Geri Dön

Coğrafi bilgi sistemleri ve çok kriterli karar verme yöntemiyle spor salonu yer seçimi kriterlerinin belirlenmesi: Trabzon ili örneği

Determining sports hall location selection criteria using geographic information systems and multi-criteria decision-making methods: The case of Trabzon province

PDF İndir

  1. Tez No: 989900
  2. Yazar: HAMDİ ALKAN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. FATİH BEKTAŞ
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Spor, Sports
  6. Anahtar Kelimeler: Analitik hiyerarşi süreci, Coğrafi bilgi sistemleri, Karma yöntemler, Spor alanları, Yer seçimi, Analytical hierarchy process, Geographical information systems, Mixed methods, Sports area, Location selection
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Trabzon Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Beden Eğitimi ve Spor Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Trabzon, sporla bütünleşmiş kimliği ve köklü spor kültürüyle Türkiye'nin önde gelen şehirleri arasında yer almaktadır. Futbolun yanı sıra farklı branşlarda yetiştirdiği sporcular ve düzenlediği ulusal ile uluslararası organizasyonlar, kentin sporun toplumsal yaşamla iç içe geçtiği bir merkez olmasını sağlamaktadır. Mevcut spor tesisleri, kentin genç ve dinamik nüfusunun spora yönelimini desteklemekte ve sporun kent genelinde yaygınlaşmasına katkı sunmaktadır. Bu çerçevede, spor salonlarının doğru planlanması ve konumlandırılması hem erişilebilirliğin artırılması hem de sporun tabana yayılması açısından stratejik bir önem taşımaktadır. Spor salonu planlamasında yer seçimi, uzun vadeli etkileri ve geri dönüşü zor maliyetleri nedeniyle kritik bir karardır. Spor salonları özelinde yer seçimi yalnızca fiziki mekânın belirlenmesi değil; aynı zamanda sosyo-ekonomik yapı, kentsel dinamikler ve çevresel koşulların bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesini gerektiren çok boyutlu bir süreçtir. Mevcut spor salonlarınnın yeniden inşa edilmesi ya da taşınması oldukça maliyetli olduğundan, ilk aşamada alınacak doğru kararlar sürdürülebilirliğin temelini oluşturmaktadır. Uygun yer seçimi, kullanıcı ilgisi ve katılım sürekliliği üzerinde doğrudan etkili olup, belirlenmiş kriterlerin bulunmaması salonların yanlış bölgelerde konumlanmasına ve işlevlerini tam olarak yerine getirememesine neden olabilmektedir. Bu araştırmanın amacı, Trabzon ilinde spor salonu yer seçimini etkileyen kriterleri literatür ve uzman görüşleri doğrultusunda inceleyerek, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemleriyle analiz etmek ve bu doğrultuda uygun yer seçimine yönelik bir model geliştirmektir. CBS mekânsal verilerin toplanması, analiz edilmesi ve görselleştirilmesi süreçlerinde etkin bir araç olarak kullanılmakta ve özellikle alan kullanımına ilişkin kararların mekânsal doğrulukla alınmasına katkı sağlamaktadır (Yeh & Chow, 1996). ÇKKV yöntemleri ise birden fazla kriterin aynı anda değerlendirilmesine imkân vererek, karar verme süreçlerinde nesnelliği ve analitik tutarlılığı artırmaktadır (Liao, Hsu, & Chang, 2018). Çalışma iki farklı aşamada incelenmiştir. İlk aşama, spor salonlarında görev yapan katılımcıların yer seçimine yönelik düşüncelerini ortaya koymaktadır. İkinci aşama ise alan uzmanlarına uygulanan anketlerden elde edilen verilerden oluşmaktadır. İlk aşamada nitel yöntem, ikinci aşamada ise nicel yöntem tercih edilmiş ve araştırmanın genel yaklaşımı için karma yöntem deseni benimsenmiştir. Karma yöntem içerisinde keşfedici sıralı desen kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutta, amaçlı örneklem yöntemi kullanılarak ölçüt örneklem ile seçilen spor salonlarında görevli 54 (n=54) katılımcı oluşturmaktadır. Çalışmanın nicel boyutunun örneklemini ise 23 (n=23) uzmandan (harita mühendisi, çevre mühendisi, inşaat mühendisi, şehir ve bölge planlamacı, jeoloji mühendisi, mimar ve akademisyen) oluşmaktadır. Araştırmanın nitel aşamasında veri toplama aracı olarak, 4 sorudan oluşan demografik bilgi formu ile 28 soruluk yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel aşamada ise, nitel analiz sonuçları ve literatürden elde edilen bilgiler doğrultusunda hazırlanan 8 soruluk anket formu kullanılmıştır. Elde edilen nitel veriler, Nvivo Pro 15 programı kullanılarak içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Nicel veriler ise AHP analizleri ve ArcGIS 10.5 yazılımı aracılığıyla analiz edilmiştir. Nitel araştırma bulguları, coğrafi bilgi sistemleri ve çok kriterli karar verme yöntemlerinden elde edilen veriler bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilerek, Trabzon ilinde spor salonu yer seçimine yönelik bir model geliştirilmiştir. Model kapsamında ana yollara yakınlık, yerleşim alanlarına yakınlık, yükseklik, eğim, akarsu alanlarına yakınlık, arazi kullanımı, bakı ve fay hatlarına uzaklık gibi kriterler dikkate alınmıştır. Bu ölçütler doğrultusunda uygun alanlar belirlenmiş ve yer seçim sürecine ilişkin sürdürülebilir ve verimli bir değerlendirme yapılması hedeflenmiştir. Geliştirilen model, bölgedeki spor salonlarının doğru bir planlama süreciyle inşa edilmesine ve bu tesislerin daha etkin ve verimli şekilde kullanılmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

