Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde erken dönem uyum bozucu şemalar ile annenin bağlanma özellikleri, ebeveyn tutumları ve psikiyatrik komorbiditeler arasındaki ilişki
The relationship between early maladaptive schemas and maternal attachment styles, parenting attitudes and psychiatric comorbidities in children and adolescents diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder
- Tez No: 991391
- Danışmanlar: PROF. DR. NURULLAH BOLAT
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: DEHB, erken dönem uyum bozucu şemalar, ebeveynlik tutumları, annenin bağlanma stili, ADHD, early maladaptive schemas, parenting attitudes, maternal attachment style
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
GİRİŞ ve AMAÇ: Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu(DEHB); dikkatsizlik, hiperaktivite ve dürtüsellik ile seyreden, yaşam boyu sürebilen ve sıklıkla ek psikiyatrik tanılarla birlikte görülen bir nörogelişimsel bozukluktur. Şema terapi yaklaşımı, erken dönem uyum bozucu şemaların oluşumunda özellikle ebeveynlik tutumları ve çocukluk dönemindeki olumsuz yaşantıların belirleyici olduğunu vurgular. Bu çalışma, DEHB tanılı çocuk ve ergenlerde erken dönem uyum bozucu şemalarla psikiyatrik komorbiditeler, annelerin bağlanma stilleri ve ebeveynlik tutumları arasındaki ilişkileri inceleyerek klinik ve aile temelli müdahalelere katkı sağlamayı amaçlamaktadır. YÖNTEM: Araştırmanın örneklemini, 10–16 yaşları arasında olan 60 DEHB tanılı ve 60 sağlıklı katılımcı oluşturmuştur. Tüm katılımcılara Okul Çağı Çocukları için Duygulanım Bozuklukları ve Şizofreni Görüşme Çizelgesi, 10–16 Yaş Çocuk ve Ergenler için Erken Dönem Uyumsuz Şema Ölçekler Takımı, Alabama Ebeveyn Davranışları Ölçeği ve Üç Boyutlu Bağlanma Stilleri Ölçeği uygulanmıştır. Grup karşılaştırmaları için bağımsız örneklem t-testi ve ANOVA, ilişkileri incelemek için Pearson korelasyon analizi, yordayıcı etkileri değerlendirmek amacıyla tekli ve çoklu doğrusal regresyon analizleri kullanılmıştır. BULGULAR: DEHB grubunun tüm erken dönem uyumsuz şema alanları ve şema alt boyutlarında kontrol grubuna göre anlamlı derecede daha yüksek puanlara sahip olduğu saptanmıştır. Regresyon analizleri, ayrılma/red edilme, zedelenmiş özerklik, zedelenmiş sınırlar, başkalarına yönelme ve aşırı tetiklenme şemalarının DEHB tanısı tarafından güçlü biçimde yordandığını göstermiştir. Ayrıca annelerin eğitim düzeyi, kaygılı bağlanma stilleri ve özellikle dayakla cezalandırma ve zayıf takip içeren ebeveynlik tutumları, bazı şema 5 alanlarıyla pozitif yönde ilişkili bulunmuştur. Eş tanı varlığı ile cinsiyet ve yaş değişkenleri şema düzeylerini anlamlı biçimde etkilememiştir. SONUÇ: Bu çalışma, DEHB tanılı çocuk ve ergenlerde erken dönem uyumsuz şemaların sağlıklı kontrole göre belirgin biçimde daha yaygın ve yoğun olduğunu ve DEHB tanısının bu şema örüntülerin en güçlü yordayıcılarından olduğunu ortaya koymaktadır. Bulgular, şemaların annelerin bağlanma stilleri, eğitim düzeyi ve ebeveynlik tutumlarıyla etkileşim içinde oluştuğuna işaret etmektedir. DEHB tanılı gençlerle yürütülecek müdahalelerde, semptom yönetimine ek olarak şemalar, ebeveynlik becerileri ve aile içi ilişki örüntülerinin bütüncül biçimde ele alınması gerektiği sonucuna varılabilir.
