2-5 yaş arası çocuğu olan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı, çocuklarını aşılatma düzeyi ve aşı kararsızlığının değerlendirilmesi
Evaluation of health literacy, childhood vaccination uptake, and vaccine hesitancy among parents of children aged 2–5 years
- Tez No: 988928
- Danışmanlar: PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Aşı tereddüdü, çocukluk çağı aşılarının uygulanmasını etkileyebilen önemli bir halk sağlığı sorunu olup, ebeveynlerin bilgi düzeyi, güven algısı ve karar verme süreçleriyle yakından ilişkilidir. Sağlık okuryazarlığı ise bireylerin sağlıkla ilgili bilgiyi edinme, anlama ve kullanma becerilerini ifade etmekte olup, aşıya yönelik tutumlar üzerinde belirleyici bir rol oynayabilmektedir. Bu çalışmada, 2–5 yaş aralığında çocuğu olan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile çocuklarının aşılatma durumları ve aşı tereddütleri arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Bu kesitsel araştırma, bir aile sağlığı merkezine başvuran ve 2–5 yaş aralığında çocuğu bulunan 202 gönüllü ebeveyn ile yürütülmüştür. Katılımcıların sosyodemografik özellikleri, çocukların rutin ve takvim dışı aşılanma durumları ile ebeveynlerin aşıya yönelik tutumlarını değerlendiren yapılandırılmış bir anket formu kullanılarak veriler toplanmıştır. Sağlık okuryazarlığı ve aşı tereddüdü düzeyleri, geçerlilik ve güvenilirliği gösterilmiş ölçekler aracılığıyla ölçülmüştür. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanı sıra bağımsız gruplar arası karşılaştırmalar, korelasyon ve doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların büyük çoğunluğunu anneler oluşturmakta olup ebeveynlerin yaş ortalaması 35,37±5,81 (min 24-max 50) yıl olarak saptanmıştır. Çocukların ulusal aşı takviminde yer alan aşıları yaptırma oranlarının yüksek olduğu belirlenmiştir (Hepatit B %98,0; BCG %97,0; KPA %97,5; DaBT-İPA-Hib %97,5; OPA %97,0; KKK %97,0; suçiçeği %96,5; Hepatit A %95,5). Buna karşın takvim dışı aşılar arasında meningokok (%34,2) ve rotavirüs (%35,1) aşılarının uygulanma oranlarının daha düşük olduğu görülmüştür (Tablo 2). Sağlık okuryazarlığı toplam puan ortalaması 33,86±9,56 (min 0- max 50), aşı tereddüdü toplam puan ortalaması ise 29,94±7,73 (min 9- max 45) olarak bulunmuştur. Sağlık okuryazarlığı ile aşı tereddüdü arasında zayıf ancak istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=0,233; p=0,001) (Tablo 3). Ayrıca sağlık profesyonellerinin önerisini dikkate alan ebeveynlerin aşı tereddüdü düzeylerinin daha düşük olduğu belirlenmiştir. Katılımcıların eğitim düzeyi, çalışma durumu, aylık gelir düzeyi, yaş grupları, formu dolduran kişinin anne ya da baba olması, sağlık okuryazarlığı, aşı tereddüdü ve bu tereddüdün alt boyutları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık yaratmamaktadır (p>0,05) (Tablo 4,5,6,7,8,9). Tek çocuğu olan bireylerin aşı tereddüdü puanı (Ort=31,98), 3 ve üzeri çocuğu olan bireylerden (Ort = 28,43) anlamlı düzeyde daha yüksektir. 2 çocuğu olan bireylerin ortalaması ise 29,48'dir. Çocuk sayısı arttıkça bireylerin aşılara yönelik daha fazla tereddüt taşıma eğilimindedir (Tablo 10). Çocuğunun sağlık durumunu“çok iyi”olarak değerlendiren bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyi (Ort = 35,76)“iyi”(Ort = 31,99) ve“orta-kötü-çok kötü”olarak değerlendiren bireylerden (Ort = 29,01) anlamlı düzeyde daha yüksektir. Çocuklarının genel sağlık durumunu daha olumlu algılayan ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı açısından daha güçlü bir düzeye sahiptir (Tablo 12). Sonuç: Çalışma sonuçları, rutin çocukluk çağı aşılarının uygulanma oranlarının yüksek olduğunu, buna karşın takvim dışı aşıların uygulanmasında bilgi eksikliği ve karar verme sürecine ilişkin belirsizliklerin etkili olabileceğini göstermektedir. Sağlık okuryazarlığı, aşı tereddüdü üzerinde anlamlı ancak sınırlı bir etkiye sahipken, güven temelli yaklaşımların aşı tereddüdünün azaltılmasında daha belirleyici olduğu görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Aim: Vaccine hesitancy is an important public health problem that can affect the implementation of childhood vaccinations and is closely related to parents' level of knowledge, perception of trust, and decision-making processes. Health literacy refers to individuals' abilities to obtain, understand, and use health-related information, and it may play a determining role on attitudes toward vaccination. In this study, it was aimed to evaluate the relationship between the health literacy levels of parents who have children aged 2–5 years and their children's vaccination status and vaccine hesitancy. Materials and Methods: This cross-sectional study was conducted with 202 volunteer parents who applied to a family health center and had a child aged 2–5 years. Data were collected using a structured questionnaire form evaluating the