Ebeveyn sağlık okuryazarlığının ilk üç yaş çocuk bakımı üzerine etkisi
The impact of parental health literacy on child care in the first three years
- Tez No: 959631
- Danışmanlar: PROF. DR. EMEL ÖRÜN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları, Child Health and Diseases
- Anahtar Kelimeler: çocuk bakımı, ebeveynler, erken çocukluk gelişimi, sağlık okuryazarlığı, öz yeterlilik, childcare, early childhood development, health literacy, parents, self-efficacy
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Ankara Etlik Şehir Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bir çocuğun gelişiminin desteklenmesinde sağlık, beslenme, temiz ve güvenli çevre, erken öğrenme olanakları ve duyarlı bakım prensiplerine (geliştiren bakım) uyulması çok önemlidir. Bu konuda ebeveynlerin sağlık okuryazarlığı önemli bir belirleyicidir. Bu çalışmada ebeveyn sağlık okuryazarlık ve özyeterlilik düzeyinin ilk üç yaş çocuk bakımına ilişkin tutum ve davranışları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı, kesitsel bir tasarımla 01.03.2024- 31.09.2024 tarihleri arasında 6 ay- 3 yaş arası çocuğu olan, 18-60 yaş aralığında 220 ebeveyn ile (anne ve baba) yürütülmüştür. Çalışma grubunun sosyodemografik özellikleri, çocuk bakımına ilişkin özellikler yapılandırılmış anket formu ile toplanmış, ebeveynlere Hacettepe Üniversitesi Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği (HÜ-SOY) kısa formu uygulanmıştır. İstatiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya katılanların %93,2'sı (n=205) anne idi. HÜ-SOY ölçeğine göre ebeveynlerin sağlık okuryazarlık puan (SOYP) ortalaması 19.1±5.6; öz yeterlilik puan (ÖYP) ortalaması 42,6±3,5 idi. Analizler sonucunda ebeveynlerin öğrenim durumunun 12 yıl ve daha az olması, çalışmıyor olması, aylık aile gelirinin düşük olması, kardeş sayısının ikiden fazla olması, hanedeki kişi sayısının 4'den fazla olması, ailenin araç sahibi olmaması, çocuğun tablet kullanmaması, evdeki çocuk kitabı sayısının 5'den az olması ve evde çocuğa kitap okunmaması ebeveynin düşük SOY ve ÖY puanı ile ilişkiliydi. Ayrıca ailede çocuk kaybının olması, ilk altı ay sadece anne sütü ile besleme, evde televizyon maruziyetinin olması da düşük SOYP ile ilişkiliydi. Annenin sağlık çalışanı olması, bebeğine proflaktik D vitamini-demir takviyesi kullanması ve araç koltuğu kullanımı yüksek ÖYP puanı ile ilişkiliydi. Çoklu regresyon analizinde SOYP puanının 19'dan düşük olma ihtimalini anne eğitim süresinin 12 yıl ve daha az olması 8,5 kat, doğum zamanının 38 haftadan küçük olması 2,5 kat, tamamlayıcı beslenme başlama yaşının 6.ayın sonrasına ertelenmesinin 4,7 kat, D vitamini desteği verilmemesi 5,9 kat, evdeki çocuk kitabı sayısının 5'ten az olması 4,4 kat arttırdığı bulundu. Sonuç: Ebeveynlerin erken çocukluk döneminde çocuklarının bakımını sağlama konusunda pediatristlerin önerilerine uymaları çocuk sağlığı için kritik öneme sahiptir. Bu nedenle ebeveynlerin sağlık okuryazarlığını ve öz yeterlilik düzeylerini artırmaya yönelik“geliştiren bakım ilkelerini benimseyen”eğitim ve destek programlarının yürütülmesi erken çocukluk döneminde bakım kalitesini iyileştirmede önemli bir katkı sağlayacaktır. Aynı zamanda ebeveynlerin SOY ve öz yeterlilik düzeylerini ilk planda etkileyen başta anne olmak üzere her iki ebeveynin zorunlu eğitim sürelerini tamamlamaları konusunda çabalar devam ettirilmelidir.
