التحليل الداللي لمفهوم التغير في القرآن الكريم
Kur'ân-ı Kerîm'de teğayyür kavramı (semantik analiz)
- Tez No: 1001571
- Danışmanlar: PROF. DR. ZİYAD RAVAŞDEH
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Arapça
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm'de“teğayyür”kavramı semantik çözümleme yöntemiyle incelenmektedir. Araştırma,“teğayyür”kavramının Kur'ânî bağlamda kazandığı anlam katmanlarını çok boyutlu bir perspektifle ele almakta; kavramın vahiy öncesi tarihsel arka planını, vahiy sürecindeki özgün kullanımını ve vahiy sonrası yorum geleneğinde geçirdiği anlamsal dönüşümü bütüncül bir çerçevede değerlendirmektedir. Bu doğrultuda çalışma, öncelikle vahyin nüzûlünden önceki dönemde“teğayyür”kavramının Arap dilindeki kullanım alanını ve anlam sınırlarını tespit etmeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda Câhiliye dönemi Arap şiiri, İslâm öncesi Arap dili ve kültürünü yansıtan sözlükler ile ilgili metinler incelenerek kavramın erken dönem dilsel zemini ortaya konulmuştur. İkinci aşamada,“teğayyür”kavramı vahiy süreciyle birlikte eşzamanlı (senkronik) bir yaklaşımla ele alınmış; Kur'ân-ı Kerîm'in kendi iç bağlamı ve Sünnet çerçevesinde kavramın kullanım biçimleri, bağlamsal ilişkileri ve anlamsal sınırları ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Bu inceleme, Kur'ân metninin“teğayyür”kavramına yüklediği anlamın, salt betimleyici bir değişimi aşarak normatif ve yönlendirici bir nitelik kazandığını ortaya koymaktadır. Üçüncü aşamada ise kavramın vahiy sonrasındaki yorum süreci, tefsir literatürü üzerinden art zamanlı (diyakronik) bir bakışla ele alınmıştır. Bu çerçevede müfessirlerin teğayyür kavramını hangi anlam eksenlerinde yorumladıkları, kavramı hangi düşünsel çerçeveler içerisinde konumlandırdıkları ve dönemsel şartların bu yorumlara nasıl yansıdığı tahlil edilmiştir. Çalışmanın teorik çerçevesinde, semantik çözümlemenin temel ilkeleri ortaya konulmuş; anlam kavramı ve anlam türleri ele alınmış; özellikle“teğyîr”ile“teğayyür”arasındaki dilsel ve kavramsal ayrım açıklığa kavuşturulmuştur. Bu ayrım, Kur'ân'da değişim olgusunun edilgen bir süreçten ziyade, insan iradesi ile ilahî sünnet arasındaki ilişki ekseninde anlam kazandığını göstermesi bakımından belirleyici bir öneme sahiptir. Araştırmanın temel problemi, teğayyür kavramının Kur'ân'daki semantik yapısının, hem İslâm öncesi dilsel kullanımlardan hem de vahiy sonrası tefsir geleneğinde ortaya çıkan yorumlardan belirgin biçimde farklılaşmasıdır. Bu bağlamda çalışma, teğayyür kavramının Kur'ân'da; ıslah ve ifsat, temkîn ve tezlîl, istihlâf ve izâle gibi kavramsal karşıtlıklar üzerinden kurulan geniş bir anlam alanı içerisinde konumlandığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede teğayyür kavramı, Kur'ân'ın insan, toplum ve tarih tasavvurunu şekillendiren temel kavramlardan biri olarak ele alınmakta; tebdîl, tahrîf, tezkiye ve fetih gibi ilişkili Kur'ânî kavramlarla birlikte incelenmektedir. Ayrıca peygamberlerin toplumsal dönüşüm süreçlerindeki rolü, teğayyür olgusunun normatif ve yönlendirici boyutunu açığa çıkaracak şekilde değerlendirilmektedir. Araştırma sonucunda, Kur'ân'ın“teğayyür”kavramına klasik sözlük anlamlarını aşan, amaç merkezli ve dinamik bir içerik kazandırdığı tespit edilmiştir. Bu yönüyle Kur'ânî“teğayyür”anlayışı, bireysel ve toplumsal düzeyde sabit şer'î ilkeler ile tarihsel ve medenî dönüşümler arasında denge kuran özgün bir kavramsal yapı sunmakta; gerek klasik gerekse modern yaklaşımlardan açık biçimde temayüz etmektedir. Sonuç olarak bu çalışma, Kur'ân-ı Kerîm'in“teğayyür”olgusunu ele alış biçiminin, insan sorumluluğu, ilahî sünnet ve toplumsal dönüşüm arasındaki ilişkiyi bütüncül bir bakışla temellendirdiğini ortaya koymakta;“teğayyür”kavramının bireysel, toplumsal ve kozmik düzeylerde sahip olduğu merkezi konumu semantik açıdan temellendirmektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the concept of taghayyur in the Qur'an through the method of semantic analysis. The research addresses the layers of meaning that the concept of taghayyur acquires within the Qur'anic context from a multidimensional perspective, and evaluates in an integrated framework its pre-revelation historical background, its distinctive usage during the period of revelation, and the semantic transformations it underwent within the post-revelation exegetical tradition. Accordingly, the study first aims to identify the fields of usage and the semantic boundaries of the