Hristiyan mistisizminde insanın tanrısal bir varlığa dönüşmesi (Theosis) öğretisi: Kökeni ve tarihsel gelişimi
The doctrine of the transformation of man into a divine being (Theosis) in Christian mysticism: Its origin and historical development
- Tez No: 990483
- Danışmanlar: PROF. DR. ALİ İHSAN YİTİK
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Hristiyanlık, mistisizm, Theosis, İsihazm, Mistik Tecrübe, Soteriyoloji, İlahîleşme, Christianity, mysticism, Theosis, Hesychasm, Mystical Experience, Soteriology, Deification
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanoğlu tarih boyunca birçok sorunla karşılaşmış ve mevcut hâlini yetersiz bulmuştur. Yine insan, kendi sınırlılığı ve acizliği karşısında anlam arayışına yönelmiş, hem etik hem de metafizik düzeyde bu soruna çözümler aramıştır. Bu çerçevede birçok felsefî sistem ve mistik ekol, insanın anlam arayışına yanıtlar vermeye çalışmış ve onu mevcut hâlinden daha ideal bir hâle taşımayı hedeflemiştir. Dolayısıyla birçok dinin esas amacının bireyin bu krizine yanıt vermek olduğunu söyleyebiliriz. Özellikle, Eksen Çağı'nda Orta Doğu'da ve Asya'da ortaya çıkan dinsel hareketler ile 1. yüzyıl Levant'ında temelinde günah ve günahtan kurtulma inancı olan Hristiyanlığın ortaya çıkışı aynı kaygının bir sonucu olarak görülebilir. Bu çalışmanın amacı, bir kurtuluş fikri olarak theosis düşüncesinin Hristiyan gelenek içindeki tarihsel seyrini ortaya koymaktır. Theosis, esasında mistik geleneklerde sıkça karşılaşılan bir fenomen olan birleşme/birlik hissiyle ilişkili bir öğretidir. Bu bağlamda öncelikle bu deneyimin kendisinin ardından da dogmalaşmış haliyle Hristiyanlık'taki gelişiminin incelenmesi esas olarak amaçlanan şeydir. Bu amaçla çalışmanın ilk bölümünde mistisizmin ve mistik deneyimin mahiyeti, ardından Hristiyan mistisizmi ile birlik deneyimi müstakil bir konu olarak ele alınmıştır. Burada mümkün olduğunca farklı görüşlere yer verilerek genel bir çerçeve çizilmeye çalışılmıştır. İkinci bölümde, söz konusu fenomenin farklı dinlerde nasıl tezahür ettiği karşılaştırmalı bir biçimde incelenmiştir. v Üçüncü bölümde ise bu fikrin Hristiyan geleneğine hangi geleneklerin etkisiyle girdiği sorgulanmış ve Hristiyanlığın ilk yüzyılından Reformasyon döneminin sonlarına dek kavram tahlili yapılmıştır. Dördüncü bölümde Ortodoks, Katolik ve Protestan gelenekte tanrılaşma fikirleri karşılaştırılmış ve analiz edilmiş, ayrıca dinsel pratiklerle ilişkisi ortaya konulmaya çalışılmıştır. Sonuç kısmında ise çalışma boyunca edinilen kanaatler aktarılmıştır.
Özet (Çeviri)
Throughout history, humanity has confronted a multitude of challenges and has frequently perceived its current condition as insufficient or inadequate. In response to its inherent limitations and vulnerabilities, human beings have sought meaning, pursuing solutions to these problems on both ethical and metaphysical planes. Within this context, various philosophical systems and mystical traditions have endeavored to offer answers to this existential quest, aiming to elevate humanity from its present state toward a more ideal condition. Consequently, it can be argued that a central objective of many religious traditions is to address this fundamental existential concern. Notably, the religious movements that emerged during the Axial Age in the Middle East and Asia, as well as the rise of Christianity in the 1st-century Levant—grounded in the notions of sin and the necessity of purification—can be understood as responses to the same underlying existential challenge. The aim of this study is to trace the historical development of the concept of theosis as a notion of salvation within the Christian tradition. Theosis is, in essence, a doctrine related to the sense of union or oneness, a phenomenon frequently encountered in mystical traditions. In this context, the primary aim is to first examine the experience itself and subsequently explore its development within Christianity in its doctrinally formalized form. To this end, the first chapter of the study examines mysticism and the nature of mystical experience, followed by an independent discussion on vii Christian mysticism and the experience of union. This section aims to provide a comprehensive framework by incorporating a wide range of perspectives. The second chapter undertakes a comparative analysis of how this phenomenon manifests across different religious traditions. The third chapter investigates the historical and doctrinal influences through which the concept of theosis entered the Christian tradition, offering a detailed examination from the first century of Christianity to the end of the Reformation. In the fourth chapter, the notion of theosis is systematically compared and analyzed within Orthodox, Catholic, and Protestant contexts, with particular attention to its relationship with religious practices. The concluding chapter synthesizes the findings and insights gained throughout the study, highlighting the conceptual and historical trajectory of theosis within Christianity.
Benzer Tezler
- Simone Weil'in felsefi düşüncesinde tanrı ve insan ilişkisi
Relationship between god and human in the philosophical thought of Simone Weil
SALİHA KILIÇ GÜNEYSU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinAtatürk ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TUNCAY İMAMOĞLU
- Mistisizm ve toplum: orta çağ İslam ve Hristiyan toplumlarında dervişler ve keşişler (13-15. yüzyıllar)
Mysticism and society: Dervishes and monks in the medieval muslim and Christian societies (13th-15th centuries)
YUNUS EMRE SOLGUN
- Hristiyan ve İslam kültürlerinde Eshab-ı Kehf (Yedi uyurlar) inancı
Ashab-ı Kehf (Seven sleepers) belief in christianity and Islamdom
ÖZLEM SERT
- Hıristiyan mistisizminde Hildegard'ın yeri
Hildegard of Bingen and her place in Christian mysticism
HALİL TEMİZTÜRK
- Türk romanında mistisizm, 1923-1980
Mysticism in Turkish novel, 1923-1980
SEMA NOYAN
Doktora
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENVER TÖRE