participants' sociodemographic characteristics, the routine and non-schedule vaccination status of the children, and parents' attitudes toward vaccination. Health literacy and vaccine hesitancy levels were measured through scales with demonstrated validity and reliability. In the analysis of the data, in addition to descriptive statistics, between-group comparisons, correlation, and linear regression analyses were used. Results: The majority of the participants consisted of mothers, and the mean age of the parents was found to be 35.37±5.81 (min 24–max 50) years. It was determined that the rates of having the vaccines included in the national immunization schedule administered were high (Hepatitis B 98.0%; BCG 97.0%; PCV 97.5%; DTaP-IPV-Hib 97.5%; OPV 97.0%; MMR 97.0%; varicella 96.5%; Hepatitis A 95.5). On the other hand, among non-schedule vaccines, the administration rates of meningococcal (34.2%) and rotavirus (35.1%) vaccines were found to be lower. (Table 2) The mean total health literacy score was 33.86±9.56 (min 0–max 50), and the mean total vaccine hesitancy score was 29.94±7.73 (min 9–max 45). A weak but statistically significant relationship was found between health literacy and vaccine hesitancy (r=0.233; p=0.001). (Table 3) In addition, it was determined that the vaccine hesitancy levels of parents who consider the recommendations of health professionals were lower. The participants' educational level, employment status, monthly income level, age groups, whether the person filling out the form was the mother or the father, do not create a statistically significant difference on health literacy, vaccine hesitancy, and the subdimensions of this hesitancy (p>0.05) (Tables 4, 5, 6, 7, 8, 9). The vaccine hesitancy score of individuals with one child (Mean = 31.98) was significantly higher than that of individuals with three or more children (Mean = 28.43). The mean of individuals with two children was 29.48. As the number of children increases, individuals tend to have more hesitancy toward vaccines (Table 10). The health literacy level (Mean=35.76) of individuals who evaluated their child's health status as“very good”was significantly higher than that of individuals who evaluated it as“good”(Mean=31.99) and those who evaluated it as“moderate-poor-very poor”(Mean=29.01). Parents who perceive their children's general health status more positively have a stronger level in terms of health literacy (Table 12). Conclusion: The results of the study show that the administration rates of routine childhood vaccines are high; however, in the administration of non-schedule vaccines, lack of information and uncertainties regarding the decision-making process may be effective. While health literacy has a significant but limited effect on vaccine hesitancy, it is seen that trust-based approaches are more determinant in reducing vaccine hesitancy.
Benzer Tezler
- Ebeveyn sağlık okuryazarlığının ilk üç yaş çocuk bakımı üzerine etkisi
The impact of parental health literacy on child care in the first three years
SILA KAFAOĞLU YURDAKOŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMEL ÖRÜN
- Türkiye'de marketlerde satışa sunulan çocuk hedefli işlenmiş paketli ürünlerin, menülerin besin ögesi örüntü profilinin ve ailelerinin besin seçimlerine etki eden etmenlerin değerlendirilmesi
Assesment of child-targeted processed packaged products available in Turkish markets, nutrient profiling of menus, and factors influencing parental food choices
LÜTFİYE PARLAK YETİŞEN
Doktora
Türkçe
2025
Beslenme ve DiyetetikHacettepe ÜniversitesiBeslenme Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DERYA DİKMEN
- Juvenil idiyopatik artrit tanılı, biyolojik tedavi alan adolesan hastalar ve bakım veren ebeveynlerinde sağlık okuryazarlığının tedavi uyumu üzerine etkisi
Juvenil idiyopatik artrit tanılı, biyolojik tedavi alan adolesan hastalar ve bakım veren ebeveynlerinde sağlık okuryazarlığının tedavi uyumu üzerine etkisi
MERT DİLSİZLER
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıDokuz Eylül ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BALAHAN BORA
- Çocuk aşılarında ebeveynlerin aşı kabulünde birey-grup ve bağlamsal etkilerin aşı tereddütüne etkisi
The effect of individual-group and contextual effects on vaccination hesitancy in parents' vacci̇ne acceptance in child vaccinations
RAMAZAN ÖZTOP
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Halk SağlığıSüleyman Demirel ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERSİN USKUN
- Kronik hastalıklı çocuğu olan annelerde sağlık okuryazarlıği ve hastalık yönetimi ilişkisi
The relationship between health literacy and disease management among the mothers whose children have chronic conditions
HATİCE ÖZSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
HemşirelikMarmara ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASİBE KADIOĞLU