GIS-based sustainable site selection: An integrated spatial framework with multi-domain applications
CBS tabanlı sürdürülebilir yer seçimi: Çok alanlı uygulamalarla entegre bir mekânsal çerçeve
- Tez No: 989365
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MURAT OTURAKÇI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İzmir Bakırçay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda mekânsal karar verme süreçlerini geliştirmek amacıyla, Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinin bütüncül bir çerçevede nasıl entegre edilebileceğini araştırmaktadır. Çalışma, sürdürülebilirlik açısından kritik üç farklı uygulama alanına odaklanmaktadır: Dikey tarım, tıbbi atık sterilizasyon tesisleri ve dry port lojistik merkezleri. Her bir uygulama alanı, farklı nitelikteki mekânsal problemleri temsil etmekle birlikte, hepsinde ekonomik, çevresel ve sosyal boyutlar eşzamanlı olarak değerlendirilmiştir. Dikey tarım bileşeninde, iklim değişikliği, su kıtlığı ve kentleşme baskıları karşısında kontrollü ortam tarımının sunduğu fırsatlar ele alınmış ve Menemen ilçesinde uygun alanların belirlenmesi için CBS tabanlı bir ÇKKV modeli geliştirilmiştir. Uzman görüşlerindeki belirsizlikleri temsil etmek amacıyla bulanık mantık tabanlı ağırlıklandırma kullanılmış; mekânsal kriterlerin ağırlıklı ve eşit ağırlıklı senaryolar altında nasıl farklı sonuçlar verdiği analiz edilmiştir Tıbbi atık sterilizasyon tesisleri için geliştirilen model, halk sağlığı risklerinin mekânsal dağılımını, yerleşim birimleriyle mesafeyi ve çevresel hassasiyetleri birlikte değerlendirmektedir. Bu bileşende bulanık mantık ile kriter ağırlıklandırması yapılmış, ardından alternatiflerin sıralanması F-VIKOR yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Hastanelere olan erişimi temsil eden Hastane Yakınlık İndeksi (HPI) entegrasyonu, sürdürülebilir tesis yeri analizine yenilikçi bir katman eklemektedir. Kuru liman bileşeni ise lojistik altyapı planlama bağlamında daha karmaşık bir karar ortamı sunmaktadır. Bu nedenle kriter ağırlıkları Best–Worst Method (BWM) ile elde edilmiş ve ardından çeşitli yatırım ve kapasite koşullarını inceleyen senaryo tabanlı matematiksel bir optimizasyon modeli uygulanmıştır. Böylece Ege bölgesinde kuru liman konumlarının ekonomik, sosyal ve çevresel kısıtlar altında nasıl optimize edilebileceği ortaya konmuştur. Üç bileşen birlikte ele alındığında, tez mekânsal karar verme süreçlerinin tek bir yöntemle çözülemeyecek kadar çok katmanlı olduğunu göstermektedir. Buna rağmen, CBS'nin ortak bir mekânsal platform sunması ve ÇKKV tekniklerinin belirsizlik, önceliklendirme ve senaryo analizi gibi ihtiyaçları karşılaması, sürdürülebilir planlama için güçlü ve yeniden üretilebilir bir çerçeve oluşturmaktadır. Bu çalışma, farklı sektörlerde uygulanabilir, karşılaştırılabilir ve politika yapıcılar açısından pratik değeri yüksek bir metodolojik bütünlük sunarak literatüre katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis explores how Geographic Information Systems (GIS) and Multi-Criteria Decision Making (MCDM) concepts can be combined into one working framework to facilitates spatial decision-making compatible with sustainable development targets. In this study three different applications are selected that have sustainability issues: vertical farming, medical waste sterilization facilities and dry port logistic centers. Although each application domain concerns spatial issues of a different type, the economic and environmental and social dimensions have been considered simultaneously in all fields. As part of the vertical farming dimension, opportunities of controlled environment agriculture with respect to climate change, water scarcity and urbanization pressures were discussed and a GIS-based life cycle assessment model was created to locate suitable areas in Menemen district. To take uncertainties of expert opinions into account, weighted and the same weighted values were also evaluated how different spatial criterions resulted in decision when using fuzzy logic-based weighting. The model of medical waste sterilization facilities for preventing dispersion hazards considers both the risk-based spatial distribution and distance from residences, on the recourses/ capability. Fuzzy logic was utilized to weight criteria and the alternatives were ranked by the F-VIKOR technique in this module. The integration of the access variable to hospitals (the Hospital Proximity Index: HPI) contributes an original layer to sustainable facility location analysis. The dry port subproblem offers a more complicated decision situation in terms of the transport infrastructure planning. Thus, the weights of criteria were determined using the Best–Worst Method (BWM), and then a scenario-based mathematical optimization model was used to analyze different investment and capacity statuses. This analysis was a screen for the efficient dry port site selection in Aegean Region, and around which under economic, social and environmental constraints. Taken as a whole, the three elements support that spatial decisions are just too multilevel to be resolved by a unique approach. However, the foundation of GIS and MCDM tools addressing requirements such as uncertainty, prioritization and scenario analysis deliver a strong and replicable framework for sustainable planning. The novelty in this research is that we provide a methodologically sound, cross-sectorally applicable and comparable and policy-relevant methodology.
Benzer Tezler
- Practices from sweden for sustainable turkiye: a pv parksite selection methodology proposal
Sürdürülebilir türkiye için isveç uygulamaları: pv parkyeri seçimi yöntemi önerisi
ÜMMÜHAN YOLCUOĞLU
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiGayrimenkul Geliştirme Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİYE AHU GÜLÜMSER
DR. İLHAMİ AKKUM
- Mekansal analiz teknikleri ile çok kriterli karar verme yaklaşımı kullanılarak raylı sistem güzergah analizi
Rail system route analysis using multi criteria decision making with spatial analysis techniques
BERNA ÇALIŞKAN
Doktora
Türkçe
2023
Ulaşımİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ OSMAN ATAHAN
- A data-driven approach to identifying and selecting temporary disaster debris management sites: The case of Istanbul
Geçici afet moloz yönetim alanlarının belirlenmesi ve seçimi için veri odaklı bir yaklaşım: İstanbul örneği
BURAK KABAKLI
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEYDA SERDAR ASAN
- Coğrafi bilgi sistemleri ve çok kriterli karar verme yöntemiyle spor salonu yer seçimi kriterlerinin belirlenmesi: Trabzon ili örneği
Determining sports hall location selection criteria using geographic information systems and multi-criteria decision-making methods: The case of Trabzon province
HAMDİ ALKAN
- Sakarya Havzası'nın yüksek çözünürlüklü hidrolojik modelinin yapılandırılması
Structuring the high resolution hydrological model of Sakarya Basin
SALİM YAYKIRAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALPASLAN EKDAL