Kahramanmaraş Depremi sonrası ergenlerde travma sonrası stres/büyüme: Öz şefkat ve duygu düzenlemenin rolü
Post-traumatic stress/growth in adolescents after the Kahramanmaras Earthquake: The role of self-compassion and emotion regulation
- Tez No: 970646
- Danışmanlar: PROF. DR. HATİCE ALTUN
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Psychiatry
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Deprem sonrasında çocuk ve ergenlerde başta travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) olmak üzere birçok psikiyatrik bozukluk ortaya çıkmaktadır. Bunun yanı sıra deprem sonrasında, bireyler işlevlerini ve genel iyilik hallerini artırabilecek travma sonrası büyüme (TSB) gibi olumlu sonuçlar da yaşayabilmektedirler. Bu çalışmada, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremi sonrasında ergenlerde, TSSB ve TSB'nin ortaya çıkmasında etkili olan değişkenlerin yanı sıra, travma sonrası stres/büyümede öz şefkat ve duygu düzenlemenin rolünün incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depreminin merkezi olan Kahramanmaraş'ta, 13-18 yaş arasındaki depremzede ergenlerde yürütülmüştür. Tüm ergenlerin ebeveynlerine Sosyodemografik Veri Formu ve tüm ergenlere deprem sonrasındaki deneyimlerini değerlendirmek için araştırmacılar tarafından hazırlanan Deprem ve Sonrasında Maruz Kalınan Deneyimler anket formu, Çocuk ve Ergenlerde Travma Sonrası Stres Tepki Ölçeği (TSSTÖ), Travma Sonrası Büyüme Envanteri (TSBE) Öz Şefkat Ölçeği Kısa Formu (ÖŞÖ-KF), Ergenlerde Duygu Düzenleme Ölçeği (EDDÖ) doldurtulmuştur. TSSTÖ'ne göre TSSB puanı ≤24 (hafif düzeyde) ve TSSB puanı >24 (orta ve üzeri düzeyde) olmak üzere veriler incelenmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan ergenlerin %31.8'inde orta düzeyde, %21.8'inde ağır düzeyde ve %5.5'inde çok ağır düzeyde TSSB saptanmıştır. Orta ve üzeri düzeyde TSSB düzeyi olan ergenlerde, kız cinsiyet, merkezde yaşama, ailede psikiyatrik hastalık öyküsü, deprem sırasında aşırı panik ve korku yaşama, başkalarının paniğini hissetme, birinin ölümüne dair bilgilendirilme, yıkılan binalara tanıklık etme, çadır veya konteyner kentte kalma süresi ve deprem öncesinde etkileyici bir olay yaşama oranları anlamlı düzeyde yüksek, anne ve baba eğitim düzeyleri ise düşük bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca TSB ölçeğinin benlik algısı, yaşam felsefesi ve kişilerarası ilişkilerde değişim alt boyutları ile toplam puan düzeyleri daha yüksek; ÖŞÖ olumsuz alt boyut puanları daha düşük; EDDÖ ölçeğinin iç işlevsel olmayan, dış işlevsel ve dış işlevsel olmayan alt boyut puanları ise daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Çok değişkenli regresyon analizinde; yaşanılan yer, deprem sırasında aşırı panik ve korku yaşama, başkalarının paniğini hissetme, bir ölüm hakkında bilgilendirilme, yıkıma tanıklık etme, çadır veya konteyner kentte kalma süresi, deprem dışında etkileyen olay yaşama, TSB benlik algısında değişim alt boyutu ve toplam TSB puanı ile EDDÖ iç işlevsel olmayan alt boyut puanı, TSSB puanlarını anlamlı ve bağımsız şekilde yordayan değişkenler olarak saptanmıştır (p<0.05). TSB puanı >42 olan bireylerde; ölü veya yaralı görme, ölüm bilgisi alma, yıkıma tanıklık etme, aşırı panik ve korku yaşama, ölüm korkusu, yakınlarını kaybetme korkusu, yardım isteme davranışı ve barınma süresi gibi değişkenler anlamlı olarak daha yüksek bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca, bu grupta ÖŞÖ olumlu alt boyut ve toplam puanları ile EDDÖ'nün iç işlevsel ve dış işlevsel alt boyut puanları anlamlı şekilde yüksektir (p<0.05). Tartışma ve Sonuç: Bu çalışma, ergenlerde TSSB ve TSB düzeylerinin çeşitli sosyodemografik özellikler ve afet deneyimleriyle anlamlı şekilde ilişkili olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca orta ve üzeri TSSB düzeyi olan çocuklarda yüksek TSB düzeyi, düşük öz şefkat ve yüksek işlevsel olmayan duygu düzenleme stratejileri saptanmıştır. Yüksek TSB puanı olanlarda TSSB düzeyi, öz şefkat ve işlevsel duygu düzenleme stratejilerinin yüksek olduğu bulunmuştur. Çalışmamızın sonuçları, afet sonrası ruh sağlığı hizmetlerinin yalnızca kısa vadede değil, uzun vadede de devam etmesi gerektiğini, öz şefkat ve duygu düzenlemeye yönelik etkili müdahale programlarının geliştirilmesinin afet sonrası ruhsal sağlığı koruma ve iyileştirme açısından önemli olabileceğini ortaya koymaktadır. Bizim bilgilerimize göre ilk kez yapılan bu çalışma, afet sonrası ergenlerde ruhsal iyilik halini desteklemeye yönelik literatüre katkı sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: Following major natural disasters, children and adolescents are at risk of developing various psychiatric disorders, primarily post-traumatic stress disorder (PTSD). On the other hand, individuals may also experience positive psychological outcomes such as post-traumatic growth (PTG), which can enhance overall functioning and well-being. This study aimed to investigate the factors influencing PTSD and PTG among