Geri Dön

Cumhuriyet'ten günümüze Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretimi projeleri: Hedefler, sorunlar ve öğrenme çıktıları üzerine bir değerlendirme

Projects on teaching Turkish as a foreign language from the foundation of the Republic to the present: An evaluation of aims, problems, and learning outcomes

PDF İndir

  1. Tez No: 993275
  2. Yazar: FIRAT YILMAZ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. SAMİ BASKIN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
  6. Anahtar Kelimeler: Türkiye Türkçesi, Türkçe öğretimi, Türkiye Turkish, Turkish teaching
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretimi çok eski zamanlara dayansa da Türkiye Cumhuriyeti döneminde bireysel çabalardan kurumsallaşmaya geçişi 1984 yılında Ankara Üniversitesi Türkçe Öğretim Merkezinin (TÖMER) kurulması ile başlamıştır. Bu tarihten itibaren hızla gelişim gösteren Türkçenin yabancı bir dil olarak öğretimi, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, T.C. Millî Eğitim Bakanlığı, Yunus Emre Enstitüsü gibi kurumlar tarafından yürütülen projelerle desteklemiştir. Bu kapsamda gerçekleştirilen ilk büyük ölçekli girişim, 1991 yılında Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan Türk Cumhuriyetlerindeki öğrencilere yönelik olarak hazırlanan ve 1992 yılında uygulamaya konulan Büyük Öğrenci Projesidir. Bu proje ile söz konusu ülkelerden gelen öğrencilere Türkçe öğrenme ve Türkiye'de eğitim imkânı sağlanmıştır. Günümüzde ise halihazırda devam eden Sonra Suriyeli Öğrencilerin Türk Eğitim Sistemine Entegrasyonu Projesi (PİKTES), Uluslararası İmam Hatip Lisesi Projesi (UİHL), Uluslarası Meslek Lisesi Projesi (UML), vb. çalışmalar ile geniş bir öğrenci kitlesine ulaşılabilmiştir. Bu araştırma söz konusu projeleri, projeleri bütüncül bir çerçevede incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, projelerin planlama ve uygulama süreçleri, uygulamada karşılaşılan sorunlar ve elde edilen öğrenme çıktıları ele alınmıştır. Böylece hem projelerin güçlü yönlerini hem de geliştirilmesi gereken taraflarını ortaya koymak, ayrıca Cumhuriyet döneminden günümüze uzanan süreçte proje temelli Türkçe öğretiminin tarihsel gelişimini ve genel etkililiğini değerlendirmek mümkün olmuştur. Bunun için Cumhuriyet döneminde yapılmış olan şu on bir projenin verisine bakılmıştır: Türk Dünyası Öğrenci Projesi (Büyük Öğrenci Projesi), UİHL Projesi, Geçici Eğitim Merkezlerinde Türkçe Öğretimi Projesi, Kamplarda Türkçe Öğretimi Projesi, Hızlandırılmış Eğitim Projesi, PİKTES, Suriyeli Çocuk ve Gençlere Türkçe Dil Eğitimi Projesi, Türkiye'de Geçici Koruma Kapsamında Olan Suriyelilerin Türkçe Dil Eğitimi ve Mesleki Eğitime Erişimlerinin Arttırılması Projesi, Yetişkinler için Dil Eğitimi Projesi, UML Projesi, Türkçenin Yabancı Bir Dil Olarak Farklılaştırılmış Uzaktan Öğretimi Projesi. Çalışmada 2025 yılı itibarıyla devam eden projelere ilişkin değerlendirmeler ise doküman analizine ek olarak uygulayıcı öğretmenlerle yapılan görüşmelerden elde edilen verilerle desteklenmiştir. Bu yaklaşım, projelerin yalnızca kuramsal çerçevesini değil, sahadaki güncel durumunu da yansıtmayı amaçlamaktadır. Görüşmeler özellikle UİHL ve PİKTES projelerinde görev yapan öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Diğer projelerde görevli öğretmenler veri paylaşımına izin vermediği için bu projeler görüşme boyutunun dışında bırakılmıştır. Buradan elde edilen verilere göre projelerde görevli öğretmenlerin hepsi çalışmaya başlamadan önce gerekli eğitimleri almış ve çalıştıkları süre zarfında de kendilerini geliştirmek için çeşitli eğitimlere katılmışlardır. Öğretmenlere göre projelerin hedefleri ile hedef kitle özellikleri arasında genel olarak bir uyum vardır. Bununla birlikte her projenin kendi bağlamına özgü sorun alanları vardır. Örneğin PİKTES kapsamında öğrenenlerin yaşam koşulları ve sosyoekonomik zorlukları, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimini güçleştiren önemli etkenler arasında yer almaktadır. UİHL projesinde ise daha çok alfabe farklılığı ve önceki dil altyapısından kaynaklanan sorunlar öne çıkmaktadır. Her iki projede de uygulamaya dönük planlama hataları ve organizasyon eksiklikleri sıklıkla dile getirilmiştir. Öğretmenlerin buna yönelik çözüm önerileri incelendiğinde; daha dikkatli planlama, daha yoğun emek, düzenli izleme ve etkili denetim süreçlerinin gerekliliği vurgulanmaktadır. Ayrıca PİKTES'te çalışma koşullarının iyileştirilmesi, UİHL'de ise öğrenci seçme ve yerleştirme süreçlerinde daha titiz ölçütlerin uygulanması öncelikli öneriler arasında yer almaktadır. Tüm bu sorunlara rağmen projelerde görev yapan öğretmenler, yürüttükleri faaliyetleri genel olarak başarılı görmekte ve proje temelli Türkçe öğretiminin hem öğrenenler hem de eğitim sistemi açısından önemli kazanımlar sağladığını ifade etmektedir.