Özet (Çeviri)
INTRODUCTION AND AIM: Attention-deficit Hyperactivity Disorder(ADHD) is a neurodevelopmental disorder characterized by inattention, hyperactivity and impulsivity, often persisting across the life span and frequently accompanied by psychiatric comorbidities. Schema therapy emphasizes the role of parenting attitudes and adverse childhood experiences in the development of early maladaptive schemas. This study aims to examine the relationships between early maladaptive schemas, psychiatric comorbidities, maternal attachment styles and parenting attitudes in children and adolescents diagnosed with ADHD, and to contribute to clinical and family-based interventions. METHODS: The study sample consisted of 60 participants aged 10–16 years diagnosed with ADHD and 60 healthy controls. All participants were assessed with the Schedule for Affective Disorders and Schizophrenia for School-Age Children (K-SADS), the Early Maladaptive Schema Questionnaires Set for Children and Adolescents (10–16 years), the Alabama Parenting Questionnaire and the Three-Dimensional Attachment Styles Scale. Independent samples t- test and ANOVA were used for group comparisons, Pearson correlation analysis to examine associations, and simple and multiple linear regression analyses to evaluate predictor effects. RESULTS: The ADHD group had significantly higher scores than controls on all early maladaptive schema domains and schema subscales. Regression analyses showed that especially the disconnection/rejection, impaired autonomy, impaired limits, other-directedness and hypervigilance/inhibition schema domains were strongly predicted by an ADHD diagnosis. In addition, lower maternal education, anxious attachment style and parenting attitudes involving corporal punishment and poor monitoring were positively associated 7 with several schema domains. The presence of comorbidity, sex and age did not significantly affect schema levels. CONCLUSION: These findings indicate that children and adolescents with ADHD display more prevalent and intense early maladaptive schemas than healthy controls, and that ADHD is the strongest predictor of these schematic patterns. Early maladaptive schemas appear to emerge through the interaction between individual neurodevelopmental vulnerability and family context, including maternal attachment style, educational level and parenting attitudes. Interventions for young people with ADHD should therefore address not only symptom management but also schemas, parenting skills and family relationship patterns in an integrated manner.
Benzer Tezler
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde erken dönem uyum bozucu şemaların varlığı ve ebeveyn tutumlarıyla ilişkisinin araştırılması
Early maladaptive schemas in adolescents patients with attention deficit hyperactivity disorder and relationship with parenting style
GAMZE YILMAZ TÜRKEL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
PsikiyatriKocaeli ÜniversitesiÇocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞAHİKA GÜLEN ŞİŞMANLAR
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı çocuk ve ergenlerde erken dönem uyum bozucu şemaların değerlendirilmesi
Evaluation of early maladaptive schemas in children and adolescents diagnosed with attention deficit hyperactivity disorder
VOLKAN ALKİŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriMersin ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLEN GÜLER AKSU
- Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu'nun çocuk ve ergenlerde drd4, datı, vıpr2, 5-htıb ve bdnf genlerindeki dna metilasyonu ile ilişkisi
The relationship between attention deficit hyperactivity disorder and dna methylation of drd4, dat1, vipr2, 5-ht1b and bdnf genes in child and adolescents
İPEK ELİF ERKEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
PsikiyatriPamukkale ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. BÜRGE KABUKÇU BAŞAY
- Patolojik internet kullanımı olan ve olmayan dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde mizaç özellikleri, proaktif-reaktif saldırganlık ve prososyal davranışların incelenmesi
An examination of temperament traits, proactive–reactive aggression, and prosocial behaviors in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder with and without pathological internet use
FATMA BİLGE KILIÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. İPEK SÜZER GAMLI
- Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanılı çocukve ergenlerde çocukluk çağı travmaları ve ilişkilifaktörlerin belirlenmesi
Identification of childhood traumas and related factorsin children and adolescents diagnosed with AttentionDeficit Hyperactivity Disorder (ADHD)
AHMET KIRMACI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
PsikiyatriErciyes ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVGİ ÖZMEN