Çaltı çayı'nda (Divriği)) metal kirliliğinin kapsamlı bir analizi
A comprehensive analysis of metal pollution in çalti stream (Divriği)
- Tez No: 1020255
- Danışmanlar: PROF. DR. MEMET VAROL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ziraat, Su Ürünleri, Agriculture, Aquatic Products
- Anahtar Kelimeler: Ağır metaller, Ekolojik risk, Kirletici kaynaklar, Su kalitesi, Heavy metals, Ecological risk, Polluted resources, Water quality
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Malatya Turgut Özal Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Su Ürünleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Su Ürünleri Temel Bilimler Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Karasu Nehri'nin en önemli kollarından biri olan Çaltı Çayı'nda, çalışma amacına uygun olarak belirlenen sekiz istasyondan mevsimsel olarak toplanan su ve sediment örneklerinde metal kirliliğinin düzeyi, mekânsal ve mevsimsel değişimleri, ekolojik etkileri ve insan sağlığı açısından oluşturduğu riskleri kapsamlı şekilde değerlendirilmiştir. Elde edilen sonuçlar, su örneklerindeki metal konsantrasyonlarının sucul yaşamın korunmasına yönelik akut kalite kriterlerinin altında kaldığını göstermiştir. Ancak Pb düzeylerinin kronik kriterleri aşması ve Fe ile Pb konsantrasyonlarının içme suyu standartlarının üzerinde bulunması, bölgedeki demir madenciliği faaliyetlerinin su kalitesi üzerinde önemli bir baskı oluşturduğunu ortaya koymuştur. Yaz ve sonbahar aylarında metal konsantrasyonlarının artması, akarsu debisinin azalmasına bağlı olarak madencilik kaynaklı girdilerin yoğunlaşmasıyla ilişkilendirilmiştir. Ağır metal kirlilik indeksleri (HEI ve HPI) sonuçları, Çaltı Çayı suyunun genel olarak düşük-orta düzeyde metal kirliliğine sahip olduğunu göstermiştir. Bununla birlikte, Çaltı Köyü'ndeki demir madeni işletmesinin etkisi altındaki Ç8 istasyonunda en yüksek indeks değerleri kaydedilmiş ve bu alan çevresel açıdan hassas bölge olarak değerlendirilmiştir. İnsan sağlığı risk değerlendirmesinde, oral maruziyet için hesaplanan toplam tehlike indeksi (HI) değerlerinin hem çocuklar hem de yetişkinlerde 1'in üzerinde olması, suyun doğrudan tüketilmesi durumunda metallerin kümülatif etkilerine bağlı sağlık riskleri oluşabileceğini göstermiştir. Sediment örneklerinde belirlenen Ni ve Cr konsantrasyonlarının tüm örneklerde sediment kalite kriterlerinde belirtilen PEC (Muhtemel Etki Konsantrasyonu) sınır değerlerini aşması, bentik organizmalar açısından ciddi ekotoksikolojik risk bulunduğunu ortaya koymuştur. Sediment kirlilik indeksleri (EF, Igeo, Cf, Er, NPI, PLI ve RI) sonuçları da özellikle Ç6 ve Ç8 istasyonlarında orta-yüksek düzeyde kirlilik ve ekolojik risk bulunduğunu desteklemiştir. Kümeleme analizi ve korelasyon sonuçları, birçok metalin ortak kaynaklardan beslendiğini ve özellikle madencilik faaliyetleri ile serpantinleşmiş bazik-ultrabazik kayaçların metal dağılımı üzerinde belirleyici olduğunu göstermiştir. APCS-MLR (Mutlak Temel Bileşen Skorları-Çoklu Doğrusal Regresyon) reseptör modeli sonuçları ise sedimentlerdeki metal kaynaklarının hem doğal hem de antropojenik kökenli olduğunu ortaya koymuştur. Modelde birinci temel bileşen (PC1); Cr, Ni, Co ve Fe bakımından zengin kayaçların ayrışması ile madencilik faaliyetlerinin ortak etkisini temsil ederken, (PC2) doğal jeolojik süreçleri, (PC3) ise madencilik faaliyetleri, atık depolama alanları ile tarım ve hayvancılık kaynaklı yayılı kirletici etkileri temsil etmiştir.
