Practices from sweden for sustainable turkiye: a pv parksite selection methodology proposal
Sürdürülebilir türkiye için isveç uygulamaları: pv parkyeri seçimi yöntemi önerisi
- Tez No: 984123
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİYE AHU GÜLÜMSER, DR. İLHAMİ AKKUM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Enerji, Şehircilik ve Bölge Planlama, Energy, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: İngilizce
- Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gayrimenkul Geliştirme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Türkiye'de PV enerji parklarının yer seçimi süreçlerine yönelik sürdürülebilir, stratejik ve bilimsel temellere dayanan bir metodoloji geliştirmeyi amaçlamakta; bu bağlamda, İsveç'in yenilenebilir enerji alanındaki başarılı uygulamalarından yola çıkarak Türkiye için uyarlanabilir bir model önermektedir. Güneş enerjisi açısından oldukça elverişli coğrafi koşullara sahip olan Türkiye, sahip olduğu yüksek teorik potansiyele rağmen bu kaynağı yeterince değerlendirememektedir. Bu durumun temel nedenleri arasında, yer seçim süreçlerinin çevresel, ekonomik ve toplumsal sürdürülebilirlik kriterlerini bütüncül bir şekilde içermemesi, yatırım süreçlerinin parçalı bir şekilde yürütülmesi ve planlama çerçevesinin uzun vadeli kalkınma hedeflerinden uzak olması yer almaktadır. İsveç ise, görece daha düşük güneşlenme potansiyeline rağmen, geliştirdiği sistematik ve çevre odaklı yaklaşımlarla PV parklarının sürdürülebilir şekilde planlanması ve hayata geçirilmesinde örnek bir ülke konumundadır. Bu bağlamda İsveç, yalnızca teknik uygunluk değil; aynı zamanda çevresel koruma, sosyal kabul ve yasal uyumluluk ilkelerini de dikkate alan, bütüncül bir enerji politikası benimsemektedir. Bu tez çalışması, söz konusu yaklaşımları Türkiye'nin mevcut dinamikleriyle kıyaslayarak, Türkiye'ye özgü bir PV park yer seçimi modelinin temellerini atmayı hedeflemektedir. Çalışma, fotovoltaik enerji üretim tesislerini yalnızca enerji sektörü bağlamında değil, aynı zamanda birer gelir üreten gayrimenkul varlığı olarak da değerlendirmekte ve bu nedenle PV parklarının yer seçimi kararlarını, gayrimenkul geliştirme disiplini ile entegre bir şekilde ele almaktadır. PV parkları; fiziki yer kaplama alanları, uzun vadeli yatırım niteliği, altyapı gereksinimleri ve mekânsal planlama ile ilişkisi bakımından, ticari gayrimenkul projeleri gibi yönetilmesi gereken özel projelerdir. Bu nedenle, yatırımcılar açısından sürdürülebilir değer yaratımı, yer seçiminin niteliğiyle doğrudan ilişkilidir. Tez, bu çerçevede PV parklarının mekânsal planlama, gayrimenkul değerleme ve sürdürülebilir kalkınma stratejileri ile uyumlu bir şekilde değerlendirilmesini hedeflemektedir. Araştırmada kullanılan yöntemler arasında karşılaştırmalı analiz, coğrafi bilgi sistemleri (CBS) ve çok kriterli karar analizi (ÇKKA) yer almaktadır. Özellikle Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) ve FAHP gibi yöntemler kullanılarak yer seçiminde dikkate alınması gereken kriterler nicel olarak ağırlıklandırılmış ve alternatif alanlar bilimsel olarak sıralanmıştır. Güneş ışınımı potansiyeli, arazi eğimi, altyapıya xix yakınlık, çevresel hassasiyet, yerel halkla etkileşim, tarım dışı alan kullanımı ve yasal sınırlılıklar gibi faktörler bu kapsamda değerlendirilmiştir. Tezde ayrıca Cîrstea ve arkadaşları (2018) tarafından geliştirilen Yenilenebilir Enerji Sürdürülebilirlik Endeksi (RESI) kullanılarak, İsveç ve Türkiye'nin yenilenebilir enerji alanındaki performansları nesnel bir biçimde karşılaştırılmıştır. İsveç'in PV park yer seçimi süreçleri hem teknik hem de kurumsal açıdan ileri düzeydedir. Ülke genelinde CBS tabanlı analizlerle uygun ve uygun olmayan alanlar sistematik olarak belirlenmekte, doğal koruma alanları, kıyı çizgisi koruma bölgeleri, tarım arazileri ve kültürel miras alanları gibi hassas bölgelerden kaçınılmakta ve