Social innovation ecosystem as an analytical framework for sustainable rural development: evidence from rural Türki̇ye

Sürdürülebilir kırsal kalkınma için analitik bir çerçeve olarak sosyal inovasyon ekosistemi: Türkiye kırsalından bulgular

Tez No: 1011578
Yazar: MELEK KARAHASAN
Danışmanlar: PROF. DR. ALİYE AHU GÜLÜMSER
Tez Türü: Doktora
Konular: Şehircilik ve Bölge Planlama, Urban and Regional Planning
Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
Yıl: 2026
Dil: İngilizce
Üniversite: İstanbul Teknik Üniversitesi
Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
Ana Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
Bilim Dalı: Şehir ve Bölge Planlama Bilim Dalı
Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Sosyal inovasyon, karşılanmamış ihtiyaçları karşılayan yeni ürünler, hizmetler, süreçler, pazarlar ve organizasyon modellerini ifade etmektedir. Bu yaklaşım, Avrupa genelinde kırsal kalkınmanın çeşitli ve karmaşık ihtiyaçlarını giderek daha fazla ele almaktadır. Bununla birlikte, mevcut araştırmalar ağırlıklı olarak sosyal ekonomi ve sosyal girişimciliğe odaklanmakta olup liderlik, takipçilik, bağlamsal koşullar ve politika etkileşimi gibi boyutları parçalı biçimde ele almaktadır. Bireysel liderliğe, kamu finansmana ve sınırlı sosyal sermayeye olan yapısal bağımlılık ise kırsal sosyal inovasyon girişimlerinin dönüştürücü potansiyelini sınırlamaktadır. Bu nedenle çalışma, kırsal sosyal inovasyonların ortaya çıkmasını, gelişmesini ve sürdürülebilirliğini teşvik etmek için bir ekosistem yaklaşımı önermektedir. Sosyal inovasyon girişimlerinin çoklu ortaklıklar aracılığıyla oluşturulduğu ve uygulandığı ortam olarak kavramsallaştırılan sosyal inovasyon ekosistemi literatürü, bireysel aktörlere ve sosyal girişimcinin değişim ajanı olarak baskın görüşünün ötesine geçerek bütüncül bir analitik çerceve sunmaktadır. Kırsalda sosyal inovasyon ve politika arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmaların büyük çoğunluğu, politikayı sosyal inovasyonu kolaylaştıran ya da engelleyen doğrusal ve statik bir unsur olarak ele alan tek taraflı bir yaklaşım benimsemektedir. Buna karşın, sosyal inovasyonun politika tasarımına, politika öğrenme süreçlerine ve kurumsal değişime nasıl katkıda bulunduğu nispeten az araştırılmıştır. Bu tek taraflı bakış açısı, kırsal sosyal inovasyon ile politika arasındaki karşılıklı ve dönüştürücü ilişkinin yeterince anlaşılamamasına neden olmaktadır. Söz konusu boşluğu kapatmaya yönelik güçlü bir analitik çerçeve sunan evrimsel ekonomik coğrafya literatürü, tarihsel olarak ağırlıklı biçimde teknolojik inovasyona odaklanmış olmakla birlikte, son çalışmalar bu yaklaşımın sosyal boyutlara da genişletilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Tarihsel süreçte birikmiş bilgi stoğunun ve kurumsal düzenlemelerin bölgelerin inovasyon süreçlerini nasıl şekillendirdiğini ön plana çıkaran bu yaklaşım, özellikle patika yaratımı kavramı, kırsal sosyal inovasyon ile politika arasındaki karşılıklı ilişkiyi incelemek için elverişli bir zemin sunmaktadır. Bu tez çalışması, kırsalda sosyal inovasyon girişimlerini ekosistem perspektifinden bütüncül bir şekilde ele almaktadır. Çalışmanın üç temel amacı bulunmaktadır: (1) Kırsal sosyal inovasyon liderlerinin kökenleri ve liderlik stilleri, yürüttüğü faaliyetler, takipçileri ve liderlik etkinlikleri açısından incelenmesi; (2) Evrimsel bir