Antirezorptif ilaç kullanımının diş çekimi sonrası çene kemiklerine olan etkisinin klinik olarak incelenmesi ve mikromimari yapısındaki değişimlerin fraktal analizi ile değerlendirilmesi
Clinical investigation of the effects of antiresorptive drug use on jaw bones after tooth extraction and evaluation of microarchitectural changes using fractal analysis
- Tez No: 970304
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ CİHAN TOPAN, DR. ÖĞR. ÜYESİ FATMA DOĞRUEL
- Tez Türü: Diş Hekimliği Uzmanlık
- Konular: Diş Hekimliği, Dentistry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Diş Hekimliği Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Ağız, Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Antirezorptif ajanlar (bifosfonatlar ve denosumab) diş çekimi sonrası çene kemiklerinde iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir ve ilaçla ilişkili çene osteonekrozu (MRONJ) riskini oluşturabilmektedir. Klinik karar verme sürecinde, yalnızca MRONJ sıklığını değil, aynı zamanda kemik mikro mimarisi üzerindeki bölgesel etkileri de nicel olarak ortaya koymak önemlidir. Bu bağlamda fraktal analiz, trabeküler kemiğin karmaşıklığını sayısallaştırarak mikro mimari değişimleri duyarlı biçimde izlemeyi mümkün kılan tamamlayıcı bir yöntemdir. Amaç: Bifosfonat ve denosumab kullanan hastalarda diş çekimi sonrası MRONJ oluşma sıklığını karşılaştırmak ve panoramik radyografilerde nitel ve nicel kemik göstergeleri ile fraktal analiz temelli mikro mimari değişimleri ilaç türüne ve anatomik bölgeye göre değerlendirmek. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma tek merkezli ve retrospektif olarak tasarlanmıştır. Çalışma kapsamında 2020-2024 tarihleri arasında antirezorptif ilaç kullanan ve diş çekimi için Erciyes Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Hastanesi'ne müracaat eden hastaların demografik, tıbbi ve radyolojik verileri kullanılmıştır. Hastalar kullandıkları antirezorptif ilaç türüne göre Denosumab ve Bifosfonat grubu olarak iki gruba ayrılmıştır. Gruplar arası diş çekimi sonrası klinik olarak MRONJ varlığı açısından karşılaştırılma yapılmıştır. Radyolojik olarak gruplar arası mandibular kortikal indeks (MKI), lamina dura kalınlaşması, periodontal ligament (PDL) aralığı genişlemesi, fokal skleroz, difüz skleroz, eksternal oblik sırt belirginliği yönünden nitel panoramik parametreler değerlendirilmiştir. Bununla birlikte mandibular kortikal kalınlık (MCT) ölçümleri her iki grup için de yapılmıştır. Fraktal analiz için mandibulada gonial, mental ve sigmoid çentik bölgelerinin fraktal alan değerleri vii ölçülmüştür. Ayrıca alveol soketinde çekim öncesi ve sonrası fraktal değer değişimi incelenmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışmaya 100 hasta (72 bifosfonat, 28 denosumab) dahil edilmiştir. Toplamda 100 hastadan üç (%3) hastada MRONJ geliştiği tespit edilmiştir. Bifosfonat grubundaki hastalarda herhangi bir MRONJ olgusuna rastlanmamıştır. Denosumab grubu hastalarının üç (%10,7) tanesinde MRONJ geliştiği belirlenmiştir. Denosumab grubundaki hastalarda Bifosfonat grubundaki hastalara kıyasla istatistiksel olarak önemli ölçüde daha fazla oranda MRONJ geliştiği tespit edilmiştir (p=0.001). Panoramik radyografilerde incelenen nitel parametreler açısından gruplar arasında belirgin bir farklılık bulunmamıştır (p>0,05). Denosumab kullanan hastaların gonial ve mental bölgelere ait fraktal ortalama değerleri Bifosfonat grubuna kıyasla daha düşük bulunmuştur (p<0.05). Sigmoid çentik bölgesindeki fraktal analiz ölçümlerinde gruplar arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0,05). Alveol soketi fraktal değerleri açısından gruplar arası karşılaştırmalarda, diş çekimi öncesi ve sonrası erken dönemde genel olarak anlamlı bir değişim görülmemiştir(p>0,05). Ancak grup içi karşılaştırmalarda bifosfonat kullanan hastaların çekim sonrası fraktal değerinde istatistiksel olarak anlamlı bir azalma saptanmıştır (p<0.05). Sonuç: Denosumab kullanan hastalarda, ilaç ilişkili osteonekroz gelişme olasılığı bifosfonat grubuna kıyasla daha yüksek bulunmuştur. Bu hastalarda cerrahi öncesi risk değerlendirmesinin titizlikle yapılması, travmayı azaltan çekim teknikleri, primer kapama, enfeksiyon kontrolü ve yakın klinik-radyografik izlem MRONJ riskini azaltmada kritik rol oynamaktadır. Antirezorptif ilaçların mandibular kemik üzerindeki etkilerinin bölgesel farklılıklar gösterebileceğini ve fraktal analiz yönteminin bu mikro mimari değişimleri ortaya koymada değerli bir araç olduğunu göstermektedir. Ancak, fraktal ölçümlerinin radyografik bir gösterge olduğu göz önüne alınmalı ve klinik parametrelerle ilişkilendirilerek yorumlanmalıdır. Gelecek araştırmaların prospektif/çok merkezli, daha geniş örneklemli ve önceden tanımlı klinik–radyografik veriler ile yürütülmesi önerilir.
