40-69 yaş arasındaki kadınlarda meme kanseri bilgi düzeyinin ve sağlık okuryazarlığının meme kanseri tarama davranışlarına etkisi
The effect of breast cancer knowledge levels and health literacy on breast cancer screening behaviours in women aged 40-69
- Tez No: 909486
- Danışmanlar: DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, erken tanı, kanser tarama, sağlık okuryazarlığı, Breast cancer, early diagnosis, cancer screening, health literacy
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Hamidiye Uluslararası Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Meme kanseri tüm dünyada ve Türkiye'de kadınlarda en sık görülen kanser olsa da taramalara katılım istenen düzeyde değildir. Çalışmamızda 40-69 yaş arası kadınların, meme kanseri bilgi düzeylerinin ve sağlık okuryazarlığının meme kanseri tarama davranışlarına etkisinin incelemesi ve taramalara katılımlarını arttırmak için stratejiler geliştirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza 30.05.2024-30.07.2024 tarihleri arasında Haydarpaşa Numune Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran 40-69 yaş arası 200 kadın hasta dahil edildi. Veriler katılımcı bilgi toplama formu, Geniş Kapsamlı Meme Kanseri Bilgi Testi (GKMKBT) ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı-32 (TSOY-32) Ölçeği kullanılarak toplandı. Analizler için IBM SPSS Statistics 21.0 kullanıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmaya katılan kadınların %21,5'i düzenli olarak ayda 1 kez kendi kendine meme muayenesi (KKMM) yaptığını, %17,5'i düzenli olarak yılda 1 kez klinik meme muayenesi (KMM) yaptırdığını, %35,5'i son 2 yıl içinde mamografi çektirdiğini ifade etmiştir. %83,5'i meme kanseri ve meme kanseri taraması hakkında bilgi aldığını söylemiş ve bu bireylerin %64,6'sı doktordan bilgi aldığını belirtmiştir. Bilgiyi doktordan alan bireylerin KKMM'i düzenli olarak ayda 1 kez yapma oranı, KMM'i düzenli olarak yılda 1 kez yaptırma oranı ve son 2 yılda mamografi çektirme oranı daha yüksektir. Katılımcıların GKMKBT toplam puan ortalaması 13,57±2,46'dır. Geçmişte meme ile ilgili sağlık sorunu yaşayanların, ailesinde meme kanseri tanısı olanların GKMKBT Toplam puan ve alt boyut puanları daha yüksek, eğitim düzeyi düşük olanların puanları daha düşük bulunmuştur (p<0,05). Daha önce KKMM yapmayanlarda, KMM yaptırmayanlarda ve hiç mamografi çektirmeyenlerde GKMKBT Toplam puan ve alt boyut puanları taramalara düzenli katılım sağlayanlardan daha düşük saptanmıştır (p<0,05). Bireylerin %19,5'inin yetersiz, %56,5'inin sorunlu-sınırlı, %18'inin yeterli, %6'sının mükemmel SOY'a sahip olduğu belirlenmiştir. Eğitim düzeyine göre, medeni duruma göre, çalışma durumuna göre bireylerin TSOY-32 Genel puanı ve alt boyutları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiş (p<0,05) olsa da Genelleştirilmiş Lineer Model (GLM) sonuçlarına göre medeni durum ve çalışma durumunun TSOY-32 Genel puanı üzerine anlamlı katkısı görülmemiştir. Eğitim düzeyi arttıkça TSOY-32 puan ortalamaları artmaktadır. Düzenli olarak yılda 1 kez KMM yaptıranların TSOY-32 Genel puanı ve alt boyut puanları daha yüksek saptamıştır (p<0,05). Hiç KKMM yapmayanların TSOY-32 Hastalıktan Korunma/Sağlığın Geliştirilmesi alt boyutu ve TSOY-32 Genel puanı daha düşük saptanmıştır (p<0,05). TSOY-32 Genel puanı ile yaş arasında negatif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r=-0,504; p<0,001). GKMKBT Toplam puanı ile ve TSOY-32 Genel puanları arasında pozitif yönlü istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki tespit edilmiş (r=0,350;p<0,001) olsa da, GLM sonuçlarında göre birbirleri üzerinde anlamlı katkıları görülmemiştir. Sonuç: Çalışmamızda 40-69 yaş arası kadınların yüksek meme kanseri bilgi düzeyleri ve yüksek SOY düzeylerinin, meme kanseri taramalarına katılımlarını olumlu etkilediğini ve doktordan bilgi alan kadınların taramalarını düzenli olarak yaptırdıklarını saptadık. Meme kanserinde taramalara katılımı ve erken tanıyı arttırmak için doktorların, meme sağlığı, meme kanseri ve taramaları hakkında kadınları bilgilendirmesi önem arz etmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: Although breast cancer is the most common cancer in women worldwide and in Turkey, participation in screening is not at the desired level. In our study, we aimed to examine the effect of breast cancer knowledge levels and health literacy on breast cancer screening behaviours of women aged 40-69 years in order to develop strategies to increase their participation in screening. Materials and Methods: Our study included 200 female patients aged 40-69 years who applied to Haydarpaşa Numune Hospital Family Medicine outpatient clinics between 30.05.2024-30.07.2024. Data were collected using a participant information collection form, the Comprehensive Breast Cancer Knowledge Test (CBCKT) and the Turkish Health Literacy-32 (THL-32) Scale. IBM SPSS Statistics 21.0 was used for analyses. Statistical significance level was accepted as p<0.05. Results: Among the women who participated in the study, 21.5% stated that they regularly performed breast self-examination (BSE) once a month, 17.5% stated that they regularly had a clinical breast exam (CBE) once a year, 35.5% stated that they had a mammogram in the last 2 years. 