perspektiften kırsal sosyal inovasyon girişimlerinin izlediği farklı gelişim yollarının (patika yenilenmesi, patika genişlemesi, ve patika yaratımı) kamu politikasıyla ilişkilerini nasıl biçimlendirdiğinin araştırılması; (3) Kırsal sosyal inovasyon ekosisteminin temel unsurları ve dinamiklerinin belirlenmesidir. Bu amaç doğrultusunda, nitel ve keşifsel bir araştırma yaklaşımı benimsenerek çoklu vaka tasarımından yararlanılmıştır. Vaka seçimi sistematik bir süreç izlenerek gerçekleştirilmiştir. Başlangıçta belirlenen 86 sosyal girişim, amaçlı örnekleme kriterleri doğrultusunda önce dokuza, ardından coğrafi çeşitlilik, farklı kurumsal yapı ve politika etkileşimi vb. gerekçelerle temsil gücü yüksek dört vakaya indirgenmiştir. Türkiye'nin kırsal bölgelerinden seçilen bu vakalar: Tire Süt Kooperatifi, Bogatepe Çevre ve Yaşam Derneği, Akıllı Köy projesi ve Afşar Balam Kadın Kooperatifi'dir. Türkiye, köklü kırsal kalkınma politikası, son dönemde artan tabandan gelen çeşitli katılımcı sosyal girişimleri bir arada barındırması bakımından bu araştırma için özgün bir bağlam sunmaktadır. Birincil veriler sosyal inovasyon girişimlerinde yer alan liderlerin, takipçilerin ve bölgesel politika uzmanlarıyla yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılarak toplanmıştır. Ampirik bulguların güvenirliğini arttırmak amacıyla ikincil akademik ve politika belgeleri yoluyla veri üçgenlemesi yapılmış olup veriler tematik analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bulgular, kırsal sosyal inovasyonda etkili liderliğin birbiriyle ilişkili unsurların etkileşimiyle şekillendiğini göstermektedir: lider motivasyonu, fırsatları ve ihtiyaçları tanıma yeteneği ve ağ kurma ve işbirliği kapasitesidir. Çalışma ayrıca, kırsalda sosyal inovasyon sürecinde takipçiliğin kritik rolünü vurgulayarak, etkili liderliğin liderler ve takipçiler arasında tamamlayıcılık ve işbirliğine dayalı ortak bir yaratım süreci olarak ortaya çıktığını göstermektedir. Araştırma sonuçları, kırsalda sosyal inovasyon girişim liderinin kökeninin (yerel veya dışsal) yerel bağlam bilgisini ve ağ kurma kapasitesini etkilediğini, ancak liderlik etkinliğinin tek belirleyicisi olmadığını göstermektedir. Lider kökeninin ve liderlik tarzının (karizmatik, dönüştürücü veya paylaşımlı) birleşimi, kırsal ortamlarda motivasyonu, takipçilerle etkileşimi ve sosyal inovasyon uygulamalarının sürdürülebilirliğini şekillendirmektedir. Evrimsel ekonomik coğrafya perspektifinden bakıldığında, vakalar üç farklı patika geliştirme türünü örneklemektedir: Tire Süt Kooperatifi patika genişletmeyi, Boğatepe ve Afşar Balam patika yenilemeyi, Akıllı Köy ise patika yaratımını temsil etmektedir. Vakalar, organizasyonel olarak zayıf inovasyon bölge koşullarında bile patika yenilenmesi ve patika yaratımının mümkün olduğunu ancak bunun belirli koşulların (dış bağlantılar, güçlü öncü aktörler ve politika araçlarının desteği vb.) gerektiğini göstermektedir. Kırsal kesimdeki sosyal inovasyon uygulamalarının kamu politikasıyla etkileşimine ilişkin olarak, dört vakada politika etkileşimi önemli ölçüde farklılaşmıştır: Tire'de başlangıçtaki politika uyumu ölçek büyüdükçe yerine uyumsuzluğa bırakmış; Boğatepe'de başlangıçta politika desteği yokken, girişim geliştikçe politika öğrenimi gecikmeli olarak gerçekleşmiştir. Akıllı Köy'de başlangıçta yalnızca arazi kiralama kolaylığı mevcutken zamanla finansal destek ve