Ortaöğretim dil ve edebiyat dersi öğretim programlarının karşılaştırılması: Türkiye ve Suriye örneği
A comparative analysis of secondary education language and literature curricula: The case of Turkey and Syria
- Tez No: 1010685
- Danışmanlar: PROF. DR. LATİF BEYRELİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uluslararası ve Karşılaştırmalı Eğitim Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Suriye ve Türkiye'deki ortaöğretim edebiyat öğretim programlarını karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamakta; her iki ülkenin resmî program belgelerini analiz ederek müfredatın yapısal özelliklerini karşılaştırmalı eğitim perspektifiyle değerlendirmektedir. Araştırmada, yapı çözümlemeye dayalı nitel karşılaştırmalı yöntem kullanılmış; programların hedefleri, yeterlikleri, içerik yapıları ve eğitim felsefeleri karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Çalışmanın örneklemi, Suriye Arap Dili ve Edebiyatı öğretim programı belgesi ile Türkiye Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayımlanan Türk Dili ve Edebiyatı dersi öğretim programından oluşmaktadır. Her iki belge; genel hedefler, kazanımlar, alan ve beceri düzenlemeleri, ölçme-değerlendirme yaklaşımları ve edebiyat içeriklerini şekillendiren felsefi temeller açısından analiz edilmiştir. Bulgular, Türk öğretim programının; eleştirel okuma, üretici yazma ve sözlü iletişim becerilerini önceleyen, türleri işlevsel öğretim bağlamları olarak kullanan yeterlik temelli bir yaklaşıma sahip olduğunu göstermektedir. Buna karşılık Suriye öğretim programı; Arap edebiyatının tarihsel gelişimini temel alan kültürel-tarihsel bir yaklaşımı benimsemekte, edebiyatı kimlik inşasının ve kültürel değerlerin aktarımının ana aracı olarak konumlandırmaktadır. Karşılaştırma, içerik düzenindeki farklılıkların her iki ülkenin eğitim felsefesi ile kültürel-politik bağlamlarından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Türk programı, çağdaş ve yeterlik odaklı bir toplumda aktif ve özerk bir öğrenen profilini geliştirmeyi hedeflerken; Suriye programı, dilsel ve kültürel kimliğe bağlı öğrenen yetiştirmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda edebiyatın işlevi farklılaşmaktadır: Türkiye'de yeterlik geliştirme aracı olarak görülürken, Suriye'de kimliğin korunması ve kültürel belleğin yeniden üretimi aracı olarak değerlendirilmektedir. Çalışma, edebiyat öğretiminde kimlik ile beceri gelişimi arasında denge kurulması, eleştirel ve üretici becerileri ölçmeye yönelik değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesi, Suriye programında modern edebî türlere daha fazla yer verilmesi ve Türkiye'de kültürel derinliğin güçlendirilmesi yönünde öneriler sunmaktadır. Ayrıca, müfredatın öğrenenler üzerindeki etkisini inceleyen alan araştırmaları ile ders kitabı ve sınıf içi uygulamaların değerlendirildiği çalışmaların yapılması önerilmektedir. Bu araştırma, karşılaştırmalı eğitim alanına katkı sağlamakta ve her iki ülkedeki edebiyat müfredatının oluşturulma mantığını anlamaya yönelik analitik bir çerçeve sunmakta; özgünlük ile yeterlik temelli öğrenmeyi bütünleştiren daha dengeli pedagojik uygulamaların geliştirilmesine zemin oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to provide a comparative analysis of secondary-education literature curricula in Syria and Turkey by examining the official curriculum documents and analyzing their underlying structure through the lens of comparative education. The research employs a qualitative comparative method based on a structural analytical approach, focusing on comparing the goals, competencies, content, and educational philosophy of each curriculum. The study sample consists of the official Syrian curriculum document for Arabic language and literature, and the official Turkish curriculum document for Türk Dili ve Edebiyatı issued by the Ministry of National Education (MEB). Both documents were analyzed in terms of educational objectives, targeted competencies, curricular domains, assessment approaches, and the philosophical foundations shaping the construction of literary content. Findings reveal that the Turkish curriculum adopts a competency-based approach that emphasizes analytical reading, productive writing, and oral communication skills, using literary genres as functional contexts for applying these competencies. In contrast, the Syrian curriculum follows a cultural–historical approach that positions literature as a pathway for shaping identity and reinforcing cultural values, organizing content according to the historical progression of Arabic literature and assigning a central role to literary heritage. The comparison further indicates that differences in content structure reflect deeper variations in the educational philosophy and cultural–political context of each country. The Turkish curriculum seeks to develop an active, autonomous learner capable of participating in a modern, competence-driven society, whereas the Syrian curriculum focuses on shaping a learner connected to linguistic and cultural identity. Accordingly, literature serves different functions: it is a tool for competency development in Turkey, and a medium for preserving identity and cultural memory in Syria. The study recommends enhancing the balance between skills and identity in literature education, developing assessment methods that measure analytical and productive abilities, expanding the presence of modern literary genres in the Syrian curriculum, and strengthening the cultural depth of literary teaching in Turkey. It also suggests conducting future research on the impact of these curricula on learners, as well as field studies examining textbooks and classroom practices. This research contributes to the Arabic comparative-education literature and provides an analytical framework that supports policymakers and researchers in understanding the logic behind curriculum construction in both countries, enabling the development of more balanced pedagogical practices that integrate authenticity with competency-based learning.
Benzer Tezler
- Milli Eğitim Bakanlığı ortaöğretim Türk Edebiyatı ve Uluslararası Bakalorya diploma programı (UBDP) dil a: Edebiyat (Türkçe) dersi öğretim programlarının karşılaştırılması
Comparative analysis of mone high school Turkish literature curriculum and IBDP language a: Literature (Turkish) curriculum
DERYA DEVRİMSEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve Öğretimİhsan Doğramacı Bilkent ÜniversitesiEğitim Programları ve Öğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. RASİM ÖZYÜREK
- Ortaöğretimde Uluslararası Bakalorya Programı ile ulusal programdaki anadil öğretimi derslerinin eleştirel düşünme becerileri açısından karşılaştırılması
Comparison of secondary education mother tongue teaching courses in the International Baccalaureate Program with national program in terms of critical thinking skills
BİLGE ÇAM AKTAŞ
Doktora
Türkçe
2013
Eğitim ve ÖğretimAnadolu ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERAL GÜVEN
- Ein Vergleich des fremdsprachenunterrichts in der primer-und sekundarstefe in der bundesrepublik Deutschland und in der Türkei
Türk ve Alman eğitim sisteminde ilk ve ortaöğretimde yabancı dil öğretiminin karşılaştırılması
TÜLAY CAMGÖZ
Yüksek Lisans
Almanca
2000
Eğitim ve ÖğretimHacettepe ÜniversitesiAlman Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞERİFE YILDIZ
- Ortaöğretimde klasik ve IB programlarını gören öğrencilerin Türk dili ve edebiyatı dersinde olan tutumlarının karşılaştırılması
Comparison of the attitudes in Turkish language and literature lessons of the students in secondary education taking classical and IB programs
TUĞBA TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
Eğitim ve ÖğretimYeditepe ÜniversitesiEğitim Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FÜSUN AKDAĞ
- Ortaöğretim müfredat programı ile üniversiteye giriş sınavlarındaki Türkçe sorularının karşılaştırılması
The comporasion of the secondary school cirriculum with the Turkish questions in the university entrance exam
DENİZ MELANLIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2005
Eğitim ve ÖğretimKırıkkale ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. HIFZI TOZ