yatırımlar bu çerçevede yönlendirilmektedir. Çevre Yasası, İmar ve Yapı Yasası ve Elektrik Yasası gibi yasal düzenlemelerle desteklenen bu süreçler, yerel yönetimlerin planlama yetkileriyle birleşerek oldukça koordineli bir yapı oluşturmaktadır. İsveç'te ayrıca Elektrik Sertifika Sistemi (ECS) gibi teşvik mekanizmaları ile yatırımcılar desteklenmekte ve yenilenebilir enerji projeleri için uzun vadeli finansman olanakları sağlanmaktadır. Türkiye'de ise özellikle 2015 sonrası dönemde PV kurulu gücünde hızlı bir artış yaşanmış ve YEKDEM ve YEKA gibi destek mekanizmaları yoluyla PV yatırımları teşvik edilmiştir. Ancak, yer seçimi kararları çoğunlukla kısa vadeli yatırım hedefleri doğrultusunda şekillenmiş, çevresel ve toplumsal sürdürülebilirlik kriterleri yeterince dikkate alınmamıştır. Türkiye'de CBS ve ÇKKA entegrasyonu sınırlı düzeyde kalmakta, planlama süreçleri genellikle yatırımcı bazlı gelişmektedir. Bu durum, kimi zaman tarım alanlarının dönüşümüne, ekosistem üzerinde baskıya ve yerel halkla çatışmalara neden olmaktadır. Bu kapsamda tez, Türkiye için beş ana bileşenden oluşan bütüncül bir yer seçimi metodolojisi önermektedir:Sürdürülebilir bir PV park yer seçimi süreci, çok boyutlu kriterlerin bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmesini gerektirir. Bu bağlamda, ilk olarak çevresel uygunluk öne çıkmaktadır. Güneşlenme potansiyeli, arazinin eğim durumu, koruma altındaki doğal alanlarla ilişkisi ve habitat çeşitliliği gibi faktörler, çevresel sürdürülebilirliği doğrudan etkileyen unsurlar arasında yer alır. Arazinin teknik olarak elverişli olması kadar, ekosistem hassasiyetine uygunluğu da dikkate alınmalıdır. İkinci olarak, altyapıya entegrasyon önemli bir rol oynamaktadır. Elektrik iletim hatlarına ve trafo merkezlerine yakınlık, PV parkının şebekeye bağlanabilirliğini belirlerken; ulaşım yollarına erişilebilirlik, kurulum ve bakım süreçlerinin verimliliğini artırmaktadır. Bu nedenle, lojistik ve enerji altyapısına olan mesafe, yer seçiminde öncelikli kriterlerdendir. Ayrıca, yasal ve kurumsal uyum, sürdürülebilirlik açısından vazgeçilmez bir boyuttur. Seçilecek arazinin imar planlarına uygunluğu, çevresel etki değerlendirme (ÇED) süreçlerinin sağlıklı bir şekilde tamamlanabilmesi ve gerekli yasal izinlerin alınabilir olması, projenin yasal geçerliliğini ve uygulanabilirliğini belirler. Bunun yanı sıra, ekonomik fizibilite değerlendirmesi de yatırımın sürdürülebilirliği açısından kritik öneme sahiptir. Arazi edinim maliyetleri, yatırımın geri dönüş süresi, işletme ve bakım giderleri ile devlet teşviklerinden yararlanma olasılıkları, mali başarıyı etkileyen başlıca unsurlardır. Son olarak, toplumsal kabul ve paydaş katılımı, projenin sosyal sürdürülebilirliğini belirleyen önemli bir faktördür. Yerel halk ile kurulan iletişim, projeye yönelik toplumsal algının şekillenmesini sağlarken; şeffaf ve katılımcı süreçler sayesinde xx sosyal etki azaltılabilir ve kamuoyunun desteği sağlanabilir. Bu doğrultuda, toplumsal geri bildirimlerin dikkate alındığı, çok aktörlü bir karar alma mekanizması, PV parklarının uzun vadeli başarısı için gereklidir. Bu model, hem kamu otoriteleri hem özel sektör yatırımcıları için karar destek sistemi olarak kullanılabilecek nitelikte tasarlanmıştır. CBS tabanlı analizler aracılığıyla mekânsal veriler haritalanmakta, ağırlıklandırılmış kriterler sayesinde yatırım öncelikleri bilimsel olarak sıralanmaktadır. Araştırmanın sonuçları, İsveç'in yer seçim süreçlerinin Türkiye'ye uyarlanabilir nitelikte olduğunu, sürdürülebilirlik ve toplumsal fayda açısından ciddi kazanımlar sağlayabileceğini ortaya koymuştur. Ayrıca, PV parklarının gayrimenkul değer zinciri içerisindeki rolünün daha belirgin hale getirilmesiyle, sürdürülebilir şehircilik, enerji güvenliği ve uzun vadeli yatırım planlaması arasında güçlü bir sinerji oluşturulabileceği vurgulanmıştır. Tezin son bölümünde, Türkiye'de PV