Osmanlı Manastırı'nda sosyal ve iktisadî hayat: Servet dağılımı üzerine bir tahlil (1800-1860)
Social and economic life in Ottoman Manastir: An analysis of wealth distribution (1800–1860)
- Tez No: 998610
- Danışmanlar: PROF. DR. ÖMER KARAOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, Ekonomi, İstatistik, History, Economics, Statistics
- Anahtar Kelimeler: Aile, Balkanlar, Makedonya-Manastır, Nüfus, Nüfus Defterleri, Nüfus sayımı, Osmanlı Devleti, Servet, Tereke, Şeriye sicilleri, Family, Balkans, Macedonian-Monastir, Population, Population Surveys, Census, Ottoman State, Wealth, Estate, Court registers
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İktisat Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tezi çalışması, 19. yüzyılın ilk yarısında Avrupa'da“devrim çağı”olarak tanımlanan iktisadî ve kurumsal dönüşümlerin, Osmanlı Balkan taşrasında özellikle askerî ve idarî işlevleriyle öne çıkan Manastır şehrinde nasıl bir toplumsal ve iktisadî zemin üzerinde karşılık bulduğunu incelemektedir. Çalışma; Manastır'da nüfusun demografik bileşimi, meslekî örgütlenme biçimleri, servetin düzeyi ve bileşimi ile servet eşitsizliğinin yapısal dinamiklerini nicel ve nitel yöntemleri birlikte kullanarak analiz etmeyi amaçlamaktadır. Bu kapsamda Manastır'a ait Şer'iyye Sicilleri, Tereke Kayıtları, Nüfus Defterleri ile Vakıf Muhasebe Kayıtları birlikte değerlendirilmiştir. Tek bir belge türünün sınırlarını aşmak amacıyla farklı kaynak setleri çapraz okunmuş; elde edilen veriler istatistiksel analizler, eşitsizlik endeksleri ve çok değişkenli regresyon modelleri ile desteklenmiştir. Bu yöntemsel yaklaşım, belgelerin birbirinin kör noktalarını telafi etmesini sağlamış ve Manastır'ın sosyo-ekonomik yapısının bütüncül biçimde kurulmasına imkân vermiştir. Servet eşitsizliği analizleri, Manastır'da yüksek düzeyde ve yapısal bir eşitsizlik örüntüsünün varlığını ortaya koymuştur. Dönemsel analizler ise servet artışı ile eşitsizlik arasındaki ilişkinin doğrusal olmadığını; belirli dönemlerde ortalama servet yükselirken eşitsizliğin sınırlanabildiğini ortaya koymuştur. Çok değişkenli regresyon analizleri, servet birikiminin rastlantısal olmadığını; cinsiyet, dinî aidiyet, yerleşim yeri ve dönemsel bağlam tarafından birlikte belirlendiğini nicel olarak teyit etmiştir. Sonuç olarak bu tez, Osmanlı Balkan taşrasında yer alan Manastır örneği üzerinden, 19. yüzyılın ilk yarısında demografik yapı, meslekî örgütlenme ve servet dağılımının birbirinden bağımsız değil; aksine iç içe geçmiş süreçler olarak işlediğini ortaya koymaktadır. Çalışma, Osmanlı şehir tarihine ilişkin literatüre, çok kaynaklı veri kullanımı, nicel eşitsizlik ölçütlerinin tarihsel bağlama uyarlanması ve taşra toplumunun iç dinamiklerini görünür kılan mikro-tarihsel bir yaklaşım sunarak özgün bir katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines how the economic and institutional transformations of the“Age of Revolutions”in early nineteenth-century Europe found resonance in the Ottoman Balkans particularly in the city of Manastır (Bitola), which stood out for its military and administrative functions—and the social and economic terrain on which these changes were received. The study aims to analyze, by combining quantitative and qualitative methods, the demographic composition of Manastır's population, patterns of occupational organization, the level and composition of wealth, and the structural dynamics of wealth inequality. To this end, the dissertation evaluates together Manastır's Sharʿi Court Registers (Şerʿiyye Sicilleri), probate (tereke) records, population registers and waqf (foundation) accounting registers. In order to move beyond the limits of any single document type, these source sets are read comparatively and cross-checked; the resulting evidence is supported through statistical analyses, inequality indices, and multivariate regression models. This methodological design enables the sources to compensate for one another's blind spots and allows for a holistic reconstruction of Manastır's socio-economic structure. Analyses of wealth inequality reveal a high and structurally embedded pattern of inequality in Manastır. Multivariate regression analyses confirm quantitatively that wealth accumulation was not random but jointly determined by gender, religious affiliation, place of residence, and the historical (period) context. These results indicate that wealth inequality in Manastır was produced by structural mechanisms rather than short-term fluctuations. In conclusion, focusing on Manastır as a case in the Ottoman Balkans, this dissertation shows that demographic structure, occupational organization, and wealth distribution in the first half of the nineteenth century operated not as independent domains but as mutually intertwined processes. The study offers an original contribution to the literature on Ottoman urban history by combining multi-source data, adapting quantitative inequality measures to a historical context, and employing a micro-historical approach that makes the internal dynamics of provincial society visible.
Benzer Tezler
- İstanbul episkoposu Timateos Pavlus'un hâtıratı
The diary of archbishop Timateos Pavlus of Istanbul
ADEM COŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Doğu Dilleri ve EdebiyatıMardin Artuklu ÜniversitesiSüryani Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET SAİT TOPRAK
- Trabzon Maçka'daki Vazelon (St. John) Manastırı
Vazelon (St. John) Monastery of Trebizond Maçka
KÜBRA KÖSE
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiOrdu ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HASAN BUYRUK
- Doğu Anadolu bölgesi Hıristiyan dini mimarisinde Jamatun yapıları I
Başlık çevirisi yok
YALÇIN KARACA
Doktora
Türkçe
2004
Sanat TarihiYüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. OSMAN AYTEKİN
- Bulgar edebiyatı İstanbul`da-İstanbul Bulgar edebiyatında
Bulgarian literature at Istanbul-Istanbul at Bulgarian literature
HÜSEYİN MEVSİM
Doktora
Türkçe
2005
Batı Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiBatı Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZEYNEP GÜNAL
- 20. yüzyılın ilk yarısında Türkiye'deki Süryaniler
The assyrians living in Turkey at the first part of 20th century
HAŞİM ERDOĞAN
Doktora
Türkçe
2013
TarihErciyes ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYHAN ÖZTÜRK
DOÇ. DR. İBRAHİM ÖZCOŞAR