Özet (Çeviri)

Although the teaching of Turkish as a foreign language dates back to very early periods, the transition from individual efforts to an institutional structure in the Republican era began with the establishment of the Turkish Teaching Center (TÖMER) at Ankara University in 1984. From this point onward, the field developed rapidly and was supported by large-scale projects carried out by public institutions such as the Presidency for Turks Abroad and Related Communities, the Ministry of National Education of the Republic of Türkiye, and the Yunus Emre Institute. One of the first comprehensive initiatives within this framework was the Great Student Project, prepared for students from the Turkic Republics that gained independence following the dissolution of the Union of Soviet Socialist Republics in 1991 and officially implemented in 1992. Through this project, students from these countries were provided with opportunities to learn Turkish and to pursue formal education in Türkiye. Today, ongoing projects such as the Project for the Integration of Syrian Students into the Turkish Education System (PİKTES), the International Imam Hatip High School Project (UİHL), and the International Vocational High School Project (UML), among others, have enabled access to Turkish language education for a broad and diverse learner population. This research was conducted to examine these projects within a holistic and comparative framework. The study analyzes the planning and implementation processes of the projects, the challenges encountered during practice, and the learning outcomes achieved. In doing so, it aims to identify both the strengths and the aspects requiring improvement across projects, while also evaluating the historical development and overall effectiveness of project-based Turkish language teaching from the early Republican period to the present. For this purpose, data from eleven major projects implemented during the Republican era were examined: the Turkic World Student Project (Great Student Project), the UİHL Project, the Turkish Teaching in Temporary Education Centers Project, the Turkish Teaching in Camps Project, the Accelerated Education Project, PİKTES, the Turkish Language Education Project for Syrian Children and Youth, the Project for Increasing Access to Turkish Language and Vocational Education for Syrians under Temporary Protection in Türkiye, the Adult Language Education Project, the UML Project, and the Differentiated Distance Teaching of Turkish as a Foreign Language Project. Evaluations concerning projects that were still active as of 2025 were supported not only by document analysis but also by qualitative data obtained through interviews with practicing teachers. This approach was adopted in order to reflect not only the theoretical and administrative framework of the projects but also their current field-level implementation. Interviews were conducted primarily with teachers working in the UİHL and PİKTES projects. Teachers involved in other projects were excluded from the interview dimension of the study due to restrictions on data sharing. According to the findings obtained from these interviews, all participating teachers had received the necessary preparatory training before starting their duties and had continued to engage in various professional development activities throughout their service. Teachers generally reported a strong alignment between project objectives and target learner profiles. Nevertheless, each project presents context-specific challenges. Within the scope of PİKTES, learners' living conditions and socioeconomic difficulties constitute major barriers to effective Turkish language instruction. In the UİHL project, by contrast, challenges are more frequently associated with alphabet differences and limitations in prior language background. In both projects, shortcomings in planning and organizational processes were repeatedly emphasized as significant implementation problems. When teachers' solution proposals are examined, the need for more careful planning, greater instructional effort, systematic monitoring, and effective supervision emerges as a common theme. In addition, improving working conditions within PİKTES and applying more rigorous criteria in student selection and placement processes within UİHL are highlighted as priority recommendations. Despite these challenges, teachers involved in the projects generally regard their instructional practices as successful and emphasize that project-based Turkish language teaching generates substantial benefits both for learners and for the broader education system.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    101

    Ulaş Sağlık Ocağı merkezinde nüfusun bazı niteliklerine ve konutların durumuna ilişkin bir çalışma

    An Investigation carried out at the Ulaş Public Health Centre concerning some characteristics of the population and housing conditions in the district of Ulaş

    EROL ŞANLI

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1985

    Halk SağlığıCumhuriyet Üniversitesi

    Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SERVET ÖZGÜR

  2. Tez No

    102

    Diyabetus mellitus'da gözlenen mikrovasküler komplikasyonların prostaglandinler ile olan ilişkisi

    The Relation of microvaskular complications observed in diabetes mellitus with prostoglandins

    CANAN NEBİGİL

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1985

    Eczacılık ve FarmakolojiCumhuriyet Üniversitesi

    Farmakoloji Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. YUSUF SARIOĞLU

  3. Tez No

    103

    Sivas-Kangal yöresinde kırsal gelişme ve pazara açılma sürecindeki farklılaşmalar (bir örnek olay incelemesi)

    Başlık çevirisi yok

    FAHRİ ERCEM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1984

    SosyolojiCumhuriyet Üniversitesi

    Sosyoloji Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. A. VAHAP SAĞ

  4. Tez No

    104

    Sivas'ta kadınların işgücüne katılım farklılıkları

    Başlık çevirisi yok

    BİNNUR ERCEM

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1984

    SosyolojiCumhuriyet Üniversitesi

    Kurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. FARUK KOCACIK

  5. Tez No

    106

    Sivas yöresinde akraba evliliği yapan ve yapmayan çiftlerde dermatoglifik benzerlikler

    Similarities of dermataoglyphies among individval of married relatives and married couples not related to each other in Sivas region

    Y. SELMA SÜNGÜ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1984

    Tıbbi BiyolojiCumhuriyet Üniversitesi

    Tıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. İLHAN SEZGİN

Geri Dön