Hindistan'da Mâtürîdîlik (5-10./11-16. asırlar)
Maturidism in India (5-10th/11-16th centuries)
- Tez No: 992444
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MUHAMMET RAŞİT BATUR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mâtürîdîlik İslam düşünce geleneği içinde genellikle Mâverâünnehir ekseninde değerlendirilmiştir. Bu çalışma, 5-10./11-16. yüzyıllar arasında Hind bölgesinde teşekkül eden Mâtürîdî temsillerin tarihî zemini ve fikrî arka planını bütüncül bir bakışla ele almıştır. Bu bağlamda tez, Mâtürîdîliğin klasik merkezler dışında farklı siyasî ve ilmî ortamlarda ne şekilde karşılık bulduğunu tahlil etmeyi ve böylece literatürdeki bir boşluğu doldurmayı hedeflemiştir. Birinci bölümde, Mâtürîdîliğin Hind bölgesine siyasal, tasavvufî ve fıkhî zeminler üzerinden, öne çıkan şahsiyetler ve medrese kurumu vasıtasıyla nasıl girdiği ortaya konulmaya çalışılmış; ikinci bölümde, bölgedeki âlimlerin Mâtürîdî çizgiye mensubiyetleri benimsedikleri fikirler üzerinden temellendirilmeye çalışılmıştır. Gazneliler, Gurlular ve Delhi Sultanlıkları gibi siyasî yapılar ile Hanefî medrese geleneği ve Çiştî-Sühreverdî tasavvufî zümrelerin etkisi dikkate alınarak Hindistan'da Mâtürîdîliğin teşekkül süreci değerlendirilmiştir. Bu çerçevede Mekrânî, Gîsûdırâz ve Devletâbâdî gibi dönemin önde gelen âlimlerinin eserlerinde yer alan itikadî yaklaşımlar kelâm-tasavvuf ilişkisi ekseninde tahlil edilmiş ve Mâtürîdî düşüncenin Hind bölgesindeki ilmî ve fikrî yansımaları tespit edilmiştir. Araştırma, biyografik kaynaklar, akaid risaleleri ve tasavvufî metinler üzerinden yürütülmüş, tarihî bağlamı gözeten nitel analiz yöntemi esas alınmıştır. Elde edilen bulgular, Hind bölgesinde Mâtürîdîliğin itikadî bir mezhep olarak benimsendiği, bununla birlikte tasavvufî eğilimler ve siyasî yapıların etkisiyle çok katmanlı bir ilmî-teorik zemin içerisinde geliştiğini ortaya koymuştur. Çalışma ortaya koyduğu verilerle Mâtürîdîliğin coğrafî yayılım haritasına katkı sağlamanın yanı sıra, Hind bölgesindeki İslam düşüncesi içerisinde bu geleneğin izlerini sürmeye yönelik yeni çalışmalara zemin hazırlamıştır.
Özet (Çeviri)
Māturīdism has generally been examined within the Islamic intellectual tradition through the lens of its Transoxanian (Māwarāʾ al-Nahr) center. This study approaches, from a holistic perspective, the historical background and intellectual foundations of Māturīdī representations that took shape in the Hind region between the 5th/11th and 10th/16th centuries. In this respect, the dissertation aims to analyze how Māturīdism found expression beyond its classical centers in different political and scholarly environments, thereby addressing a gap in the existing literature. The first chapter investigates how Māturīdism entered the Hind region through political, Sufi and legal (fiqh) channels, particularly by means of prominent figures and the madrasa institution; the second chapter seeks to establish the affiliation of local scholars with the Māturīdī tradition on the basis of their doctrinal positions. Taking into account the role of political entities such as the Ghaznavids, Ghurids, and the Delhi Sultanates, as well as the influence of the Ḥanafī madrasa tradition and the Chishtī–Suhrawardī Sufi networks, the study evaluates the formation of Māturīdism in India. Within this framework, the doctrinal approaches found in the works of leading scholars of the period—such as Mekrānī, Gīsūdarāz, and Dawlatābādī—are analyzed along the axis of the relationship between kalām and taṣawwuf, and the intellectual and scholarly reflections of Māturīdī thought in the Hind region are identified. The research is based on biographical sources, creed (ʿaqīda) treatises, and Sufi texts, and employs a qualitative analytical method attentive to historical context. The findings demonstrate that Māturīdism was adopted as a doctrinal school in the Hind region, yet developed within a multi-layered scholarly and theoretical framework shaped by Sufi inclinations and political structures. By mapping this trajectory, the study not only contributes to our understanding of the geographical diffusion of Māturīdism, but also lays a foundation for further research into the traces of this tradition within Islamic thought in the Hind region.
Benzer Tezler
- Uluslararası sistem teorisi açısından 1947-1972 Hindistan-Pakistan çatışmasına bir yaklaşım
Başlık çevirisi yok
C. TAYYAR ARI
- Yoğurt yapımında süttozundan yararlanma olanakları
Başlık çevirisi yok
NESLİHAN İŞGÜDER
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiGıda Teknolojisi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA ÜÇÜNCÜ
- Kayseri yöresinde halıcılık ve yöre ekonomisine katkısı üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
KASIM KARAHAN