Sinestetik yemek: Renk ve şekil unsurlarının tat algısı üzerine etkileri
Synesthetic food: The effects of colour and shape elements on taste perception
- Tez No: 975153
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞAFAK ÜNÜVAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Gastronomi ve Mutfak Sanatları, Gastronomy and Culinary Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, sinestezi ile gastronomi arasındaki bağlantıyı inceleyerek, renk ve şekil gibi görsel unsurların tat algısına etkisini araştırmaktadır. Yiyeceklerin görsel özelliklerinin tüketici tercihlerine ve lezzet algısına nasıl yön verdiği, duyusal analiz ve deneysel yöntemlerle değerlendirilmiştir. Çalışma, öncelikle gastronomi ve duyusal algı arasındaki karmaşık ilişkiyi temelden incelemektedir. Görme, koklama, dokunma, işitme ve tat duyularının bir yiyeceğin algılanan niteliklerini nasıl şekillendirdiğini detaylı bir şekilde açıklayan çalışma, bu duyusal girdilerin bir araya gelerek bütünsel bir deneyim oluşturma mekanizmalarına odaklanmaktadır. Ardından, sinestezi tanımlanmış; grafem-renk, ses-renk, tat-şekil, renk-tat gibi çeşitli sinestezi türleri açıklanarak, bu çapraz duyusal etkileşimlerin gastronomi deneyimindeki potansiyel yansımaları derinlemesine değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında dört farklı deney grubu oluşturulmuş, her bir gruba renk (kırmızı, yeşil, beyaz) ve şekil (yuvarlak, yıldız) değişkenleriyle hazırlanan kurabiyeler sunulmuştur. Katılımcılar (n=56), renk ve şekil manipülasyonu içeren kurabiyeleri tatlılık algısı ve genel beğeni düzeyleri açısından duyusal analiz yoluyla değerlendirmiştir. Veriler SPSS 27.0 ve EViews 13 programlarıyla analiz edilerek tanımlayıcı istatistikler, ANOVA, MANOVA, regresyon ve Ki-Kare yöntemleriyle yorumlanmıştır. Bulgular doğrultusunda; renk değişkeninin tat algısı üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğu, beyaz renkli kurabiyelerin diğer renklere kıyasla daha tatlı algılandığı tespit edilmiştir (p<0.05). Buna karşın şekil değişkeni anlamlı bir etki göstermemiş, yuvarlak ve yıldız biçimli kurabiyeler arasında tatlılık algısı açısından fark bulunmamıştır. Regresyon analizleri, tat algısının genel beğeni düzeyini pozitif yönde ve anlamlı biçimde etkilediğini ortaya koymuştur (β=0.72; p<0.001). Bulgular, sinestetik etkileşimlerin tüketici davranışlarında dikkate değer bir rol oynadığını göstermektedir. Renk ve tat arasındaki bu çapraz modal ilişkiler hem gastronomi literatürüne hem de gıda endüstrisi uygulamalarına katkı sağlayacak niteliktedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the connection between synesthesia and gastronomy, investigating the effect of visual elements such as color and shape on taste perception. How the visual characteristics of foods influence consumer preferences and taste perception has been evaluated using sensory analysis and experimental methods. The study first fundamentally examines the complex relationship between gastronomy and sensory perception. It details how the senses of sight, smell, touch, hearing, and taste shape the perceived qualities of a food, focusing on the mechanisms by which these sensory inputs combine to create a holistic experience. Subsequently, synesthesia is defined; various types of synesthesia, such as grapheme-color, sound-color, taste-shape, and color-taste, are explained, and the potential reflections of these cross-sensory interactions in the gastronomic experience are evaluated. Four different experimental groups were formed as part of the research, and each group was presented with cookies prepared with color (red, green, white) and shape (round, star) variables. Participants (n=56) evaluated the cookies with color and shape manipulations in terms of sweetness perception and overall liking levels through sensory analysis. The data were analyzed using SPSS 27.0 and EViews 13 software and interpreted using descriptive statistics, ANOVA, MANOVA, regression, and Chi-Square methods. According to the findings, the color variable had a statistically significant effect on taste perception, and white-colored cookies were perceived as sweeter than other colors (p<0.05). In contrast, the shape variable did not show a significant effect, and there was no difference in sweetness perception between round and star-shaped cookies. Regression analyses revealed that taste perception positively and significantly influenced overall liking (β=0.72; p<0.001). The findings indicate that synesthetic interactions play a significant role in consumer behavior. These cross-modal relationships between color and taste have the potential to contribute to both the gastronomy literature and food industry applications.
Benzer Tezler
- Rengin tat algısı üzerindeki etkisinin mekan tasarımında kullanılması
The influence of color on taste perception and usage in the design of space
FEYZA NUR DİŞKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
İç Mimari ve DekorasyonMimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesiİç Mimarlık Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DİDEM BEDÜK TUNCEL
- Holistik tabak: Nörogastronomi, gastrofizik ve sinestezi ekseninde, yemek sunumunun insanın beğeni algısına olan etkilerinin belirlenmesi
Holistic plate: Determination of the effects of food presentation on human appreciation perception on the axis of neurogastronomy, gastrophysics and synesthesia
CEYHUN UÇUK
Doktora
Türkçe
2022
TurizmNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NİLÜFER ŞAHİN PERÇİN
- İlköğretim okullarında Almanca' nın yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitaplarında dinleme yoluyla öğretme amacıyla verilen hikâyeler üzerine bir çalışma
A Study Of Stories Provided In The Education Books For Foreign Language In The Primary Schools
CANAN KEFELİ KÜCE
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FERUZAN AKDOĞAN
- Hearing block: A synesthetic spatial system proposal for children
Blokları işitmek: Çocuklar için sinestetik mekansal sistem önerisi
HANDE KARAKAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2015
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU