Yetişkin bireylerde kronotip, kronobeslenme ve sağlık ilişkisi
Relationship between chronotype, chrononutrition and, health in adult individuals
- Tez No: 956589
- Danışmanlar: PROF. DR. NEVİN ŞANLIER
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Medipol Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, yetişkin bireylerde kronotip özellikleri ile kronobeslenme davranışları ve sağlıkla ilişkili değişkenler arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmaya 20–60 yaş aralığında, çalışmaya katılmayı kabul eden gönüllü 66 erkek, 110 kadın, toplam 176 birey katılmıştır. Katılımcıların genel (yaş, kilo, boy, BKİ, cinsiyet, beslenme bilgisi) ve sağlık (kronik hastalık varlığı, uyku kalitesi, sağlıklı beslenme takıntısı) bilgileri değerlendirilmiş, kronotipleri sabahçıl akşamcıl ölçeği (MEQ) kronobeslenme durumları ise krono-beslenme profil ölçeği (CPQ) ile belirlenirken Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) ve sağlıklı beslenme takıntısı (ORTO-R) de değerlendirilmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 37,63±8,2'dir, %87,5'i lisans ve dengi eğitim düzeyine sahiptir. Katılımcıların %37,5'inin tanı konmuş hastalığı bulunmakta ve %55,5'i ana öğün atlamaktadır. En fazla atlanan ana öğün %64,0 oranla kahvaltı öğünüdür. Kahvaltı yapılmayan gün sayısı 1,7±2,2gündür. Kahvaltı atlama gece yeme sendromu puanlarını arttırmaktadır (p<0,001). Gece yeme sendromu puanları artarken bireylerin MEQ skoru düşmekte ve bireyler akşamcıl tipe yaklaşmaktadır (p=0,005). Yapılan regresyon analizine göre gece yeme ölçeğindeki bir birimlik artış kötü uyku kalitesi riskini %17,1 oranında arttırmakta, PUKI puanının bir birim artması ise akşamcıl kronotipi %16,6 arttırmaktadır. Bireyin sabahçıl tipe bir birim yaklaşmasının kötü uyku kalitesini %6,5 oranında azalttığı tespit edilmiştir. Kronotip ve cinsiyet karşılaştırıldığında erkekler kadınlara göre sabahçıl tipe daha yakın bulunmuştur (p=0,006). Kronotipe göre enerji ve besin ögelerinin gereksinmeyi karşılama yüzdesi karbonhdirat ve selenyum bakımından yetersizdir (<%67). Elde edilen veriler bireylerin biyolojik ritimlerine uygun beslenme ve yaşam tarzı düzenlemelerinin sağlık çıktıları üzerinde önemli etkileri olabileceğini göstermektedir. Bu doğrultuda, kronotip değerlendirmesinin kişiye özgü beslenme planlamasında dikkate alınması gerektiği sonucuna varılmıştır.
Özet (Çeviri)
This study was conducted to examine the relationship between chronotype characteristics, chrononutrition behaviors, and health-related variables in adults. A total of 176 voluntary participants, including 66 men and 110 women between the ages of 20 and 60 who agreed to participate in the study, were included. Participants' general (age, weight, height, BMI, gender, nutrition knowledge) and health-related information (presence of chronic disease, sleep quality, orthorexia nervosa tendency) were assessed. Chronotypes were determined using the Morningness-Eveningness Questionnaire (MEQ), while chrononutrition status was assessed using the Chrononutrition Profile Questionnaire (CPQ). Sleep quality was evaluated with the Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI), and orthorexia tendencies were assessed with the ORTO-R scale. The participants had a mean age of 37.63 ± 8.2 years, and 87.5% had a university-level or equivalent education. Among the participants, 37.5% had a diagnosed disease, and 55.5% reported skipping main meals. The most frequently skipped meal was breakfast (64.0%). The mean number of days per week without breakfast was 1.7 ± 2.2. Skipping breakfast significantly increased night eating syndrome scores (p < 0.001). As night eating syndrome scores increased, MEQ scores decreased, indicating a shift toward the evening chronotype (p = 0.005). Regression analysis revealed that each one-point increase in the night eating score increased the risk of poor sleep quality by 17.1%. Furthermore, a one-point increase in PSQI score increased the likelihood of having an evening chronotype by 16.6%, while each one-point increase toward the morning chronotype reduced the risk of poor sleep quality by 6.5%. When comparing chronotype and gender, men were found to be significantly more morning-oriented than women (p = 0.006). Based on chronotype classification, the percentage of energy and nutrient intake meeting requirements was inadequate for carbohydrate and selenium (<67%). The findings suggest that aligning dietary and lifestyle patterns with individuals' biological rhythms may have significant impacts on health outcomes. Accordingly, it was concluded that chronotype assessment should be considered in the development of personalized nutrition planning.
Benzer Tezler
- Diyet polikliniğine başvuran yetişkin bireylerde krononutrisyonun antropometrik veriler ve biyokimyasal parametrelere etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of chrononutrition on anthropometric data and biochemical parameters
SALİHA MERVE ANDİÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Aydın ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BERKİN ÖZYILMAZ KIRCALİ
- Yetişkin bireylerin kronotip özelliklerin belirlenmesi, uyku kalitesi ve beslenme durumları arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Determination of chronotype features of adult individuals, evaluation of the relationship between sleep quality and nutritional status
MERVE NUR KAŞLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikLokman Hekim ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYHAN DAĞ
- Yetişkin obez kadınlarda kronotipe dayalı beslenme modellerinin beslenme durumu ve kardiyometabolik risk belirteçleri üzerine etkisi
Effect of chronotype-based nutritional patterns on nutritional status and cardiometabolic risk markers in adult obese women
MÜBERRA YILDIZ
Doktora
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikGazi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİLAL YILDIRAN
- Bariatrik cerrahi planlanan hastalarda diyet inflamatuar indeks skoru yeme tutumları ve kronotipleri arasındaki ilişkinin belirlenmesi
Determination of the relationship between dietary inflammatory index score eating attitudes and chronotypes in patients planned for bariatric surgery
NURCEM ÖYKÜ AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Beslenme ve Diyetetikİstanbul Bilgi ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE BATUHAN KENGER
- Yetişkin bireylerde ultra işlenmiş besin tüketimi, vücut bileşimi ve kronotip arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi
Association between ultra processed food consumption, chronotype and body composition among adults
ŞEYMA ESEN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikAnkara ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ÖZFER ÖZÇELİK