Özet (Çeviri)
This study comprehensively evaluated the level of metal pollution, its spatial and seasonal variations, ecological impacts, and potential human health risks in water and sediment samples seasonally collected from eight sampling stations selected in accordance with the objectives of the study along Çaltı Stream, one of the most important tributaries of the Karasu River. The results indicated that metal concentrations in water samples were below the acute water quality criteria established for the protection of aquatic life. However, Pb concentrations exceeded chronic criteria, and Fe and Pb levels were found to be above drinking water standards, demonstrating that iron mining activities in the region exert a significant pressure on water quality. The increase in metal concentrations during summer and autumn was associated with the reduction in stream discharge, which intensified mining-related inputs due to decreased dilution capacity. Heavy metal pollution index (HPI and HEI) results revealed that the waters of Çaltı Stream generally exhibited low-to-moderate levels of metal pollution. Nevertheless, the highest index values were recorded at station Ç8, which is directly affected by the iron mining operation located in Çaltı Village, identifying this area as an environmentally sensitive zone. Human health risk assessment showed that the total hazard index (HI) values calculated for oral exposure exceeded the threshold value of 1 for both children and adults, indicating that the direct consumption of stream water may pose health risks due to the cumulative effects of metals. In sediment samples, Ni and Cr concentrations exceeded the PEC (Probable Effect Concentration) threshold values of sediment quality criteria in all samples, indicating a serious ecotoxicological risk for benthic organisms. Sediment pollution indices (EF, Igeo, Cf, Er, NPI, PLI, and RI) also supported the presence of moderate-to-high pollution and ecological risk levels, particularly at stations Ç6 and Ç8. Cluster analysis and correlation results suggested that many metals originated from common sources and that mining activities together with serpentinized basic-ultrabasic rocks played a determining role in metal distribution. Furthermore, APCS-MLR (Absolute Principal Component Scores-Multiple Linear Regression) receptor model results demonstrated that metal sources in sediments were of both natural and anthropogenic origin. In the model, the first principal component (PC1) represented the combined effects of the weathering of Cr-, Ni-, Co-, and Fe-rich rocks and mining activities, (PC2) while the second component reflected natural geological processes and the third component (PC3) represented diffuse anthropogenic inputs associated with mining activities, waste storage areas, agriculture, and livestock practices.
Benzer Tezler
- Konfeksiyon işletmelerinde performans ölçümleri ve işgücü planlanmasına katkıları
Başlık çevirisi yok
SEVİN BRAV
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
İşletmeEge ÜniversitesiTekstil Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. NAZMİ ERCAN
- Sportif oyunlardan (hentbol'de) sporcu beslenmesi ve kahvaltı yapmanın performansa etkisi üzerinde bir araştırma
Başlık çevirisi yok
MELİH SALMAN
- Çiğit ve ayçiçek yağlarının doğal antioksidan içerikleri ile bu yağların stabilitelerinin arttırılmaları üzerinde araştırmalar
Başlık çevirisi yok
ALİ KEMAL YALNIZ
Doktora
Türkçe
1985
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiGıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MAHİR ÇOLAKO¦LU
- Bursa tıbbi folklorunda kırık-çıkıkla ilgili tedavi yöntemlerinden örnekler ve modern tıp bakımından bazı sonuçlar
Samples from the therapeutical methods in Bursa medical folklore and some results from the paint of modern mecine
NERMİN ERSOY
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Ortopedi ve TravmatolojiUludağ ÜniversitesiDeontoloji ve Tıp Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞEGÜL DEMİRHAN ERDEMİR
- Peptik ülserli hastaların MMMPI profil özellikleri
Başlık çevirisi yok
YALÇIN KİREÇÇİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
GastroenterolojiUludağ ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SUNA TANELİ