83.5% stated that they received information about breast cancer and breast cancer screening, 64.6% of whom had received this information from a doctor. Individuals who received the information from a doctor had a higher rate of performing regular monthly BSE examinations, having a regular annual CBE exam and having a mammogram in the last 2 years. The mean total CBCKT score of the participants was 13.57±2.46 points. It was found that those who had breast-related health problems in the past and those with a family history of breast cancer had higher total and sub-dimension CBCKT scores, and those with lower educational level had lower scores (p<0.05). The total score and sub-dimension CBCKT scores were lower in participants who had never performed BSE, those who had not had CBE, and those who had never had a mammogram compared to those who regularly attended screenings (p<0.05). It was determined that 19.5% of the individuals had inadequate, 56.5% had problematic-limited, 18% had sufficient, and 6% had excellent HL. Although a statistically significant difference was found between the THL-32 General score and its sub-dimensions according to the level of education, marital status, and employment status (p<0.05), linear regression analysis using Generalized Linear Model (GLM), showed no significant contribution of marital and employment status. As the level of education increased, the THL-32 mean score increased. Those who regularly had a CBE once a year had higher THL-32 General score and sub-dimension scores (p<0.05). Those who never performed BSE had lower THL-32 Disease Prevention/Health Promotion sub-dimension scores and THL-32 General scores (p<0.05). A statistically significant negative correlation was found between the THL-32 General score and age (r=-0.504; p<0.001). Although statistically significant positive correlation was found between the CBCKT Total score and the THL-32 General scores (r=0.350; p<0.001), no significant contributions were observed on each other according to the GLM results. Conclusion: In our study, we found that high breast cancer knowledge and HL levels positively affected participation in breast cancer screenings and receiving information from their doctors had positive effects on regular screening behaviours in women aged 40-69 years. In order to increase participation in screenings and early diagnosis in breast cancer, it is important for doctors to inform women about breast health, breast cancer and screenings.
Benzer Tezler
- Giresun ilindeki 20-69 yaş arası kadınların meme kanseri tarama yöntemleri hakkında bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Investigating information, attitudes and behaviors about breast cancer screening methods of women aged 20-69 in giresun
BUSEGÜL ÖZTÜRK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ARZU AYRALER
DOÇ. DR. TUĞRUL KESİCİOĞLU
- Meme kanseri farkındalığı ve mamografi çektirme davranışında psikolojik etkenler: Kadınlarda anksiyete düzeyinin rolü
Psychological factors in breast cancer awareness and mammography screening behavior: The role of anxiety levels in women
DUYGU KAYHAN ÖZDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiAdıyaman ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÜMMÜHAN YILMAZ
- Kadınlarda meme kanseri önleme davranışlarını etkileyen faktörler ve e-sağlık okuryazarlığı arasındaki ilişki
The relationship between factors affecting breast cancer prevention behaviors and e-health literacy in women
İREM TÖRE KAHYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Genel CerrahiOndokuz Mayıs ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA KÜRŞAT ŞAHİN
- Prostat adenokarsinomlarında psa değerlerinin gleason skor ve klinik evre ile ilişkisi
The relation between psa and gleason score and clinical phase in prostate adenocarsinoma
HACI HASAN ESEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2005
PatolojiSelçuk ÜniversitesiPatoloji Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MUSTAFA CİHAT AVUNDUK
- Ankara ilinde bir Kanser Erken Teşhis ve Eğitim Merkezi'ne başvuran kadınlarda sağlık okuryazarlık düzeyi, meme kanseri risk durumu ve bilgi tutum davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between health literacy level, breast cancer risk status, and knowledge, attitudes, and behaviors among women applying to A Cancer Early Diagnosis and Education Center in Ankara province
SÜREYYA POLAT
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıSağlık Bilimleri ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA ŞİRİN