adolescents following the February 6, 2023 Kahramanmaraş earthquake, with a specific focus on the roles of self-compassion and emotion regulation in post-traumatic stress and growth. Method: The study was conducted in Kahramanmaraş, the epicenter of the earthquake, with adolescents aged 13–18. Data were collected from parents using a Sociodemographic Data Form and from adolescents using a researcher-developed Earthquake Exposure Questionnaire, along with the Child and Adolescent Post-Traumatic Stress Reaction Index (CPTS-RI), the Post-Traumatic Growth Inventory (PTGI), the Self-Compassion Scale – Short Form (SCS SF), and the Emotion Regulation Scale for Adolescents (ERS-A). PTSD scores were classified as mild (≤24) and moderate-to-severe (>24) based on CPTS-RI. Results: Among the participants, 31.8% exhibited moderate, 21.8% severe, and 5.5% very severe PTSD symptoms. Adolescents with moderate-to-severe PTSD were significantly more likely to be female, live in urban areas, have a family history of psychiatric disorders, experience extreme fear and panic during the earthquake, witness destruction or death, receive distressing news, and live in temporary shelters longer. They also showed significantly lower parental education levels (p<0.05). Higher PTG levels were associated with greater changes in self-perception, life philosophy, and interpersonal relationships; lower negative self compassion scores; and higher scores in both functional and dysfunctional emotion regulation dimensions (p<0.05). Multivariate regression analysis identified several independent predictors of PTSD scores, including location, traumatic exposure, shelter duration, previous impactful events, PTG self-perception subscale, and dysfunctional emotion regulation scores (p<0.05). In those with PTG scores above 42, indicators such as witnessing injury/death, fear of death or loss, help-seeking behavior, and longer shelter duration were significantly more prevalent (p<0.05), alongside higher positive self-compassion and emotion regulation scores. Conclusion: The findings reveal significant associations between PTSD/PTG levels and various sociodemographic and trauma-related factors among adolescents. While moderate-to severe PTSD was linked with lower self-compassion and greater use of dysfunctional emotion regulation, high PTG was associated with higher PTSD symptoms as well as increased self compassion and functional regulation strategies. These results underscore the importance of long-term mental health services following disasters and suggest that interventions enhancing self-compassion and emotion regulation may support adolescent psychological recovery and resilience. To our knowledge, this is the first study in Türkiye to explore these relationships in adolescents during the chronic phase of a major earthquake.
Benzer Tezler
- 6 şubat 2023 Kahramanmaraş depremi sonrası konteyner kentte ve evinde yaşayan ergenlerde travma sonrası stres bozukluğu, anksiyete ve depresyon düzeyleri ve yordayıcı faktörlerin incelenmesi
Examination of post-traumatic stress disorder, anxiety, and depression levels and predictive factors in adolescents living in a container city after the february 6, 2023 kahramanmaras earthquake
HATİCE ATAMAN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEMİHA CÖMERTOĞLU ARSLAN
- Kahramanmaraş merkezli deprem sonrası ergenlerde kendine zarar verme davranışı ve intihar olasılığında travma sonrası stres bozukluğu düzeyleri ve kronotipin aracı rolü
Levels of post-traumatic stress disorder and the mediating role of chronotype in non suicidal self- injury and suicide risk among adolescents after the earthquake centered in Kahramanmaraş
EDA DEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEMİHA CÖMERTOĞLU ARSLAN
PROF. DR. HATİCE ALTUN
- Ergenlerde depreme ilişkin uzun süreli travma sonrası stres bozukluğunun ve kariyer beklentilerinin incelenmesi
An examination of long-term post-traumati̇c stress di̇sorder and career expectations related to earthquakes among adolescents
SEVAL ÇAKMAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ÇEKİÇ
- Deprem yaşamış ergenlerde travma sonrası stres belirtileri ve ontolojik iyi oluş arasındaki ilişkide psikolojik sağlamlık ve sosyal ilginin aracılık rolü
The mediating role of resilience and social interest in the relationship between post-traumatic stress symptoms and ontological well-being among earthquake-exposed adolescents
CEYDA YALÇIN
Doktora
Türkçe
2026
PsikolojiHasan Kalyoncu ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEHER SEVİM
- Kahramanmaraş depremini yaşayan ergenlerin algıladıkları sosyal desteğin travma sonrası stres ve depresyon düzeylerine etkisi
The effect of perceived social support of adolescents experiencing kahramanmaraş earthquake on post traumatic stress and depression levels
ŞÜHEYDA KAPLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hemşirelikİnönü ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRİYE HİLAL YAYAN