Sağlık okuryazarlığının kadınlarda meme kanseri taramaları ile ilişkisi
The relationship between health literacy and breast cancer screening in women
- Tez No: 952092
- Danışmanlar: DR. ZEYNEP AŞIK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Meme kanseri, Sağlık okuryazarlığı, Kanser taraması, Breast cancer, Health literacy, Cancer screening
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: Adana Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
ÖZET Sağlık Okuryazarlığının Kadınlarda Meme Kanseri Taramaları İle İlişkisi Giriş: Bu çalışma, bireylerin sağlık okuryazarlığı (SOY) düzeyleri ile meme kanseri taramalarına katılım durumları arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türüdür ve erken tanı ile sağkalım oranı artırılabilir. Bu bağlamda, SOY düzeyinin farkındalık, bilgi ve davranış üzerinde etkili olup olmadığı incelenmiştir. Ayrıca, taramalara katılımı etkileyen sosyo-demografik faktörler analiz edilmiştir. Araştırma bulgularının, koruyucu sağlık hizmetlerinin etkinliğini artırmada aile hekimlerine yol göstermesi hedeflenmektedir. Materyal ve Metot: Bu çalışma, S.B.Ü. Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu'nun 06.02.2025 tarih ve 353 sayılı kararı ile onaylanmıştır. Araştırma, 01.03.2025-30.05.2025 tarihleri arasında 18 yaş ve üzeri kadın bireylerde, Adana Şehir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniği'nde yürütülmüştür. Katılımcılara sosyodemografik bilgi formu ile sağlık okuryazarlığı ölçen Kısa Form SOY Ölçeği uygulanmıştır. Toplam 270 kişiden veri toplanmış, veriler SPSS programında analiz edilmiş, p<0,05 anlamlı kabul edilmiştir. Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis ve Ki-kare testleri kullanılmıştır. Bulgular: Katılımcıların ortalama yaşı 38,01±12,60'tır. Araştırmaya katılan 270 bireyin %68,5'i üniversite ve üzeri, %18,5'i lise, %10'u ilkokul, %3'ü ise ortaokul mezunudur. %62,6'sı çalışmakta, %36,7'si ise çalışmamaktadır. Katılımcıların %32,2'si daha önce meme kanseri taraması yaptırmıştır. Ailesinde tarama yaptıran bireylerin oranı %52,2, meme kanseri tanısı bulunanların oranı ise %14,8'dir. Katılımcıların %96,3'ü meme kanseri taramasını duymuş ve %93,3'ü çevresine tarama yaptırmalarını önermiştir. Sağlık okuryazarlığı ölçeği sonuçlarına göre, katılımcıların çoğunluğu sağlıkla ilgili bilgiye ulaşmayı ve anlamayı 'oldukça kolay' veya 'çok kolay' olarak değerlendirmiştir. Eğitim düzeyi ile meme kanseri taramasına katılım arasında anlamlı ilişki bulunmuştur (p=0,033). Ancak yapılan analizlerde, taramaya katılan bireylerin SOY toplam puanlarının, katılmayanlara kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde daha düşük olduğu saptanmıştır (p=0,044). Kronik hastalık varlığı ise taramaya katılımı artıran önemli bir faktör olmuştur (p<0,001). Sonuçlar: Bu çalışmada, kadın katılımcıların sağlık okuryazarlık düzeyleri ile meme kanseri tarama davranışları arasındaki ilişki incelenmiştir. Katılımcıların büyük çoğunluğu taramayı duymuş olsa da yalnızca üçte biri tarama yaptırmıştır. Kronik hastalığı, aile öyküsü ve yaş arttıkça taramaya katılım anlamlı düzeyde artmıştır. Ancak beklenenin aksine, taramaya katılan bireylerin SOY puanları daha düşük bulunmuştur. Bu durum, SOY'nin sadece tarama davranışıyla sınırlı olmayan çok boyutlu bir kavram olduğunu düşündürmektedir. SOY düzeyinin artırılması, taramalara katılımı olumlu yönde etkileyebileceği düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
ABSTRACT The Relationship Between Health Literacy and Breast Cancer Screening in Women Introduction: This study was conducted to evaluate the relationship between individuals' health literacy (HL) levels and their participation in breast cancer screening. Breast cancer is the most common type of cancer in women, and early diagnosis can increase survival rates. In this context, the study examined whether HL levels affect awareness, knowledge, and behavior. Additionally, sociodemographic factors influencing participation in screenings were analyzed. The study findings aim to guide family physicians in improving the effectiveness of preventive health services. Material and Method: This study was approved by the Clinical Research Ethics Committee of S.B.