park yer seçiminin daha sağlıklı yürütülebilmesi için birtakım politika önerileri ve yenilikçi yöntemler sunulmuştur. Bunlar arasında ulusal düzeyde güneş potansiyeli haritalarının güncellenmesi ve kamuya açık hale getirilmesi, yerel yönetimlerin planlama kapasitesinin artırılması, düzenleyici belirsizliklerin giderilmesi ve toplumla etkileşime dayalı katılımcı süreçlerin teşvik edilmesi öne çıkmaktadır. Sonuç olarak bu tez, Türkiye'de PV park yer seçimi süreçlerine sürdürülebilirlik temelli, kurumsal olarak uygulanabilir ve bilimsel olarak geçerli bir yöntem önerisi sunmakta; enerji sektörü ile gayrimenkul geliştirme alanları arasında köprü kuran yenilikçi bir yaklaşım geliştirmektedir. Bu kapsamda çalışma, yalnızca akademik literatüre katkı sunmakla kalmayıp, uygulayıcılar için de stratejik bir rehber niteliği taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis explores the development of a sustainable site selection methodology for photovoltaic (PV) parks in Turkiye, drawing on Sweden's advanced practices in renewable energy planning and implementation. While Turkiye possesses substantial theoretical solar energy potential due to its geographic and climatic conditions, the actual deployment of large-scale PV parks remains limited in efficiency and strategic coherence. Key challenges include inconsistent regulatory frameworks, fragmented planning mechanisms, and insufficient integration of sustainability criteria into the site selection process. In contrast, Sweden, despite lower solar irradiance, has established a holistic and well-coordinated approach to renewable energy, particularly in the context of PV site planning. This thesis leverages the Swedish experience as a benchmark to develop an adaptable and sustainability-oriented methodology tailored to Turkiye's unique conditions. Framed within the interdisciplinary context of real estate development and energy policy, the study conceptualizes PV parks not only as energy infrastructure but also as income-generating real estate assets. This perspective requires a nuanced approach that combines land use planning, environmental assessment, market dynamics, and policy analysis. The research addresses the gap between Turkiye's strong solar potential and its underutilization by proposing a comprehensive decision-making methodology that prioritizes environmental integrity, economic viability, and social acceptance. Methodologically, the thesis adopts a comparative analysis framework, grounded in the Renewable Energy Sustainability Index (RESI) developed by Cîrstea et al. (2018), and highlights Geographic Information Systems (GIS) and Multi-Criteria Decision Analysis (MCDA) techniques, including AHP and FAHP. These tools are used to assess and rank site suitability based on a wide range of spatial and non-spatial factors, including solar irradiance, topography, proximity to the grid, land use, ecological sensitivity, and community impact. The methodology is informed by both academic literature and real-world practices in Sweden and Turkiye, providing a robust empirical basis for evaluation and model adaptation. The Swedish model is characterized by strong institutional coordination, clearly defined environmental protections, integration of spatial planning tools, and stakeholder-driven development processes. Sweden's use of GIS and MCDA is embedded in a legal and regulatory framework that balances renewable energy targets xvii with biodiversity protection, agricultural land preservation, and cultural heritage conservation. Furthermore, Sweden's policies are supported by national and EU-level incentives, such as the Electricity Certificate System (ECS), which enhances project bankability and investor confidence. Turkiye's PV park development has been largely driven by economic incentives under mechanisms such as YEKDEM and the YEKA program. However, these mechanisms