Toplumsal koruma pratikleriyle kırsal kültürel peyzajlarda kültürel mirasın korunması: Kapadokya cemil köyü örneği
Community practices in conserving cultural heritage in rural cultural landscapes: The case of cappadocia cemil village
- Tez No: 973560
- Danışmanlar: DOÇ. DR. ZEYNEP ÇİĞDEM UYSAL ÜREY, PROF. DR. ZERRİN EZGİ KAHRAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
- Anahtar Kelimeler: Kültürel miras, Kırsal miras, Kırsal toplum, Mimari miras, Tarihi koruma, Yerel toplum çalışmaları, Cultural heritage, Rural heritage, Rural communities, Architectural heritage, Historic preservation, Local community studies
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankaya Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kültürel mirasın korunması disiplini, zaman içinde mirasın yalnızca fiziksel bütünlüğünü temel alan teknik bir uygulama alanı olmaktan çıkarak, miras ile ilişkili bireyleri ve toplumları merkezine alan sosyo-kültürel bir pratiğe dönüşmüştür. Bu dönüşüm, eleştirel miras çalışmalarıyla birlikte mirasın fiziksel niteliklerin yanı sıra, kültürel süreklilik, toplumsal bağlar ve gündelik yaşam pratikleri üzerinden yeniden üretildiği görüşünü güçlendirmiştir. Buna karşın Türkiye'de mevcut yasal ve kurumsal çerçeve, toplum odaklı bu yaklaşımları uygulamada büyük ölçüde sınırlı kalmaktadır. Kültürel miras alanlarına karşı toplumun yer ile kurduğu bağlar ve bu bağların şekillendirdiği ilişkiler temel alınarak geliştirilecek yaklaşımlar, insan ve toplumu odağına alan yeni bir koruma perspektifinin oluşturulması açısından önem taşımaktadır. Kırsal kültürel peyzajlar, toplumların doğal ve yapılı çevre ile kurdukları özgün ilişkileri sürdürdükleri ve gündelik yaşam pratiklerini bu çerçevede şekillendirdikleri yerleşimler olarak, bu nitelikte bir araştırma için önemli bir potansiyel sunmaktadır. Bu bağlamda, bu çalışma, koruma amaçlı imar planı, kapsamlı restorasyon ve/veya sokak sağlıklaştırma projeleri gibi resmi koruma uygulamarının olmadığı kırsal kültürel peyzajlarda toplumların miras bileşenlerinin varlığını nasıl sürdürdüğünü incelemeyi amaçlamaktadır. Nevşehir'in Ürgüp ilçesinde bulunan Cemil Köyünde yürütülen araştırma, toplumsal koruma pratiklerini; toplumun mirasla kurduğu ilişkiler, bu ilişkilerin ortaya çıkardığı koruma motivasyonları ve köyün geleneksel dokusu üzerinden ele almaktadır. Araştırma, kültürel mirasın korunması ve kırsal kültürel peyzaj kuramlarının yanı sıra, yer bağlılığı (place attachment) literatürünü kuramsal çerçeve olarak benimseyerek, toplum-miras ilişkilerinin koruma pratikleri üzerindeki belirleyici rolünü bireysel, toplumsal ve mekânsal boyutlarda ortaya koymaktadır. Alan çalışması kapsamında yürütülen mekânsal analizler ve derinlemesine mülakatlar, köyde koruma pratiklerinin beş temel motivasyon doğrultusunda şekillendiğini göstermiştir: tarihî ve kültürel sembollerin korunması, doğal çevreyle kurulan bağ, geleneksel yapıların yapısal nitelikleri, tarımsal faaliyetlerin sürekliliği ve toplumsal ilişkilerin devamlılığı. Resmi müdahaleler olmaksızın kültürel mirasın sürdürülmesini mümkün kılan yerel pratikler, bu motivasyonların yer bağlılığının farklı boyutları (bireysel, toplumsal ve mekânsal) ile geleneksel yapılara yönelik müdahale biçimlerinin birlikte değerlendirilmesiyle belirlenmiştir. Bulgular, Cemil Köyünde toplumsal koruma pratiklerinin, düzenli bakım ve yerel tekniklerin sürekliliğini sağlayan uygulamalardan, imkân yetersizlikleri ve zayıf yer bağları nedeniyle zayıf uygulamalara uzanan bir çeşitliliğe sahiptir. Bu çeşitlilik, oruma pratiklerinin toplumsal düzeyde çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Cemil Köyü örneği, kırsal kültürel peyzajlarda kültürel mirasın, resmi koruma uygulamalarının yokluğunda, toplumun yer ile kurduğu çok boyutlu bağlar aracılığıyla sürdürüldüğünü göstermektedir. Bu bulgular, kültürel mirasın korunmasına yönelik toplum odaklı eleştirel yaklaşımlara kuramsal ve yöntemsel katkılar sunmakta ve Türkiye'de kırsal miras alanlarına yönelik toplum odaklı politikaların geliştirilmesi için özgün bir zemin sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Cultural heritage conservation has evolved over time from being a technical practice based on the structural integrity of heritage, to a socio-cultural one emphasizing community-assigned meanings and values. Strengthened by critical heritage studies, this approach highlights that heritage is not only defined by its physical attributes but also reproduced through cultural continuity, social