Özet (Çeviri)
Objective: Adherence to principles of nurturing care—namely health, nutrition, a clean and safe environment, early learning opportunities, and responsive caregiving—is essential for supporting a child's development. Parental health literacy plays a critical role in this process. This study aimed to evaluate the relationship between parents' levels of health literacy and self-efficacy and their attitudes and behaviors related to the care of children under the age of three. Materials and Methods: This descriptive cross-sectional study was conducted between 01.03.2024 and 31.09.2024 with 220 parents (mothers and fathers) aged 18–60 years who had children between 6 and 36 months of age. Sociodemographic characteristics and caregiving practices were collected via a structured questionnaire, and the short form of the Hacettepe University Health Literacy Scale (HÜ-SOY) was administered. A p-value of <0,05 was considered statistically significant. Results: Among participants, 93,2 % (n=205) were mothers. The mean parental health literacy score was 19,1±5,6 and the mean self-efficacy score was 42,6±3,5. Lower health literacy score and self-efficacy scores were significantly associated with having less than 12 years of education, being unemployed, low household income, having more than two children, more than four household members, lack of car ownership, no tablet use by the child, having fewer than five books at home, and not reading books to the child. Additionally, experiences of child loss, exclusive breastfeeding for the first six months, and exposure to television were associated with lower health literacy score. Being a healthcare professional, administering prophylactic vitamin D and iron supplements, and using a car seat were associated with higher self-efficacy scores. In multivariate analysis, factors increasing the likelihood of a health literacy score below 19 included: maternal education less than 12 years (OR: 8,5), preterm birth before 38 weeks (OR: 2,5), postponing the start of complementary feeding after the 6th month (OR: 4,7), not administering vitamin D supplements (OR: 5,9), and having fewer than five children's books at home (OR: 4,4). Conclusion: Compliance with pediatricians' recommendations for childcare during early childhood is of critical importance for child health. Therefore, education and support programs that promote the principles of nurturing care and aim to improve parental health literacy and self-efficacy levels can significantly enhance the quality of care provided during this period. Also, efforts should continue to ensure that both parents, particularly mothers, complete at least the mandatory levels of formal education, as this is a key determinant of health literacy and self-efficacy levels.
Benzer Tezler
- Çocuk hastaların acile getirilme süreleri, gecikmeye neden olan faktörler ve ebeveynlerin sağlık inanç tutumlarının belirlenmesi
Admission time to emergency of children patient's, factors causing delay and evaluate of parents health belief attitudes
KAZIM BAĞCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HemşirelikYozgat Bozok ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YURDAGÜL ERDEM
- Beş-altı yaş çocuk ve ebeveynlerinin sağlık okuryazarlığı
Health literacy of five- and six-year-old children and their parents
HASAN UĞUR SERDAROĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıGazi ÜniversitesiOkul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE BEKİR
PROF. DR. ADNAN KAN
- Çocuk acil servislerine başvuran ebeveynlerin sağlık okuryazarlık düzeyleri
Level of health literacy of parents who visit the pediatric emergency department
AYNUR GÜNEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sağlık YönetimiMardin Artuklu ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET BÜTÜN
- Çocuk kliniğinde yatan 0-1 yaş grubu çocukların annelerinin sağlık okuryazarlık düzeyi ve etkileyen faktörler
Health literacy level of the mothers of 0-1 years old children inthe children's clinic and affecting factors
AYŞEGÜL ALTINIŞIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve Hastalıklarıİstanbul Okan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİME DERYA BEYDAĞ
- Ateş yönetimi eğitiminin annelerin ateş ile ilgili bilgi, tutum ve davranışlarına etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of fever management education on mothers' knowledge, attitudes and behaviors related to fever
AYŞE ÖZDOĞAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiAtatürk ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SUAT SİNCAN