politika tarafından tanınma eksikliği yaşanmıştır. Afşar Balam'da ise politika desteği en başından beri sağlanmıştır. Bu çalışma, yeni patika geliştirme türlerinin sosyal inovasyon ve politika arasındaki ilişkiyi şekillendirmede tek başına belirleyici olmadığını; politika araçlarının girişimin ihtiyaçlarıyla uyumunun da önemli bir rol oynadığını savunmaktadır. Araştırma bulguları ayrıca sosyal inovasyon ve politika arasındaki etkileşimin tek yönlü değil, karşılıklı evrimsel bir nitelik taşıdığını ortaya koymaktadır. Vaka çalışmaları, kamu politikası ve sosyal inovasyonun birbirini tamamlayan üç rolüne ilişkin ampirik kanıtlar sunmaktadır. İlk olarak sosyal inovasyon girişimleri politika boşluklarını doldurabilmektedir. Akıllı Köy örneğinde olduğu gibi küçük çiftçiler için tarım teknolojilerinin test edileceği bir alanın geliştirilmesi, henüz bu alanda bir politika aracı olmadığı dönemde boşluğa pratik bir çözüm sunmuştur. İkinci olarak mevcut politika araçlarından yararlanarak faaliyetlerin ölçeklenmesi ve sürdürülmesi mümkün olmaktadır. Tire Süt Kooperatifi ve Afsar Balam Kadın Kooperatifi'nin bölgesel kalkınma ajansı başta olmak üzere çeşitli kamu kurumlarından destek alarak faaliyetlerini gerçekleştirmesi bu yaklaşımın bir örneğidir. Üçüncü olarak sosyal inovasyon girişimleri politika çercevelerini yönlendirme potansiyeline sahiptir. Tire Süt Kooperatifi'nin ulusal okul süt programları ve tarım marketleriyle ilgili ulusal politikaya katkısı, Akıllı Köy'ün ardından küçük çiftçilere yönelik dijital tarım teknolojileri alanında politika tedbirlerinin artması ve Bogatepe Çevre ve Yaşam Derneği'nin girişimlerinden sonra yerele özgü Kavılca buğdayı ve Gravyer peynirine özgü politika tedbirlerinin hayata geçirilmesi bu yönlendirici işlevin en somut örnekleri arasındadır. Sonuç olarak bu araştırma, kırsal sosyal inovasyon ekosistemini altı birbiriyle ilişkili unsur üzerinden kavramsallaştırmıştır: işbirlikçi aktörler, liderlik, takipçilik, içsel ve dışsal kaynaklar, yerel bağlamsal koşullar ve politika ve düzenleyici çerçevedir. Bu ekosistemin dinamik mantığı, mikro düzeyde lider ve takipçilerin başarısına, mezo düzeyde ağların gücüne ve makro düzeyde yerel bağlamın koşullarına ve politika müdahalelerine dayanmaktadır. Kırsal bölgelerdeki sosyal inovasyon yalnızca bireysel aktörlerin çabalarıyla açıklanamaz; ağ ilişkileri ve politika ortamını kapsayan çok katmanlı bir ekosistem olarak ele alınması gerekmektedir. Bunun yanı sıra kırsal sosyal inovasyon ekosistemleri tek tip bir gelişim göstermemekte olup yerel bağlam koşulları, aktör yapısı ve kurumsal kapasiteden etkilenmektedir. Bu araştırma kapsamında ele alınan kırsal sosyal inovasyon ekosistemi yaklaşımı, ulusal ve bölgesel planlarda belirtilen mekânsal, ekonomik ve sosyal stratejileri uygulamaya dönüştürmek için aydınlatıcı bir çerçeve sunabilme potansiyeline sahiptir. Ekosistem içindeki liderler ve takipçiler arasındaki işbirliği, bu stratejilerin uygulamaya dönüştürülmesinde kilit bir işlev üstlenmektedir. Kamu politikaları da kırsal inovasyon faaliyetlerinin ihtiyaçlarına yanıt verebilen, öğrenen ve uyarlanabilir bir araç olarak işlev görebilir. Bu kapsayıcı çerçeve, kaynakların verimli kullanımını destekleyen ve kırsal alanlarda faaliyet gösteren benzer girişimler arasında deneyim ile bilginin yaygınlaşmasını kolaylaştıran bir yönetişim geliştirme aracı olarak kullanılabilir.

