Aile sağlığı merkezine başvuran üreme çağındaki kadınlarda uyku kalitesi ve etkileyen faktörlerin değerlendirilmesi
Evaluation of sleep quality and the factors affecting it among women of reproductive age attending a family health center
- Tez No: 1019485
- Danışmanlar: PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Kadın, Uykusuzluk, Üreme Dönemi, Female, Sleeplessness, Reproductive Period
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışma, bir Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran 18–49 yaş arası üreme çağındaki kadınlarda uyku kalitesi ve uyku kalitesini etkileyen faktörleri değerlendirmek amacıyla tek merkezli, kesitsel ve tanımlayıcı olarak planlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Araştırmanın evrenini İstanbul ili Ümraniye ilçesinde bulunan Ümraniye 23 No'lu Aile Sağlığı Merkezine başvuran 18–49 yaş arası kadınlar oluşturmuştur. Literatür doğrultusunda kötü uyku kalitesi prevalansı p=0,25 kabul edilerek örneklem büyüklüğü 257 kişi olarak hesaplanmış, %10 fire payı eklenerek hedef örneklem 283 kadın olarak belirlenmiştir. Çalışmaya toplam 294 kadın dahil edilmiştir. Veriler yüz yüze görüşme yöntemiyle, araştırmacı tarafından hazırlanan Sosyodemografik ve Sağlık Bilgileri Veri Toplama Formu ile Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi kullanılarak toplanmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 22.0 programında gerçekleştirilmiştir. Verilerin normal dağılıma uygunluğu Kolmogorov–Smirnov ve Shapiro–Wilk testleri ile değerlendirilmiş; değişkenlerin dağılımına göre uygun parametrik ve parametrik olmayan testler kullanılmıştır. Sürekli değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon analizi ile incelenmiş, PUKİ toplam puanını etkileyen faktörler çoklu doğrusal regresyon analizi ile, kötü uyku kalitesini yordayan değişkenler ise lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Araştırmaya katılan kadınların yaş ortalaması 33,4±8,6 yıl, VKİ ortalaması 26,03±5,2 kg/m² olarak saptanmıştır. Katılımcıların PUKİ toplam puan ortalaması 6,25±3,27 olup, kadınların %53,7'sinin kötü uyku kalitesine sahip olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenler incelendiğinde medeni durum, eğitim düzeyi, çalışma durumu, meslek ve çalışma şekline göre PUKİ toplam puanlarında anlamlı farklılık saptanmıştır. Bekar kadınlarda, üniversite mezunlarında, tam zamanlı çalışanlarda ve bazı meslek gruplarında PUKİ puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Üreme sağlığı özellikleri açısından adet döngüsü düzeni ve son bir yılda adet düzensizliği yaşama durumu ile PUKİ toplam puanı arasında anlamlı ilişki bulunmazken, adet dönemi ve öncesinde uykusunun çoğunlukla bozulduğunu belirten kadınlarda PUKİ toplam puanı daha yüksek saptanmıştır. Doğum kontrol yöntemi kullanmayan kadınlarda PUKİ toplam puanı modern yöntem kullananlara göre daha yüksek bulunmuştur. Gebelik öyküsü olan kadınların çoğu gebelik döneminde uykusunun bozulduğunu ifade etmiş; gebelikte uyku bozulması yaşayanlarda uyku latansı puanı daha yüksek bulunmuştur. Sigara, çay ve kahve tüketimi ile PUKİ toplam puanı arasında anlamlı ilişki saptanmamış; ancak alkol kullanımı çoklu analizlerde PUKİ toplam puanı ile ilişkili değişkenlerden biri olarak öne çıkmıştır. Ekran ve medya kullanımı değerlendirildiğinde, günlük televizyon izleme ve sosyal medya kullanım süresi ile uyku kalitesi arasında anlamlı ilişki bulunmazken, yatmadan önce ekran kullanımı kötü uyku kalitesiyle ilişkili bulunmuştur. Çoklu doğrusal regresyon analizinde kurulan model PUKİ toplam puanındaki varyansın %21,4'ünü açıklamış; bekar olma, tam zamanlı çalışma, adet dönemi öncesinde uyku bozulması ve alkol kullanımı PUKİ toplam puanı ile ilişkili değişkenler olarak belirlenmiştir. Lojistik regresyon analizinde ise medeni durum, çalışma durumu ve yatmadan önce ekran kullanımı kötü uyku kalitesini yordayan değişkenler olarak saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, Aile Sağlığı Merkezine başvuran üreme çağındaki kadınlarda kötü uyku kalitesinin yaygın olduğunu göstermiştir. Uyku kalitesi; medeni durum, eğitim düzeyi, çalışma yaşamı, mesleki özellikler, adet dönemiyle ilişkili uyku değişimleri, doğum kontrol yöntemi kullanımı, alkol kullanımı ve yatmadan önce ekran kullanımı gibi çok sayıda faktörle ilişkili bulunmuştur. Bulgular, uyku kalitesinin yalnızca bireysel uyku alışkanlıklarıyla değil, biyolojik, psikososyal, davranışsal ve çevresel faktörlerle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. Bu nedenle birinci basamak sağlık hizmetlerinde üreme çağındaki kadınlarda uyku kalitesi rutin olarak sorgulanmalı; özellikle bekar, çalışan, adet dönemi öncesinde uyku bozulması yaşayan, alkol kullanan ve yatmadan önce ekran kullanan kadınlara yönelik uyku hijyeni ve yaşam tarzı danışmanlığı verilmelidir.