Ü. Adana City Training and Research Hospital on February 6, 2025, with decision number 353. The study was conducted between March 1, 2025, and May 30, 2025, among women aged 18 and over at the Family Medicine Clinic of Adana City Training and Research Hospital. Participants were administered a sociodemographic information form and the Short Form HL Scale, which measures health literacy. Data were collected from a total of 270 individuals, analyzed using SPSS software, and p<0.05 was considered statistically significant. Mann-Whitney U, Kruskal-Wallis, and chi-square tests were used. Results: The average age of the participants was 38.01±12.60. Of the 270 individuals who participated in the study, 68.5% were university graduates or above, 18.5% were high school graduates, 10% were elementary school graduates, and 3% were middle school graduates. 62.6% were employed, and 36.7% were unemployed. 32.2% of participants had previously undergone breast cancer screening. The percentage of individuals with family members who had undergone screening was 52.2%, and the percentage of those with a diagnosis of breast cancer was 14.8%. 96.3% of participants had heard of breast cancer screening, and 93.3% had recommended screening to those around them. According to the health literacy scale results, the majority of participants rated accessing and understanding health-related information as“quite easy”or“very easy.”A significant relationship was found between educational level and participation in breast cancer screening (p=0.033). However, the analyses revealed that the total HL scores of individuals who participated in screening were statistically significantly lower than those who did not participate (p=0.044). The presence of chronic disease was an important factor that increased participation in screening (p<0.001). Discussion: This study examined the relationship between women participants' health literacy levels and breast cancer screening behavior. Although the majority of participants had heard of screening, only one-third had undergone screening. Participation in screening increased significantly with chronic disease, family history, and age. However, contrary to expectations, the HL scores of individuals who participated in screening were found to be lower. This suggests that HL is a multidimensional concept that is not limited to screening behavior. Increasing HL levels may positively influence participation in screening.
Benzer Tezler
- Ankara ilinde bir Kanser Erken Teşhis ve Eğitim Merkezi'ne başvuran kadınlarda sağlık okuryazarlık düzeyi, meme kanseri risk durumu ve bilgi tutum davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
An investigation of the relationship between health literacy level, breast cancer risk status, and knowledge, attitudes, and behaviors among women applying to A Cancer Early Diagnosis and Education Center in Ankara province
SÜREYYA POLAT
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıSağlık Bilimleri ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜLYA ŞİRİN
- 40-69 yaş arasındaki kadınlarda meme kanseri bilgi düzeyinin ve sağlık okuryazarlığının meme kanseri tarama davranışlarına etkisi
The effect of breast cancer knowledge levels and health literacy on breast cancer screening behaviours in women aged 40-69
MERVE İNECİKLİ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE ZEYNEP TUZCULAR VURAL
- Kadınlarda sağlık okuryazarlık düzeylerinin, meme kanseri taramaları ve meme kanseri risk algısı ile ilişkileri
The relationship between health literacy levels in women, breast cancer screeningand breast cancer risk perception
EREN BÜYÜKÖZMEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Halk Sağlığıİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ASYA BANU BABAOĞLU
PROF. DR. MUSTAFA TÖZÜN
- Kolorektal, meme ve serviks kanseri taramalarına katılan 50-65 yaş arası kadınların sağlık okuryazarlığı düzeyleri ile kaygı ve anksiyete düzeyleri arasındaki ilişki
The relationship between health literacy and levels of anxiety and worry among women aged 50-65 participating in colorectal, breast and cervical cancer
SEVGİ ODABAŞ
- Meme kanseri taramalarına katılımda psiko-bilişsel değişkenlerin etkisi: Hangi değişken daha belirleyici?
The effect of psycho-cognitive variables on participation in breast cancer screenings: Which variable is more decisive?
İREM GENÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Sağlık EğitimiSelçuk ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DENİZ TANYER