Özet (Çeviri)

Social innovation (SI) is defined as novel ideas—new products, services, processes, markets, and organisational models—that satisfy unmet needs. SI is increasingly addressing the diverse and complex needs of rural development across Europe. However, current research predominantly focuses on the social economy and social entrepreneurship, addressing dimensions such as leadership, followership, contextual conditions, and policy interactions in a fragmented manner. Structural dependence on individual leadership, public funding, and limited social capital limits the transformative potential of rural social innovation initiatives. This study, therefore, proposes an ecosystem approach to foster the emergence, development, and sustainability of rural social innovations. Conceptualised as the environment in which SI initiatives are created and implemented through multiple partnerships, the social innovation ecosystem offers a holistic analytical framework that goes beyond the dominant view of individual actors and of the social entrepreneur as an agent of change. The majority of studies examining the relationship between social innovation and policy in rural areas adopt a one-sided approach, treating policy as a linear, static factor that either facilitates or hinders social innovation. In contrast, how social innovation contributes to policy design, policy learning processes, and institutional change has been relatively under-researched. This one-sided perspective leads to an insufficient understanding of the reciprocal and transformative relationship between rural social innovation and policy. While the literature on evolutionary economic geography has historically focused primarily on technological innovation, recent studies emphasise the need to extend this approach to include social dimensions. Highlighting how accumulated knowledge and institutional arrangements shape regional innovation processes, this approach, particularly the concept of new path development, offers a fertile ground for examining the reciprocal relationship between rural SI and policy. This thesis examines rural social innovation initiatives holistically from an ecosystem perspective. The study has three main objectives: (1) to examine the origins and leadership styles of rural social innovation leaders, their activities, followers, and leadership effectiveness; (2) to investigate how the different development paths (path renewal, path extension, and path creation) followed by rural social innovation initiatives shape their relationship with public policy from an evolutionary perspective; and (3) to identify the fundamental elements and dynamics of the rural social innovation ecosystem. Accordingly, a qualitative, exploratory research approach was adopted, using a multiple-case design. Case selection was conducted systematically. Initially, 86 social initiatives were identified, then reduced to nine based on purposive sampling criteria, and subsequently to four cases that were highly representative due to factors such as geographical diversity, different institutional structures, and policy interactions. These cases, selected from rural areas of Türkiye, are Tire Dairy Cooperative, Bogatepe Environment and Life Association, Smart Village, and Afşar Balam Women's Cooperative. Turkey offers a unique context for this research due to its long-standing rural development policy and the recent surge in diverse bottom-up participatory social initiatives. Primary data were collected through semi-structured interviews with leaders, followers, and regional policy experts involved in social innovation initiatives. To enhance the reliability of the empirical findings, data triangulation was performed using secondary academic and policy documents, and the data were analysed using thematic analysis. The findings demonstrate that effective leadership in rural social innovation is shaped by the interplay of three elements: leader motivation, the ability to recognise opportunities and needs, and the capacity for networking and collaboration. The study also highlights the critical role of followers in the rural social innovation process, showing that effective leadership emerges as a collaborative, creative process grounded in complementarity and cooperation between leaders and followers. The research results show that the origin (local or external) of a social innovation initiative leader in rural areas influences their knowledge of the local context and networking capacity, but is not the sole determinant of leadership effectiveness. The combination of leader origin and leadership style (charismatic, transformational, or shared) shapes motivation, engagement with followers, and the sustainability of social innovation practices in rural settings. From an evolutionary economic geography perspective, the cases exemplify three different types of path development: Tire Dairy Cooperative represents path extension, Boğatepe and Afşar Balam represent path renewal, and Smart Village represents path creation. The cases demonstrate that path renewal and path creation are possible even in organizationally weak innovation zone conditions, but this requires the convergence of specific conditions (e.g., external connections, strong pioneering actors, and support from