have not consistently incorporated holistic site selection strategies. Site decisions are often made on a project-by-project basis without standardized spatial analysis, resulting in suboptimal land use, increased environmental concerns, and community resistance. Moreover, despite recent growth in installed solar capacity—particularly after 2015—solar energy still represents a small fraction of Turkiye's total electricity generation. The thesis proposes a contextualized PV park site selection methodology for Turkiye that includes five interrelated dimensions: environmental sustainability, infrastructure accessibility, regulatory and policy alignment, economic and investment feasibility, and stakeholder and community considerations. The model includes a GIS-based layered evaluation system to integrate spatial data and a weighted decision matrix to prioritize alternatives. This structured approach enables objective, transparent, and reproducible site selection, reducing uncertainty for developers and policymakers alike. Key findings suggest that adapting Sweden's systematic and integrated approach could significantly improve the sustainability, efficiency, and social legitimacy of PV park development in Turkiye. Additionally, by aligning PV site selection with broader real estate and infrastructure planning, Turkiye can better coordinate land use policy with national energy targets. This alignment is crucial for achieving long-term climate commitments, supporting the energy transition, and reducing dependence on fossil fuels. The thesis concludes by offering policy recommendations aimed at improving institutional coordination, enhancing regulatory clarity, expanding public access to spatial solar data, and promoting participatory planning models. These recommendations support Turkiye's broader goals under its National Energy and Climate Plan and contribute to the United Nations Sustainable Development Goals, particularly SDG 7 (Affordable and Clean Energy) and SDG 13 (Climate Action). In sum, this research contributes a practical, evidence-based roadmap for PV park site selection in Turkiye, integrating global best practices with local realities. It bridges the gap between the technical domain of renewable energy planning and the strategic framework of real estate development, advancing both scholarly understanding and professional practice in sustainable infrastructure deployment.
Benzer Tezler
- Application of the control theory for processing of environmental indicators and determination of the environmental sustainability index
Kontrol teorisinin çevresel göstergelerin oluşturulmasına uygulanması ve çevresel sürdürülebilirlik endeksinin tanımlanması
MERİH KERESTECİOĞLU
- A comparative analysis of renewable energy projects in Türkiye and EU countries: Policies, practices, and pathways for a sustainable future
Türkiye ve AB ülkelerindeki yenilenebilir enerji projelerinin karşılaştırmalı analizi: Sürdürülebilir bir gelecek için politikalar, uygulamalar ve yollar
EZGİ GÖKÇE
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Enerjiİzmir Ekonomi ÜniversitesiSürdürülebilir Enerji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHİTTİN HAKAN DEMİR
- Sürdürülebilir inovasyonun belirleyicileri: İsveç ve Türkiye inşaat sektöründeki uluslararası işletmeler üzerine bir araştırma
Determinants of sustainable innovation: A research on international businesses in the construction industry in Sweden and Turkey
GİZEM ATEŞ
Doktora
Türkçe
2025
Bilim ve TeknolojiAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiUluslararası Ticaret Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BEYHAN MARŞAP
DOÇ. DR. DEVRİM GÖKTEPE-HULTEN
- Türkiye'de hentbolun yönetim ve organizasyonlarının farklı ülkeler ile karşılaştırmalı analizi
Comparative analysis of management and organizations of handball in Turkey different countries
SELAMİ KARUÇ