Türk romanında mistisizm, 1923-1980
Mysticism in Turkish novel, 1923-1980
- Tez No: 354146
- Danışmanlar: PROF. DR. ENVER TÖRE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: mistisizm, tasavvuf, roman, ruhçuluk, Mevlevîlik, aşk, tevhid, Türk romanı, Türk tasavvuf edebiyatı, Mysticism, Sufism, Tasavvuf, Novel, Spiritualism, Mevlevi Order, Love, Unity, Turkish novel, Turkish mysticism literature
- Yıl: 2013
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Mistisizm, bütün dinlerin özüdür. İslâm mistisizmi olan tasavvuf, Divan şiirinin ve Halk şiirinin başta gelen konularındandır. Dolayısıyla `?Türk Romanında Mistisizm?? denildiğinde akla önce `?tasavvuf?? gelmelidir. Buna rağmen, Tanzimat döneminde Batı edebiyatından yapılan tercümelerle edebiyatımıza giren ve sosyal fayda peşinde koşan romanlarda, tasavvuf konusuna pek rastlanmaz. Tasavvuf konusunun yer aldığı ilk roman, Filibeli Ahmed Hilmi?nin A?mâk-ı Hayal (1908) adlı eseridir. Cumhuriyet dönemi romanlarında, tasavvufun diğer mistisizmlere göre daha fazla işlendiği görülür. Bir kısım romanlarda da Hinduizm, Budizm ve Hristiyan mistisizmine yer verilmiştir. Tezimizde, mistisizmin kavramlarının 1923-1980 yılları arasında yayımlanan romanlara nasıl yansıtıldığını ortaya koymaya çalıştık. Buna göre; tasavvuf kültürü içinde yetişen Sâmiha Ayverdi, Safiye Erol, Bahaeddin Özkişi?nin romanlarında tasavvuf ıstılahlarının yoğun olarak işlendiği görülür. Mistisizmi, Matmazel Noralya?nın Koltuğu?nda adlı romanında işleyen Peyami Safa, ruhçuluk anlayışını materyalizme karşı bir kurtuluş yolu olarak ele alır. Doğu ve Batı kültürünü iyi bilen ve bu konuda kafası karışık olan Ahmet Hamdi Tanpınar, eserlerinde dile getirdiği gibi kendisini eşikte görmektedir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu ile Refik Halid Karay, tekkelerdeki bozulmaları konu edinirler. Halide Edib Adıvar, Mevlevîliği, İslâm dîninin müsâmaha yönü olarak benimser. Emine Işınsu, ilk romanı olan Küçük Dünya?da ve 1980 sonrası yazdığı romanlarında tasavvuf konusunu yoğun olarak ele alır. Çalışmamızda, incelemeye esas aldığımız yazarların mistik konu, kavram ve düşünceleri; kişiliklerine, hayat görüşlerine, içinde yetiştikleri kültür ve çevreye göre farklı şekillerde işlediklerini göstermeye çalıştık. Yazarlar, çoğunlukla `?aşk?? ve `?tevhid?? temalarını kullanmış, bunun dışında her biri farklı mistik konu ve ıstılahların peşine düşmüştür.
Özet (Çeviri)
Mysticism is the essence of all religions. Sufism (Tasavvuf) is the Islamic mysticism which is the most significant subject for both Classical (Divan) and Folk poetry. Hence Sufism is the first phenomenon to consider when ?Mysticism in Turkish Novel? is concerned. Western influenced Tanzimat Turkish Novel, is far from containing any elements of Sufism. First novel in which Sufism is discussed is ?A?mak?i Hayal? by Ahmed Hilmi (1908). In Republican time novels, Sufism is more of a subject than other mysticisms. Purpose of this thesis is to reveal how phenomenon of mysticism is reflected in the novels of 1923-1980 era. Wide usage of sufi terminology is quite evident in the novels of Samiha Ayverdi, Safiye Erol, Bahaeddin Ozkisi who were all raised in the Sufi culture. Peyami Safa takes the refuge from Materialism with Spiritualism especially in his book ?Matmazel Noralya?nin Koltugu?. Ahmet Hamdi Tanpinar, with his knowledge of Western and Oriental cultures and confusion about mysticism, perceives himself in arrears. Yakup Kadri Karaosmanoglu and Refik Halid Karay discuss the degeneration of ?Tekke?s. Halide Edip Adivar accepts Mevlevi order as the tolerant aspect of Islam. Emine Isinsu, in her first novel ?Kucuk Dunya? and her other novels after 1980, discusses Sufism in detail. In this study, authors are researched in terms of their differences in understanding and usage of Mystic terms, phenomenon and ideas in a wealth of perspectives. They mainly used the themes ?Love(Ask)? and ?Unity(Tevhid)?.
Benzer Tezler
- Mikro tarih yazımına bir örnek: Safiye Erol'un Ciğerdelen romanında tasavvuf anlayışı
An example of micro history analysis: The understanding of sufism in Safiye Erol's novel, Ciğerdelen
ÖZLEM ÖZAŞİR DERECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
TarihÜsküdar ÜniversitesiTasavvuf Kültürü ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ FEHİME CANGÜZEL GÜNER ZÜLFİKAR
- Orhan Pamuk'un“Benim Adım Kırmızı”adlı eseri ile John Fowles'ın“Büyücü”adlı eserinde postmodernizm ve mistisizm: Karşılaştırmalı bir analiz
Postmodernism and mysticism in Orhan Pamuk's novel“Benim Adım Kırmızı”and John Fowles' novel“The Magus”: A comperative analysis
ALİ DİNÇER YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Karşılaştırmalı EdebiyatBatman ÜniversitesiKarşılaştırmalı Edebiyat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN BAŞARAN
- The theme of mysticism in literary reception: A comparative analysis of Aldous Huxley's Time Must Have a stop and Peyami Safa's Matmazel Noraliya'nin Koltuğu
Edebi alımlamada mistisizm teması: Aldous Huxley'nin Time Must Have a Stop ve Peyami Safa'nın Matmazel Noraliya'nın Koltuğu romanlarının karşılaştırmalı analizi
MEHMET CAN YILMAZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2008
İngiliz Dili ve EdebiyatıDumlupınar Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PETRU GOLBAN
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
- Halvetiyyenin Şa'baniyye kolu ve Şa'ban-ı Veli
Başlık çevirisi yok
L. NİHAL YAZAR
Yüksek Lisans
Türkçe
1985
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiYRD. DOÇ. DR. ABDÜLKERİM ABDÜLKADİROĞLU