Özet (Çeviri)

Trabzon stands out as one of Turkey's leading cities with its identity deeply intertwined with sports and its strong sporting culture. In addition to football, the city has produced athletes in various disciplines and hosted numerous national and international events, making it a hub where sports and social life are closely integrated. The existing sports facilities support the sporting engagement of the city's young and dynamic population, contributing to the widespread participation in sports across the region. In this context, the proper planning and location selection of sports halls carry strategic importance for enhancing accessibility and promoting sports participation at the grassroots level. The location selection of a sports hall is a critical decision due to its long-term impacts and the high costs of reversal. In this regard, determining the location of a sports hall is not merely about choosing a physical site but involves a multidimensional process that requires a holistic assessment of socio-economic structures, urban dynamics, and environmental conditions. Since rebuilding or relocating existing sports halls entails substantial costs, making accurate decisions at the initial stage forms the foundation of sustainability. Appropriate site selection directly influences user interest and participation continuity, whereas the absence of well-defined criteria may result in facilities being located in unsuitable areas, preventing them from fully fulfilling their intended functions. The purpose of this study is to examine the criteria affecting sports hall site selection in Trabzon, based on literature and expert opinions, and to analyze them using Geographic Information Systems (GIS) and Multi-Criteria Decision-Making (MCDM) methods, thereby developing a model for appropriate site selection. GIS serves as an effective tool in the collection, analysis, and visualization of spatial data, particularly contributing to spatial accuracy in land-use related decision-making (Yeh & Chow, 1996). MCDM methods, on the other hand, allow for the simultaneous evaluation of multiple criteria, thereby enhancing objectivity and analytical consistency in decision-making processes (Liao, Hsu, & Chang, 2018). This study is examined in two stages. The first stage reveals the views of participants working in sports halls regarding location selection. The second stage consists of data obtained from surveys conducted with field experts. A mixed-method design was adopted for the overall approach, employing qualitative methods in the first stage and quantitative methods in the second stage, with an exploratory sequential design integrated within the mixed-method framework. The qualitative dimension of the study consists of 54 participants (n=54) selected through criterion sampling, a form of purposive sampling, among staff working in sports halls. The quantitative sample includes 23 experts (n=23) consisting of survey participants such as cartographers, environmental engineers, civil engineers, urban and regional planners, geologists, architects, and academics. In the qualitative stage, data were collected through a demographic information form with four questions and a semi-structured interview form with 28 questions. In the quantitative stage, an eight-question survey form was prepared based on qualitative analysis results and findings from the literature. The qualitative data were analyzed using content analysis in NVivo Pro 15, while quantitative data were analyzed with AHP and ArcGIS 10.5 software. The findings from qualitative analysis, GIS, and MCDM methods were evaluated through an integrated approach to develop a site selection model for sports halls in Trabzon. Within this model, criteria such as proximity to main roads and residential areas, elevation, slope, proximity to streams, land use, aspect, and distance from fault lines were considered. Based on these criteria, suitable areas were identified, aiming to achieve a sustainable and efficient evaluation of the location selection process. The developed model aims to contribute to the proper planning and construction of sports halls in the region, ensuring their more effective and efficient use.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    953198

    Diyarbakır Ovasında çok kriterli karar verme modeli ve CBS entegrasyonu ile yeraltı barajı yer seçimi

    Investigation on deterioration mechanisms of the basalts employed in the Di̇yarbakır city walls

    MELİS ARCA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    İnşaat MühendisliğiDicle Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. RECEP ÇELİK

  2. Tez No

    1015068

    İzmir kentinde mevcut otoparkların coğrafi bilgi sistemleri (CBS) tabanlı uygunluk analizi ve toplu taşıma sistemleri ile entegrasyonunun değerlendirilmesi

    A GIS-based suitability analysis of existing parking facilities and evaluation of their integration with public transportation systems in İzmir

    MEHMET CAN GÜVEN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2026

    İnşaat Mühendisliğiİzmir Katip Çelebi Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. ORUÇ ALTINTAŞI

  3. Tez No

    977485

    Analitik hiyerarşi süreci (AHS) metodu ile terme havzası (Samsun) taşkın risk analizi

    Flood risk analysis of the terme basin (Samsun) using the analytic hierarchy process (AHP) method

    YÜCEL AYVAZ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    CoğrafyaErzincan Binali Yıldırım Üniversitesi

    Coğrafya Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKİF TAŞ

  4. Tez No

    989365

    GIS-based sustainable site selection: An integrated spatial framework with multi-domain applications

    CBS tabanlı sürdürülebilir yer seçimi: Çok alanlı uygulamalarla entegre bir mekânsal çerçeve

    BÜŞRA YILMAZ

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    2025

    Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİzmir Bakırçay Üniversitesi

    Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MURAT OTURAKÇI

  5. Tez No

    534883

    Çadırkent tesisi için en uygun yerin AHP yöntemiyle belirlenmesi: Suruç ilçesi örneği

    Determination of the most suitable place for tent-city using AHP method: Case of Suruc district

    MEHMET AZİZ SAYAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2018

    Mühendislik BilimleriNecmettin Erbakan Üniversitesi

    Harita Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜSEYİN ZAHİT SELVİ

Geri Dön