policy tools). Regarding the interaction between social innovation practices in rural areas and public policy, policy alignment differed significantly across the four cases: in Tire, initial alignment gave way to non-alignment as scale increased; in Boğatepe, there was initially no policy support, but policy learning occurred belatedly as the initiative developed. In Smart Village, initially, only the ease of land leasing was available, but over time, there was a lack of financial support and policy recognition. In Afşar Balam, policy support was provided from the outset. This study suggests that new types of path development are not the sole determinants in shaping the relationship between social innovation and policy; it is argued that the alignment of policy tools with the initiative's needs also plays an important role. Research findings also reveal that the interaction between social innovation and policy is not one-way, but rather mutually evolutionary. Case studies provide empirical evidence regarding the three complementary roles of public policy and social innovation. First, social innovation initiatives can fill policy gaps. As in the case of the Smart Village, developing an area for testing agricultural technologies for small farmers offered a practical solution to the gap at a time when there was no policy tool in this area. Second, it is possible to scale up and sustain activities by utilising existing policy tools. The fact that Tire Dairy Cooperative and Afsar Balam Women's Cooperative carry out their activities with support from various public institutions, primarily the regional development agency, is an example of this approach. Third, social innovation initiatives can guide policy frameworks. The contribution of Tire Dairy Cooperative to national policy regarding national school milk programs and agricultural markets, the increase in policy measures in the field of digital agricultural technologies for small farmers following the Smart Village, and the implementation of policy measures specific to the locally unique Kavılca wheat and Gruyere cheese after the initiatives of Bogatepe Environment and Life Association are among the most concrete examples of this guiding function. In conclusion, this research conceptualises the rural social innovation ecosystem as comprising six interrelated elements: collaborative actors, leadership, followers, internal and external resources, local contextual conditions, and the policy and regulatory framework. The dynamic logic of this ecosystem is based on the success of leaders and followers at the micro level, the strength of networks at the meso level, and the local context and policy interventions at the macro level. Social innovation in rural areas cannot be explained solely by the efforts of individual actors; it must be understood as a multi-layered ecosystem encompassing network relationships and the policy environment. Furthermore, rural social innovation ecosystems do not exhibit uniform development and are influenced by local context, actor structures, and institutional capacity. The rural social innovation ecosystem approach examined in this research has the potential to offer an illuminating framework for translating the spatial, economic, and social strategies outlined in national and regional plans into practice. Collaboration between leaders and followers within the ecosystem is key to implementing these strategies. Public policies can also function as a learning and adaptable tool that responds to the needs of rural innovation activities. This inclusive framework can be used as a governance development tool that supports the efficient use of resources and facilitates the dissemination of experience and knowledge among similar initiatives operating in rural areas.

Benzer Tezler

Tez No
946198
Tarımsal ağlarda onarıcı tarımın etkisi; Türkiye örneği
The impact of regenerative agriculture on agricultural networks: The case of Türkiye
BÜŞRA EROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Şehircilik ve Bölge Planlama İstanbul Teknik Üniversitesi
Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ENGİN EYÜP EYUBOĞLU
Tez No
985237
Sosyo-ekolojik sistem olarak peyzaj değerlerinin su tabanlı ekosistemlerde irdelenmesi: Köyceğiz lagünü
Examination of landscape values as socio-ecological systems in aquatic ecosystems: The case of Koycegiz lagoon
ESRA TEKELİ
Doktora
Türkçe
2025
Peyzaj Mimarlığı İstanbul Teknik Üniversitesi
Peyzaj Mimarlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA AYÇİM TÜRER BAŞKAYA
Tez No
401
Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
Yüksek Lisans
Türkçe
1986
Şehircilik ve Bölge Planlama Gazi Üniversitesi
Şehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURCAN UYDAŞ
Tez No
103
Sivas-Kangal yöresinde kırsal gelişme ve pazara açılma sürecindeki farklılaşmalar (bir örnek olay incelemesi)
Başlık çevirisi yok
FAHRİ ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Sosyoloji Cumhuriyet Üniversitesi
Sosyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. A. VAHAP SAĞ
Tez No
104
Sivas'ta kadınların işgücüne katılım farklılıkları
Başlık çevirisi yok
BİNNUR ERCEM
Yüksek Lisans
Türkçe
1984
Sosyoloji Cumhuriyet Üniversitesi
Kurumlar Sosyolojisi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. FARUK KOCACIK

Geri Dön