Geri Dön

Cessâs ve Kurtubî tefsirinde ahkâm âyetlerinin mukayeseli değerlendirilmesi (ibadetler örneği)

Comparative evaluation of the verses of law in the commentariesof Cessâs and Kurtubî (example of worship)

PDF İndir

  1. Tez No: 1017536
  2. Yazar: ÖMER FARUK DEMİRBAŞ
  3. Danışmanlar: DOÇ. DR. ABDÜLKADİR TEKİN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Din, Religion
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Amasya Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Fıkıh Bilim Dalı
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Cessâs (ö. 370/981) ve Kurtubî (ö. 671/1273 İslâm hukuk düşüncesi ve tefsir geleneğinde 'Ahkâm Tefsiri' türünün en yetkin örneklerini vermişler ve Kur'ânî hükümlerin istinbatı noktasında mihenk taşı niteliğinde eserler telif etmişlerdir. Bu çalışma, mezkûr müelliflerin ibadetlere dair âyet ve hadis temelli fıkhî çıkarımlarını, metodolojik bir perspektifle değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmamızda her iki âlimin yaşadığı sosyo-kültürel çevre, müntesibi oldukları mezhebî ekoller ve sahip oldukları ilmî müktesebatın, ibadetlere dair içtihat süreçlerine ve hüküm istihracı yöntemlerine etkileri mukâyeseli bir analize tabi tutulmuştur. Cessâs ve Kurtubî'nin farklı mezhebî yaklaşımlara yer vererek geliştirdikleri çoğulcu değerlendirmeler, çalışmamızın teorik çerçevesini zenginleştiren temel unsurlar olarak belirlenmiştir. Araştırmamızda farklı mezheplere müntesip olan Cessâs (Hanefi) ve Kurtubî'nin (Maliki) ahkam tefsirlerinde ibadetlerle ilgili temel konularla ilgili vermiş oldukları hükümler, hükümlerin gerekçeleri ve meseleleri ele alış biçimleri fıkhî açıdan mukayeseli olarak ele alınmıştır. Cessâs'ın ahkâm tefsiri literatüründeki metodolojisi incelendiğinde, müellifin konuları ele alış biçiminde Kur'ân merkezli bir yaklaşımı benimsediği müşahede edilmektedir. Ahkâm tefsiri üzerine yazdığı eserde, özellikle fıkhî tartışmaların fazla olduğu meselelere değinmediği görülmüştür. Bunu en belirgin sebebi tartışmalı olan konuların âyetlerin nassıyla doğrudan irtibatlandırılaması olarak belirlenmiştir. Müellifin, mensubu olduğu Hanefî mezhebinin fıkhî prensiplerini temellendirme gayreti içinde olduğu belirgin bir tutum olarak yansımaktadır. Bununla birlikte Cessâs, yer yer mezhep içi genel kabullerin dışına çıkarak, cumhura ve hatta zaman zaman mezhep içi baskın görüşlere dahi muhalefet edebilen müstakil bir ilmî duruş sergilemiştir. Ancak bu mezhep içinde karşı çıktığı görüşler ibâdetler konusundan ziyade kelam ilminin içine dâhil olan konular olduğu görülmüştür. Mezhep içi hiyerarşide, ihtilaf durumlarında Cessâs'ın Ebû Hanîfe'nin içtihatlarına öncelik verdiği ve onun metodolojisine daha yakın durduğu tespit edilmiştir. Eserin mukaddime mahiyetindeki bölümlerinde yer alan fıkıh usulü kaideleri, müellifin âyetlerden hüküm istinbat ederken takip ettiği metodolojik çerçeveyi sunması bakımından büyük bir öneme haizdir. Kurtubî de ise Cessâs'ta var olan tartışmacı yöntemin daha ılıman bir yapıya evrildiği görülmüştür. Kurtubî mezhebinin doğruluğunu kanıtlama çabasından ziyade mezheplerin fikirlerini ve dayandıkları delilleri vererek okuyucuları araştırmaya ve kendi düşüncelerini oluşturmaya yönlendirmiştir. Kur'ân eksenli olmakla beraber konuları daha geniş bir yelpazeden değerlendirmeyi tercih etmiştir. Bu çalışma kapsamında, her iki müfessirin âyetlerden hüküm istinbat etme metotları ile ibadetlere dair vazettikleri hükümlerin fıkhi gerekçeleri analiz edilmiş; ulaşılan sonuçlar mensubu oldukları mezheplerin görüşleri bağlamında mukâyeseli bir değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Cessâs'ın tefsirinde yer almayan fıkhi meselelerde Hanefî literatürüne; aynı şekilde Kurtubî'nin eserinde bulunmayan fıkhi konular ise Mâlikî kaynaklarına müracaat edilerek tamamlanmıştır. Bu yöntemle, tefsir metinleri ile mezhep külliyatı arasındaki bağın ve fıkhi istidlal süreçlerinin bütüncül bir anlayışla ortaya konulması amaçlanmıştır