Özet (Çeviri)
Aim: This study was designed as a single-center, cross-sectional, and descriptive study to evaluate sleep quality and the factors affecting sleep quality among women of reproductive age, aged 18–49 years, who presented to a Family Health Center. Materials and Methods: The study population consisted of women aged 18–49 years who presented to Ümraniye No. 23 Family Health Center located in the Ümraniye district of İstanbul. Based on the literature, the prevalence of poor sleep quality was accepted as p=0.25, and the sample size was calculated as 257 participants. After adding a 10% non-response margin, the target sample size was determined as 283 women. A total of 294 women were included in the study. Data were collected through face-to-face interviews using the Sociodemographic and Health Information Data Collection Form prepared by the researcher and the Pittsburgh Sleep Quality Index. Statistical analyses were performed using SPSS version 22.0. The normality of the data was assessed using the Kolmogorov–Smirnov and Shapiro–Wilk tests; appropriate parametric or non-parametric tests were applied according to the distribution of the variables. Relationships between continuous variables were examined using correlation analysis. Factors affecting the PSQI total score were evaluated using multiple linear regression analysis, while predictors of poor sleep quality were assessed using logistic regression analysis. A p value of <0.05 was considered statistically significant. Results: The mean age of the women participating in the study was 33.4±8.6 years, and the mean body mass index was 26.03±5.2 kg/m². The mean Pittsburgh Sleep Quality Index total score was 6.25±3.27, and 53.7% of the women were found to have poor sleep quality. When sociodemographic variables were examined, significant differences were found in PSQI total scores according to marital status, educational level, employment status, occupation, and working pattern. PSQI scores were higher among single women, university graduates, full-time employees, and women in certain occupational groups. Regarding reproductive health characteristics, no significant association was found between PSQI total score and menstrual cycle regularity or menstrual irregularity within the last year. However, women who reported that their sleep was mostly disturbed before and during menstruation had higher PSQI total scores. Women who did not use any contraceptive method had higher PSQI total scores than those using modern contraceptive methods. Most women with a history of pregnancy stated that their sleep was disturbed during pregnancy, and sleep latency scores were higher among those who experienced sleep deterioration during pregnancy. No significant association was found between smoking, tea or coffee consumption and PSQI total score; however, alcohol use emerged as one of the variables associated with PSQI total score in multivariate analyses. In terms of screen and media use, daily television viewing time and duration of social media use were not significantly associated with sleep quality, whereas screen use before bedtime was associated with poor sleep quality. The multiple linear regression model explained 21.4% of the variance in PSQI total score. Being single, full-time employment, sleep disturbance before menstruation, and alcohol use were identified as variables associated with PSQI total score. In the logistic regression analysis, marital status, employment status, and screen use before bedtime were determined as predictors of poor sleep quality. Conclusion: This study showed that poor sleep quality is common among women of reproductive age who presented to a Family Health Center. Sleep quality was found to be associated with several factors, including marital status, educational level, employment status, occupational characteristics, menstruation-related sleep changes, contraceptive method use, alcohol consumption, and screen use before bedtime. The findings indicate that sleep quality should not be evaluated only in relation to individual sleep habits, but also together with biological, psychosocial, behavioral, and environmental factors. Therefore, sleep quality should be routinely assessed among women of reproductive age in primary healthcare settings. Sleep hygiene and lifestyle counseling should be provided particularly for single women, working women, women who experience sleep disturbance before menstruation, alcohol users, and those who use screens before bedtime.
Benzer Tezler
- Üreme çağındaki kadınlarda sağlık okuryazarlığı ile kanser taramalarına yönelik bilgi düzeyi arasındaki ilişki
The relationship between health literacy and knowledge of cancer screening among women of reproductive age
BİLGESU ÇELİK
- Üreme çağındaki kadınlara uygulanan“HPV (Human PapillomaVirüs) ve kadın sağlığına etkileri”konulu hemşirelik eğitimprogramının etkinliğinin değerlendirilmesi
Evaluation of the effectiveness of the nursing education program on“HPV (Human Papilloma Virus) and its effects on women's health”for women of reproductive age
CEYLAN MORKOÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Halk Sağlığıİstanbul Okan ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ÖZLEM AKGÖL
- Aile sağlığı merkezinde 18-49 yaş arasındaki kadınların prekonsepsiyonel bakım alma hakkında bilgi düzeyleri
Knowledge levels of women between the ages of 18-49 about receiving preconception care at family health center
MERVE ÖZEREN ŞİMŞEK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile Hekimliğiİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLSEREN PAMUK
- Ondokuz Mayıs Üniversitesi Tıp Fakültesi Pelitköy Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne kayıtlı 15-49 yaş aralığındaki kadınlarda premenstrüel sendrom görülme sıklığı, ilişki faktörleri ve baş etme tutumları
Başlık çevirisi yok
GAMZE HASDEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiOndokuz Mayıs ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA ÜNAL
- Doğurganlık çağındaki evli kadınlarda genital hijyen davranışı ve sağlık okuryazarlığının değerlendirilmesi
Evaluation of genital hygiene behavior and health literacy among married women of reproductive age
CEREN GÖKÇE ÇINAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAnkara ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE SELDA TEKİNER