Özet (Çeviri)
Background: Antiresorptive agents (bisphosphonates and denosumab) may adversely affect post-extraction healing of the jaws and increase the risk of medication-related osteonecrosis of the jaw (MRONJ). In clinical decision-making, it is essential to quantify MRONJ frequency and the regional effects of these drugs on bone microarchitecture. In this context, fractal analysis provides a complementary method that sensitively tracks microarchitectural changes by quantifying the complexity of trabecular bone. Objective: To compare the incidence of MRONJ after tooth extraction in patients using bisphosphonates versus denosumab, and to evaluate, by drug type and anatomical region, qualitative and quantitative bone indicators on panoramic radiographs together with fractal analysis–based microarchitectural changes. Materials and Methods: This single-center retrospective study included patients on antiresorptive therapy who presented for tooth extraction at the Erciyes University Faculty of Dentistry Hospital between 2020 and 2024. Patients were categorized by medication into the denosumab and bisphosphonate groups. Groups were compared clinically for the presence of MRONJ after extraction. On panoramic radiographs, qualitative parameters were assessed between groups: mandibular cortical index (MCI), lamina dura thickening, periodontal ligament (PDL) space widening, focal sclerosis, diffuse sclerosis, and prominence of the external oblique ridge. Mandibular cortical thickness (MCT) was also measured in both groups. For fractal analysis, fractal dimension (FD) values were measured in the mandibular gonial, mental, and sigmoid notch regions. In addition, pre- and early post-extraction FD changes were evaluated in the alveolar socket. A significance level of p<0.05 was adopted. ix Results: One hundred patients were included (72 bisphosphonate, 28 denosumab). MRONJ developed in 3/100 patients (3%). No MRONJ cases occurred in the bisphosphonate group, whereas 3/28 denosumab patients (10.7%) developed MRONJ; the incidence was significantly higher with denosumab than with bisphosphonates (p=0.001). There were no significant between-group differences in the qualitative panoramic parameters evaluated (p>0.05). Mean FD values in the gonial and mental regions were lower in denosumab users than in bisphosphonate users (p<0.05). No significant group difference was observed for the sigmoid notch region (p>0.05). Regarding alveolar socket FD values, between-group comparisons showed no overall significant pre- to early post-extraction change (p>0.05). However, within-group analysis revealed a significant post-extraction decrease in FD among bisphosphonate users (p<0.05). Conclusions: The likelihood of developing MRONJ after tooth extraction was higher in patients receiving denosumab than those on bisphosphonates. Careful preoperative risk assessment, atraumatic extraction techniques, primary closure, infection control, and close clinical–radiographic follow-up are critical to reducing MRONJ risk in these patients. The effects of antiresorptive drugs on mandibular bone may vary by region, and fractal analysis appears to be a valuable tool for detecting such microarchitectural changes. Nevertheless, fractal metrics are radiographic indicators and should be interpreted with clinical parameters. Future research should be prospective, multicenter, and conducted with larger samples and predefined clinical–radiographic variables.
Benzer Tezler
- Bifosfonat kullanımına bağlı çenelerde görülen osteonekrozda fotodinamik tedavinin etkilerinin sıçanlarda değerlendirilmesi
Evaluation of effects of photodynamic therapy on bisphosphonate-related osteonecrosis of the jaws in rats
GÖKAY KARAPINAR
Doktora
Türkçe
2018
Diş Hekimliğiİstanbul ÜniversitesiAğız, Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MERAL ÜNÜR
- Bifosfonat kullanan hastalarda diş çekimi öncesi olası çene kemiği nekrozunun histopatolojik olarak değerlendirilmesi
Histopathological evaluation of possible jaw necrosis before tooth extraction in patients with history of bisphosphonate use
GÖKNUR TOPALOĞLU
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2016
Diş HekimliğiHacettepe ÜniversitesiAğız, Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. OSMAN TAHA KÖSEOĞLU
- Femoral kortikal kalınlık hakkında ikilemler: Osteoporoz ve atipik kırıklar penceresinden etkileyen faktörler ve değerlendirme yöntemlerinin incelenmesi
Dilemmas regarding femoral cortical thickness: An overview of influencing factors and evaluation methods from the perspective of osteoporosis and atypical fractures
MELEK TUBA YALÇIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Fiziksel Tıp ve RehabilitasyonTrakya ÜniversitesiFizik Tedavi ve Rehabilitasyon Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DERYA DEMİRBAĞ KABAYEL
- Tıp doktorlarının bifosfonat kullanımına bağlı olarak çenelerde gelişen osteonekroz hakkındaki yaklaşımlarının değerlendirilmesi: Anket çalışması
Evaluation of the approach of medical doctors to bisphosphonate-related osteonecrosis of the jaws: A survey study
MURAT MUTLU
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2025
Diş HekimliğiAnkara ÜniversitesiAğız, Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERPİL ALTUNDOĞAN
- Antirezorptif ilaç kullanımı sonucu gelişen çene osteonekrozunun retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective analysis of medication-related osteonecrosis of the jaw associated with antiresorptive therapy
MEHMET ALTAY SEVİMAY
Diş Hekimliği Uzmanlık
Türkçe
2025
Diş HekimliğiGazi ÜniversitesiAğız, Diş ve Çene Cerrahisi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDAT ÇETİNER