Özet (Çeviri)

Cessâs (d. 370/981) and Kurtubî (d. 671/1273) provided the most authoritative examples of the 'Ahkâm Tafsir' (Quranic Exegesis) genre in Islamic legal thought and exegetical tradition, and authored works that serve as cornerstones in the derivation of Quranic rulings. This study aims to evaluate the jurisprudential inferences of these authors regarding worship, based on verses and hadiths, from a methodological perspective. In our research, the socio-cultural environment in which both scholars lived, the schools of thought to which they belonged, and their scholarly background have been subjected to a comparative analysis, influencing their processes of ijtihad (legal reasoning) and methods of deriving rulings regarding worship. The pluralistic evaluations developed by Cessâs and Kurtubî, incorporating different schools of thought, have been identified as the fundamental elements enriching the theoretical framework of our study. In our research, different This study comparatively examines the rulings, justifications for these rulings, and approaches to fundamental issues related to worship in the interpretations of legal rulings by Cessâs (Hanafi) and Kurtubî (Maliki), who belonged to different schools of thought. An analysis of Cessâs's methodology in the literature of legal interpretation reveals a Quran-centered approach to the subject matter. In his work on legal interpretation, he avoids addressing issues with significant legal debate. The most prominent reason for this is the inability to directly link controversial issues to the explicit texts of the verses. The author's effort to ground his work in the legal principles of the Hanafi school of thought is evident. However, Cessâs occasionally deviates from the general consensus within the school, even opposing the majority opinion and sometimes even the dominant views within the school, demonstrating an independent scholarly stance. He exhibited this approach. However, it has been observed that the views he opposed within this school of thought were more related to matters within the science of Kalam (Islamic theology) than to matters of worship. In the hierarchy within the school, it has been determined that in cases of disagreement, Cessâs prioritized the interpretations of Abu Hanifa and was closer to his methodology. The principles of jurisprudence included in the introductory sections of the work are of great importance in presenting the methodological framework the author followed when deriving rulings from the verses. In Kurtubî, however, the argumentative method present in Cessâs has evolved into a more moderate structure. Rather than striving to prove the correctness of his school of thought, Kurtubî guided readers to research and form their own opinions by presenting the ideas of the schools and the evidence they relied upon. While centered on the Quran, he preferred to evaluate the issues from a broader perspective. Within the scope of this study, the methods of both commentators in deriving rulings from the verses and their approaches to worship will be examined. The jurisprudential justifications for the rulings they issued have been analyzed; the conclusions reached have been subjected to a comparative evaluation within the context of the views of the schools of thought to which they belong. Jurisprudential issues not included in Cessâs's commentary have been supplemented by referring to Hanafi literature; similarly, jurisprudential topics not found in Kurtubî's work have been supplemented by referring to Maliki sources. This method aims to present a holistic understanding of the connection between the commentary texts and the corpus of the schools of thought, and the processes of jurisprudential reasoning.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    391200

    أثر المذهبية الفقهية في تفسير آيات الأحكام - سورة النور نموذجاً

    Nur Suresi bağlamında ahkam ayetlerinin tefsirinde fıkhi mezheblerin etkisi

    BAHA EDDİN ALJASEM

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2015

    DinKahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. AHMET ABAY

  2. Tez No

    832005

    Et-Tefsîru'l-Mazharî'de ahkâm âyetleri -Bakara ve Nisâ Sûreleri-

    Ayat al-ahkam in the et-Tefsiru'l-Mazhari -Surah al-Baqara and Nisa-

    ZÜLAL ATAR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    DinBolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ŞABAN KARASAKAL

  3. Tez No

    2235

    Deri sanayii sıvı artıklarının aktif çamur metodu ile tasfiyesinin kinetiği üzerine bir araştırma

    Başlık çevirisi yok

    ALİ KALENDER

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    1981

    Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesi

    PROF. DR. M. NEVZAT KOR

  4. Tez No

    2890

    Kinetic analysis of the loos of some B-vitamins during the cooking of macaroni

    Başlık çevirisi yok

    SEVİM ÖZDEDE

    Yüksek Lisans

    İngilizce

    İngilizce

    1988

    Gıda MühendisliğiOrta Doğu Teknik Üniversitesi

    Gıda Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GÜLER AYRANCI

  5. Tez No

    3433

    Damlatmalı filtrelerde metal zehirliğinin etkisinin incelenmesi

    Başlık çevirisi yok

    SUZAN TEMİZEL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1988

    Çevre MühendisliğiKaradeniz Teknik Üniversitesi

    İnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. MEHMET BERKÜN

Geri Dön