Geri Dön

İlk dönem İslâm tarihinde bedevî zihniyeti ve yansımaları: Hz. peygamber ve dört halife dönemi örneği

The bedouin mentality and its reflections in early İslamic history: The period of the prophet Muhammad and the four caliphs

  1. Tez No: 1014935
  2. Yazar: MEHMET ALİ BALİN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ÖZKAN
  4. Tez Türü: Yüksek Lisans
  5. Konular: Tarih, History
  6. Anahtar Kelimeler: Bedevilik, Zihniyet, İslam tarihi, Bedouinism, Mentality, Islamic history
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
  10. Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Bedevî, genel anlamda şehir hayatından uzak, hayatının büyük bir bölümünü göçebe olarak geçiren kişiyi ifade etmektedir. Çalışmamızın ana iskeletini oluşturan diğer bir kavram olan zihniyet ise bir düşünce hâli, davranışlarda gözlemlenen örf ve âdetlerle otomatik olarak birleştirilmiş olayları görme biçimi, düşüncenin temel objesini teşkil eden dünyaya ve dünya ilişkilerine içten doğru bir tavır alış anlamına gelir. Göçebe yaşam, başka bir ifade ile bedevîlik Arap Yarımadası'nın büyük bir bölümünü etkisi altına almış olup, yarımadanın demografik ve kültürel temelini oluşturmuştur. Bu çalışmanın temel amacı, Hz. Peygamber ve Dört Halife Dönemi'ndeki siyasî, sosyal ve dinî hadiselerin arkasındaki sosyo-psikolojik güç olan“bedevî zihniyetini”analiz etmek ve bu zihniyetin tarihsel olayların seyrindeki belirleyici rolünü ortaya koymaktır. Çalışma kapsamında klasik Siyer-Megâzî, Genel İslam Tarihi kaynakları, Tefsir ve Hadis literatürü ile sosyolojik perspektif sunan modern eserler incelenmiş olup, zihniyet-eylem ilişkisi vaka analizleri üzerinden temellendirilmiştir. Araştırma sonucunda kabilecilik, bireyselcilik, çıkarcılık ve düşüncede yüzeysellik gibi temel karakteristiklerin; Hz. Peygamber ve Dört Halife Dönemi'ndeki siyasî sosyal ve dinî hadiselerde doğrudan etkili olduğu saptanmıştır. Ayrıca bu zihniyet, bedevîlerin İslâm'ın geniş coğrafyalara yayılmasında askeri bir güç olmalarını sağlarken, aynı zamanda merkezî otoriteye direnç göstererek nifak hareketlerinin de kaynağı olmuştur. Hz. Ömer'in de ifade ettiği gibi, Arab'ın aslını oluşturan ve İslâm'ın aslî unsurları olan bu grup ve sahip olduğu zihniyet İlk Dönem İslâm Tarihi'nde meydana gelen birçok olayda etkili olmuştur. Dolayısıyla bu zaman diliminde araştırmalar ve incelemeler yapılırken bu zihniyetin göz ardı edilmemesi gerektiği kanaatindeyiz. Tarihte Arapların ilk yaşam tarzı olan ve İslâmî Dönemde de toplumun büyük bir bölümünü oluşturan bu grubu ve onun zihniyetini tanımak; aynı zamanda Câhiliye Dönemi'ni, İslâmiyet'i ve sonraki süreci, kısaca Arap zihniyetini anlamak demektir.

Özet (Çeviri)

The term Bedouin (badawī) generally denotes an individual who lives at a remove from urban centers and whose mode of life is predominantly nomadic. Another key concept that constitutes the conceptual backbone of this study is mentality (dhihniyya), which may be defined as a mode of cognition; a particular way of perceiving and interpreting phenomena that is intrinsically intertwined with socially embodied customs and conventions; and an inwardly grounded disposition toward the world and human relations that forms the underlying object of thought. Nomadic life—conceptualized here as Bedouinism (badāwa)—exerted a pervasive influence across much of the Arabian Peninsula, thereby shaping its demographic structure and cultural foundations. The principal aim of this study is to analyze the“Bedouin mentality”as the fundamental socio-psychological dynamic underlying the political, social, and religious developments during the period of the Prophet Muhammad and the era of the Rightly Guided Caliphs (al-Khulafāʾ al-Rāshidūn), and to demonstrate its formative and determinative role in the trajectory of historical processes. To this end, the study draws upon a wide range of primary and secondary sources, including classical Sīra and Maghāzī literature, general works on Islamic history, as well as exegetical (tafsīr) and hadith corpora, in conjunction with modern scholarship offering sociological perspectives. The interplay between mentality and praxis is elucidated through a series of case-based analyses. The findings reveal that fundamental characteristics such as tribalism (ʿaṣabiyyah), individualism, pragmatism, and intellectual superficiality had a direct impact on the political, social, and religious events of the period in question. Moreover, this mentality enabled the Bedouins to serve as an effective military force in the expansion of Islam across vast territories, while at the same time fostering resistance to central authority and contributing to the emergence of dissident (nifāq) movements. As noted above, the present study has been undertaken in order to determine, in a systematic and analytically sound manner, the extent to which the Bedouins and the mentality they embodied were determinative—or at least significantly influential—in the formation, functioning, and the emergence of various debates and conflicts across different spheres of life during both the period of the Prophet Muḥammad and the era of the Four Rightly Guided Caliphs (al-Khulafāʾ al-Rāshidūn). The first chapter of this study addresses, in general terms, the phenomenon of Bedouinism and the Bedouin mentality. The second chapter, by contrast, focuses on the political, social, and religious manifestations of this mentality.

Benzer Tezler

  1. Libya tarihinde kabilecilik (1911-2011)

    Tribalism in Libyan history (1911-2011)

    FATİH KARACA

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2021

    TarihAnkara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

    Tarih Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET AKİF FİDAN

  2. Arap Yarımadasında kabile hayatı (Ortaya çıkışından Hz. Peygamber dönemine kadar)

    The tribal life on the Arabian Peninsula (From the emergence to the period of The Prophet)

    HAKAN TEMİR

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    TarihSivas Cumhuriyet Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİ AKSU

  3. Osmanlı idaresinde Kudüs mutasarrıflığ 1874-1914

    The Ottoman administration in jerusalem 1874-1914

    MOHANAD S. M. ALAMLEH

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2019

    TarihAnkara Üniversitesi

    İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. HALİDE ASLAN

  4. Çağdaş Suriye nesrinde siyasî hapishane edebiyatı üzerine eleştirel bir bakış

    The literature of political prisons in contemporary Syrian prose analytical prepective

    ABDOLGADER MOHAMED ALİ

    Yüksek Lisans

    Arapça

    Arapça

    2014

    Doğu Dilleri ve EdebiyatıSelçuk Üniversitesi

    Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. FİKRET ARSLAN

  5. Müstehcenlik

    Başlık çevirisi yok

    ÖMER FARUK UYSAL

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    1988

    Hukukİstanbul Üniversitesi

    Kamu Hukuku Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. FERUDUN YENİSEY