Ortaokul öğrencilerinin ekolojik paradigma bağlamında ekolojik ayak izi farkındalığı ve öz yeterliliği
Secondary school students' ecological footprint awareness and self-efficacy within the context of the ecological paradigm
- Tez No: 998010
- Danışmanlar: PROF. DR. FATMA ÜNAL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bartın Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüzün hızla derinleşen çevresel sorunları düşünüldüğünde bireylerin doğaya yönelik bakış açılarını, çevre üzerindeki etkilerine ilişkin farkındalıklarını ve çevresel sorunlarla başa çıkabileceğine dair öz yeterlilik inançlarını belirlemek önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin doğa merkezli (ekosentrik) ekolojik bakış açısı, ekolojik ayak izi farkındalığı ve çevreci davranışları gerçekleştirme konusundaki yeşil öz yeterlilik düzeylerini incelemek, bu değişkenlerin çeşitli demografik özelliklere göre farklılık gösterip göstermediğini ortaya koymaktır. Ayrıca nicel bulguların, ortaokul öğrencilerinin algı ve düşüncelerine nasıl yansıdığını derinlemesine anlayabilmek amacıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla katılımcıların doğayı korumaya yönelik görüşleri de incelenmiştir. Araştırma karma yöntemle desenlenmiştir. Çalışmanın örneklemini Bartın ilinde 2024–2025 eğitim öğretim yılında öğrenim gören 500, araştırma grubunu ise 30 ortaokul öğrencisi oluşturmuştur. Nicel veriler;“Çocuklar İçin Yeni Ekolojik Paradigma Ölçeği”,“Ekolojik Ayak İzi Farkındalık Ölçeği”ve“Yeşil Öz-Yeterlilik Ölçeği”ile toplanmıştır. Nicel veriler dağılım özelliklerine göre parametrik olmayan istatistiksel testler (Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis H, Spearman korelasyonu) ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla elde edilmiş, öğrencilerin doğayı korumaya yönelik algıları ve çözüm önerileri betimsel analiz ile değerlendirilmiştir. Araştırmanın nicel bulgularına göre öğrencilerin doğa merkezli (ekosentrik) ekolojik bakış açıları yüksek düzeyde olup, ekolojik ayak izi farkındalıklarının ve yeşil öz yeterliliklerinin de benzer şekilde yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Cinsiyet, sınıf düzeyi, okul türü ve aile gelir durumu gibi değişkenlere göre bazı boyutlarda anlamlı farklılıklar tespit edilmiş; özellikle çevre etkinliklerine katılan öğrencilerin daha yüksek çevresel öz yeterlilik düzeyine sahip olduğu görülmüştür. Değişkenler arasındaki ilişkilere bakıldığında, ekolojik bakış açısı, ekolojik ayak izi farkındalığı ve yeşil öz yeterliliği arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler olduğu ortaya konulmuştur. Nitel bulgular ise öğrencilerin doğayı korumaya yönelik düşüncelerinin; çevreyi kirletmeme, geri dönüşüm yapma, kaynakları bilinçli kullanma ve tasarruf gibi çevre bilinci içeren somut ve günlük yaşama dayalı davranışlara odaklandıklarını göstermiştir. Bununla birlikte uyarma/yaptırım uygulama, bilinçlendirme çalışmaları ile doğal yaşamı ve hayvanları korumaya yönelik vurgular, öğrencilerin çevresel sorumluluğu yalnızca bireysel düzeyde değil, toplumsal ve doğa merkezli bir bakış açısıyla ele aldıklarını ortaya koymaktadır. Bu yönüyle nitel bulgular, nicel sonuçları desteklemekte ve birbirini tamamlayan, tutarlı bir bütün oluşturduğunu göstermektedir. Sonuç olarak çalışma, ortaokul öğrencilerinin doğa merkezli ekolojik bakış açısı temelli çevresel farkındalıklarının ve çevreci davranışları gerçekleştirmeye yönelik öz yeterliliklerinin yüksek düzeyde olduğunu ortaya koymaktadır. Bu durum, çevre eğitiminin yalnızca bilgi aktarımıyla sınırlı kalmayıp, öğrencilerin günlük yaşam deneyimleriyle ilişkilendirilerek tutum ve davranış boyutunu da kapsayacak biçimde güçlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir. Elde edilen bulguların eğitim politikaları, öğretim programları ve çevre eğitimi uygulamaları açısından yol gösterici nitelikte olduğu düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
Considering the rapidly intensifying environmental problems of nowadays, it is important to identify individuals' perspectives toward nature, their awareness of their impacts on the environment, and their self-efficacy beliefs regarding coping with environmental problems. In this context, the aim of this study is to examine secondary school students' nature-centered (ecocentric) ecological perspectives, their ecological footprint awareness and their levels of green self-efficacy related to performing pro-environmental behaviors, as well as to determine whether these variables differ according to various demographic characteristics. In addition, in order to gain an in-depth understanding of how quantitative