İklim değişikliğinin yukarı Sakarya alt havzasındaki akımlara etkisinin HEC-HMS modeli ile değerlendirilmesi
Evaluation of the effects of climate change on streamflow in the upper Sakarya sub-basin using the HEC-HMS model
- Tez No: 1002086
- Danışmanlar: PROF. DR. YUSUF ERSOY YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Çevre Mühendisliği, Meteoroloji, Coğrafya, Environmental Engineering, Meteorology, Geography
- Anahtar Kelimeler: İklim değişikliği, HEC-HMS, Yukarı Sakarya Alt Havzası, akım projeksiyonu, RCP senaryoları, Hidroloji, Hidrolojik modelleme, Yukarı Sakarya Havzası, Climate change, HEC-HMS, Upper Sakarya Sub-Basin, streamflow projection, RCP scenarios, Hydrology, Hydrological modelling, Upper Sakarya Basin
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Entegre Su Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İklim değişikliği, özellikle yarı kurak bölgelerde hidrolojik süreçler üzerinde önemli etkilere sahiptir. Sıcaklık artışı ve yağış rejimlerindeki değişimler, su kaynaklarının miktarını ve sürekliliğini doğrudan etkilemekte ve tarımsal üretim açısından risk oluşturmaktadır. Türkiye'nin önemli tarım havzalarından biri olan Yukarı Sakarya Alt Havzası, iklim değişikliğine karşı yüksek hassasiyet göstermekte olup bu durum, tarımsal su kullanım potansiyelini doğrudan etkilemektedir. Bu çalışmada, HEC-HMS hidrolojik modeli kullanılarak Yukarı Sakarya Alt Havzası'ndaki akış özellikleri ve tarımsal su kullanım potansiyeli üzerindeki iklim değişikliğinin etkileri değerlendirilmiştir. Sürekli hidrolojik modelleme yaklaşımı benimsenmiş ve 1984–2024 yılları arasındaki günlük yağış ve akış verileri kullanılmıştır. Modelin kalibrasyonu 1984–2003 dönemi için, doğrulaması ise 2004–2024 dönemi için gerçekleştirilmiştir. Model performansı, Nash– Sutcliffe verimlilik katsayısı (NSE), belirleme katsayısı (R²), Karekök Ortalama Kare Hatası (RMSE) ve Yüzde Yanlılık (PBIAS) kullanılarak değerlendirilmiştir. Kalibrasyon ve doğrulama ii işlemlerinin ardından, kalibre edilmiş model, Max Planck Institute Earth System Model (MPI) ve Geophysical Fluid Dynamics Laboratory Earth System Model (GFDL) küresel iklim modellerinden elde edilen projeksiyonlara dayanarak, gelecek dönem için RCP 4.5 ve RCP 8.5 senaryoları altında çalıştırılmıştır. Ortalama ve aşırı akış değişimleri, 20, 50, 100, 200 ve 500 yıllık geri dönüş periyotları için analiz edilmiş ve yüzdesel değişimleri hesaplanarak tarihsel dönemle karşılaştırılmıştır. Sonuçlar, aşırı akış karakteristiklerinde gelecekte belirgin değişimler olabileceğini göstermektedir. Bu değişimlerin büyüklüğü, özellikle yüksek geri dönüş periyotlarında ve RCP 8.5 senaryosu altında daha belirgin hale gelmektedir.
Özet (Çeviri)
Climate change, particularly in semi-arid regimes, significantly impacts hydrological processes. Temperature increases and changes in precipitation patterns directly affect the quantity and continuity of water, creating production risks for management policy. The Upper Sakarya Sub- basin, one of Türkiye's important agricultural basins, exhibits a high temperature indicator relative to the climate, directly affecting the water use potential of management. Therefore, the effects of climate change on aeration characteristics and architectural water use potential in the Upper Sakarya Sub-basin were evaluated using the HEC-HMS hydrological model. A continuous hydrological temperature approach was adopted, using daily precipitation and runoff data from 1984–2024. Model calibration was performed for the period 1984–2003, and continuity for the period 2004–2024. Model performance was evaluated using Nash–Sutcliffe efficiency heat (NSE), determination data (R²), root mean square kilometer error (RMSE), and percentage bias (PBIAS). Following calibration and failure procedures, the calibrated model is run under RCP 4.5 and RCP 8.5 scenarios for the future period, based on climates obtained from the Max Planck Institute Earth System Model (MPI) and Geophysical Fluid Dynamics Laboratory Earth System Model (GFDL) global climate models. Mean and extreme flow variations are analyzed for return periods of 20, 50, 100, 200, and 500 years, and percentage changes are calculated and compared with the current period. The results show significant changes over time in extreme distribution characteristics. The intensity of these changes becomes more pronounced, especially at high return periods and under the RCP 8.5 scenario.
Benzer Tezler
- Süvari Çayı Havzası'nın doğal ortam sorunları
Natural environmental problems of Süvari Stream Basin
SUAT KARADAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
CoğrafyaNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiCoğrafya Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ İMAMOĞLU
- Türkiye'nin İç Batı Anadolu bölümü meloidae (Insecta: Coleoptera) familyası üzerinde araştırmalar
Research on the family meloidae (Insecta: Coleoptera) in Inner Western Anatolian section of Turkey
MUHAMMED ARİF DEMİR
- Effects of climate change on biodiversity: A case study on four plant species using distribution models
İklim değişikliğinin biyoçeşitlilik üzerindeki etkileri: Tür dağılımı modelleme yaklaşımı ile dört bitki türü üzerine örnek olay incelemesi
DAMLA BETON
- İklim değişikliğinin ekolojik niş değişimleri üzerine etkisi Sakarya nehri örneği
The effect of climate change on ecological niche changes Sakarya river example
OĞUZCAN MOL
Doktora
Türkçe
2026
ZoolojiEskişehir Osmangazi ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZGÜR EMİROĞLU
- Yaşam döngüsü analizi ile plastik geri kazanım sektörünün çevresel etkilerinin belirlenmesi
Determination of environmental impacts of the plastic recycling industry through life cycle assessment
ÖZLEM BİLALOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiSakarya ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİYE SUNA ERSES YAY
