HFACS yaklaşımı ile ticari havacılıkta insan faktörlerinin sınıflandırılması (2015-2024) bakım odağında bir uygulama
Classification of human factors in commercial aviation with the HFACS approach (2015-2024) an application focused on maintenance
- Tez No: 1020464
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZTÜRK ÖZDEMİR KANAT
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sivil Havacılık, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kastamonu Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Havacılık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Havacılık sektörü, yüksek teknolojiye dayalı yapısına rağmen insan performansının belirleyici olduğu karmaşık ve riskli bir sistemdir. Bu çalışmada, ticari sabit kanatlı hava araçlarında meydana gelen bakım kaynaklı kaza ve ciddi olaylarda insan faktörlerinin rolü HFACS modeli çerçevesinde incelenmiştir. Araştırma, nitel ve nicel yöntemlerin birlikte kullanıldığı karma yöntemle yürütülmüştür. Çalışmanın veri kaynağını, 2015–2024 yılları arasında Birleşik Krallık Hava Kazaları Araştırma Kurulu tarafından yayımlanan kaza ve ciddi olay raporları oluşturmaktadır. İncelenen 243 rapor arasından bakım kaynaklı olduğu belirlenen 89 olay araştırmanın örneklemine alınmıştır. Raporlar doküman analizi yöntemiyle değerlendirilmiş, insan faktörleri HFACS'in dört düzeyli yapısına göre kodlanmış ve elde edilen veriler SPSS programında frekans, yüzde, Ki-kare, Goodman ve Kruskal Lambda katsayısı ve Odds Ratio analizleriyle incelenmiştir. Ayrıca insan tabanlı kodlama sonuçları ile yapay zekâ tabanlı sınıflandırma sonuçları karşılaştırılmıştır. Bulgular, bakım kaynaklı kaza ve ciddi olayların çok katmanlı bir nedensellik yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Emniyetsiz davranışlar düzeyinde yetenek ve karar hataları ile alışılmış ihlaller, ön koşullar düzeyinde teknolojik çevre, ekip kaynak yönetimi ve fiziksel çevre öne çıkmıştır. Emniyetsiz yönetim düzeyinde yetersiz yönetim ve bilinen problemlerin düzeltilmesinde başarısızlık, örgütsel etkiler düzeyinde ise örgütsel süreçler ve kaynak yönetimi belirgin faktörler olarak belirlenmiştir. HFACS seviyeleri arasında anlamlı ilişkilerin bulunması, bakım emniyetinin yalnızca çalışan performansına değil, planlama, gözetim, kaynak yönetimi ve emniyet kültürüne de bağlı olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak çalışma, bakım kaynaklı kazaların önlenmesinde insan faktörlerinin sistem yaklaşımıyla değerlendirilmesinin önemini vurgulamakta ve önleyici emniyet stratejilerinin geliştirilmesine katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Despite its high-tech nature, the aviation sector is a complex and risky system where human performance plays a decisive role. This study examines the role of human factors in maintenance-related accidents and serious incidents involving commercial fixed-wing aircraft within the framework of the HFACS model. The research employed a mixed-methods approach, combining qualitative and quantitative techniques. The data source consisted of accident and serious incident reports published by the UK Air Accidents Investigation Branch between 2015 and 2024. From the 243 reports reviewed, 89 incidents identified as maintenance-related were selected for the study sample. The reports were evaluated using document analysis; human factors were coded according to the four-level structure of HFACS, and the resulting data were analyzed using SPSS software through frequency, percentage, Chi-square, Goodman and Kruskal's Lambda, and Odds Ratio analyses. Additionally, the results of human-based coding were compared with those of artificial intelligence-based classification. The findings revealed that maintenance-related accidents and serious incidents possess a multi-layered causal structure. At the unsafe acts level, skill-based errors, decision errors, and routine violations were prominent, while the technological environment, crew resource management, and physical environment stood out at the preconditions level. Inadequate management and failure to rectify known problems were identified as key factors at the unsafe supervision level, whereas organizational processes and resource management were significant at the organizational influences level. The existence of significant relationships between HFACS levels demonstrated that maintenance safety depends not only on worker performance but also on planning, supervision, resource management, and safety culture. In conclusion, the study emphasizes the importance of evaluating human factors through a systems approach in preventing maintenance-related accidents and contributes to the development of proactive safety strategies.
Benzer Tezler
- High fructose corn syrup production in a model reactor
Model bir reaktörde yüksek fruktozlu mısır şurubu eldesi
FERYAL HALATCI
Yüksek Lisans
İngilizce
1993
BiyolojiOrta Doğu Teknik ÜniversitesiBiyoteknoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜRDAL ALAEDDİNOĞLU
- Bitümen dumanlarına maruz kalan işçilerde 1-OH piren ve SCE, yüksek sıklıkta SCE ve MÇ sıklığının araştırılması
The Excretion of urinary 1-OH pyrene and frequencies of SCE, HFCs and MN in workers exposed to bitumen fumes
ONUR ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
Eczacılık ve FarmakolojiGazi ÜniversitesiFarmasötik Teknoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ESAT KARAKAYA
- Yüksek fruktozlu mısır şuruplarıyla tağşiş edilen ballarda karbonhidrat proflleri
Carbohydrate profiles of honeys adulterated with HFCS
NEŞE ŞAHİN
- Bazı metal kompleks mono azo boyar maddelerin sentezi ve ozonlama ile renklerinin giderilmesi
Synthesis of metal-complexes of mono azo dyes and decolorization of some azo dyes with ozone
EMEL YILDIZ
- R12, R22, R502 soğutucu akışkanları ve alternatif karışımlarının soğutma sistemlerindeki termodinamik analizi
Thermodynamic analysis of refrigerants R12, R22, R502 and their substitutes in refrigeration systems
EROL ARCAKLIOĞLU