findings are reflected in secondary school students' perceptions and thoughts, participants' views on protecting nature were also examined through semi-structured interviews. The study was designed using a mixed research design approach. The sample of the study consisted of 500 secondary school students in Bartın province during the 2024–2025 academic year, while the research group comprised 30 students selected from this sample. Quantitative data were collected using the New Ecological Paradigm Scale for Children, the Ecological Footprint Awareness Scale, and the Green Self-Efficacy Scale. Quantitative data were analyzed using non-parametric statistical tests (Mann–Whitney U, Kruskal–Wallis H, and Spearman correlation) based on the distribution characteristics of the data. In addition, qualitative data were obtained through a semi-structured interview form, and students' perceptions of nature protection and their solution proposals were analyzed using descriptive analysis. According to the quantitative findings of the research, students demonstrated high levels of nature-centered (ecocentric) ecological perspectives, ecological footprint awareness, and green self-efficacy. Significant differences were found in some dimensions according to variables such as gender, grade level, school type, and family income level; in particular, students who participated in environmental activities were found to have higher levels of environmental self-efficacy. The analysis of relationships among variables revealed positive and significant correlations between ecological perspective, ecological footprint awareness, and green self-efficacy. Qualitative findings indicated that students' views on protecting nature focused on concrete, everyday behaviors reflecting environmental awareness, such as not polluting the environment, recycling, using resources consciously, and saving energy. Moreover, emphases on warning/sanctioning practices, awareness-raising activities, and protecting wildlife and animals demonstrated that students approached environmental responsibility not only at an individual level but also from a social and nature-centered perspective. In this respect, the qualitative findings support the quantitative results and show that they form a coherent and complementary whole. In conclusion, the study reveals that secondary school students have high levels of nature-centered ecological awareness and self-efficacy related to performing pro-environmental behaviors. This finding indicates that environmental education should not be limited to the transmission of knowledge but should be strengthened by integrating students' daily life experiences and encompassing attitude and behavior dimensions. The findings are considered to provide valuable guidance for educational policies, curricula, and environmental education practices.
Benzer Tezler
- A conceptual model of relationships among ecological worldview, fundamental values, personal norm and self-identity
Ekolojik dünya görüşü, temel değerler, kişisel norm ve öz kimlik arasındaki ilişkileri açıklayan kavramsal model
HÜSEYİN ATEŞ
Doktora
İngilizce
2019
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CEREN ÖZTEKİN
PROF. DR. GAYE TEKSÖZ
- Ortaokul öğrencilerinin ekolojik vatandaşlık düzeylerinin incelenmesi
The research of ecological citizenship levels of secondary school students
CANAN SEVİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Eğitim ve ÖğretimBartın ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA ÜNAL
- Ortaokul öğrencilerinin ekolojik kurama dayalı işlevsel okuryazarlıkları ile sürdürülebilir kalkınmaya yönelik tutumları arasındaki ilişki
The relationship between middle school students' functional literacy based on ecological theory and their attitudes towards sustainable development
AYŞENUR SEVİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimTokat Gaziosmanpaşa ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATİH YAZICI
- Ortaokul öğrencilerinin demokratik değer düzeyleri ile ekolojik vatandaşlık düzeyleri arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Examining the relationships between secondary school students' democratic value levels and ecological citizenship levels
ÖZLEM KAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ELBAN
- Proje temelli ekolojik beslenme eğitiminin ortaokul öğrencilerinin besin seçimlerine etkisi
The effect of ecological nutrition education on secondary school students' food preferences
DİLEK DEMİRCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimMuğla Sıtkı Koçman Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OĞUZ ÖZDEMİR