bonds, and everyday practices. However, Turkey's current legal and institutional framework provides limited support for the application of such community-based approaches. Approaches grounded in the relationships communities establish with are crucial for developing a conservation perspective that places community at its core. Rural cultural landscapes - settlements where communities maintain distinctive connections with both the natural and built environment and organize their daily practices accordingly - offer significant potential for such research. In this context, this study examines how communities sustain cultural heritage in rural cultural landscapes where authorized interventions, such as plans, restorations, or street rehabilitation projects, are absent. Focusing on Cemil Village (Ürgüp, Nevşehir), the study investigates community-based conservation practices through ethnographic and spatial research. Drawing on cultural heritage conservation, rural cultural landscape, and place attachment, it examines how community–heritage relationships shape conservation practices across individual, social, and spatial dimensions. The findings, based on spatial analyses and in-depth interviews, reveal that conservation practices are driven by five key motivations: preserving historical and cultural symbols, maintaining connections with the natural environment, sustaining the structural qualities of traditional buildings, ensuring the continuity of agricultural activities, and fostering social bonds within the community. Local practices that sustain heritage in the absence of formal interventions are shaped by these motivations in conjunction with different dimensions of place attachment (individual, social, and spatial) and the interventions applied to traditional structures. Findings indicate that community conservation practices in Cemil Village range from strong practices supported by regular maintenance and local techniques to weaker practices limited by available resources and lower place attachment, demonstrating that community-level conservation is multidimensional. The case of Cemil Village illustrates that cultural heritage in rural cultural landscapes endures not through legal or institutional mechanisms but through the multidimensional bonds communities establish with place. These findings contribute theoretically to critical, community-based approaches in heritage conservation and provide a unique basis for developing community-oriented policies for rural heritage areas in Turkey.
Benzer Tezler
- Arkeolojik alanlar üzerinde gelişen kırsal yerleşmelerde bütüncül koruma modeli: Soğmatar antik kenti (Şanlıurfa) örneği
An integrated conservation model for rural settlements developed on archaeological sites: The case of the Soğmatar ancient city (Şanliurfa)
SÜMEYRA ÇİFTÇİ
- Etnobotanik ve geleneksel ekolojik bilgi bağlamında oyun: Ankara Çamlıdere'de çocuk oyun ve oyuncakları
Play in the context of ethnobotany and traditional ecological knowledge: children's games and toys in Snkara Çamlidere
ATİLA YILDIZ
Doktora
Türkçe
2025
Halk Bilimi (Folklor)Ankara ÜniversitesiHalk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELİKE KAPLAN
- İstanbul'da yıkma-yapma diyalektiği, kentsel bellek ve izler: Fikirtepe-Tarlabaşı, Galataport üzerinden kavramsal bir okuma
The demolition–construction dialectic, urban memory, and traces in İstanbul: a conceptual reading through Fikirtepe- Tarlabaşi, Galataport
ELİF FERİDE KOCAZEYBEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MimarlıkÖzyeğin ÜniversitesiMimarlık ve Kent Çalışmaları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DERYA YORGANCIOĞLU
PROF. DR. HÜLYA TURGUT
- Mega yapılar arasında endüstriyel miras: istanbul'da kentsel belleğin hız, mekan ve unutma dinamikleri
Industrial heritage among mega-structures: the dynamics of urban memory, speed, space and forgetting in İstanbul
ASYA ZEYNEP DEDE VATANSEVER
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Şehircilik ve Bölge PlanlamaBursa Teknik ÜniversitesiKentsel Tasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUBA SARI
- Understanding the social production of virtual space: User-environment relations in immersive social virtual reality from a postphenomenological perspective
Sanal mekânın toplumsal üretimini anlamak: Postfenomenolojik perspektiften sürükleyici sosyal sanal gerçeklikte kullanıcı-çevre ilişkileri
MİNE BERTAN YILMAZ
Doktora
İngilizce
2024
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEREM RIZVANOĞLU