concept of taghayyur in the Arabic language prior to the revelation. In this context, pre-Islamic Arabic poetry, dictionaries reflecting pre-Islamic Arabic language and culture, and relevant texts are examined in order to establish the early linguistic foundation of the concept. In the second stage, the concept of taghayyur is examined through a synchronic approach in conjunction with the process of revelation. Within the framework of the Qur'an's internal context and the Sunnah, the modes of usage, contextual relations, and semantic boundaries of the concept are analyzed in detail. This analysis demonstrates that the meaning attributed to taghayyur in the Qur'anic text goes beyond a merely descriptive notion of change and acquires a normative and directive character. In the third stage, the post-revelation interpretive process of the concept is addressed through a diachronic perspective based on the exegetical literature. In this framework, it is examined along which semantic axes the exegetes interpreted the concept of taghayyur, within which intellectual frameworks they positioned it, and how the conditions of different periods were reflected in these interpretations. Within the theoretical framework of the study, the fundamental principles of semantic analysis are set forth; the concept of meaning and types of meaning are discussed; and in particular, the linguistic and conceptual distinction between taghyīr and taghayyur is clarified. This distinction is of critical importance in demonstrating that the phenomenon of change in the Qur'an gains meaning not as a passive process, but within the axis of the relationship between human agency and divine sunnah. The main problem of the research lies in the fact that the semantic structure of the concept of taghayyur in the Qur'an differs markedly from both preIslamic linguistic usages and the interpretations that emerged within the postrevelation exegetical tradition. In this regard, the study demonstrates that the concept of taghayyur in the Qur'an is situated within a broad semantic field constructed through conceptual oppositions such as reform and corruption, empowerment and abasement, succession and removal. Within this framework, the concept of taghayyur is addressed as one of the fundamental concepts shaping the Qur'anic conception of the human being, society, and history, and is examined together with related Qur'anic concepts such as substitution, distortion, purification, and conquest. In addition, the role of prophets in processes of social transformation is evaluated in a manner that reveals the normative and directive dimensions of the phenomenon of taghayyur. As a result of the research, it is determined that the Qur'an confers upon the concept of taghayyur a purposeful and dynamic content that transcends classical lexicographical meanings. In this respect, the Qur'anic understanding of taghayyur presents an original conceptual structure that establishes a balance between immutable legal principles at the individual and social levels and historical and civilizational transformations, and clearly distinguishes itself from both classical and modern approaches. In conclusion, this study demonstrates that the manner in which the Qur'an addresses the phenomenon of taghayyur grounds, in a holistic perspective, the relationship between human responsibility, divine sunnah, and social transformation, and semantically substantiates the central position of the concept of taghayyur at the individual, social, and cosmic levels.
Benzer Tezler
- التحليل الدّلالي لمفهوم العمران في القرآن
Kur՚ân՚da el-'imrân kelimesinin semantik analizi
HANI MOHAMMED HUSSEIN GHALEB AL-GHUSHAIMI
Yüksek Lisans
Arapça
2021
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
ASSOC. دكتور. ZIYAD ABDELROHMAN A. AZIZ ALRAWASHDEH ALRAWASHDEH
- التحليل الدلالي لمفهوم الرشد في القرآن الكريم
Kurân'da (rüşd) kelimesinin semantik analizi / Semantic analysis of the concept of al-Rushd in the Holy Qur'an
MOHAMMED AL-JAMALI
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİDAYET AYDAR
- التحليل الدلالي لمفهوم الأولاد في القرآن الكريم
Kur'an-ı Kerim'de“evlat”kavramının semantik analizi / Semantic analysis of the concept of children in the Holy Qur'an
ZAHRAA ALSABBAGH
Yüksek Lisans
Arapça
2022
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HİDAYET AYDAR
- التحليل الدلالي عند المبرد من خلال كتابه ما اتفق لفظه واختلف معناه من القرآن المجيد
Al-Muberrid'in“Kur'an-ı Kerim'de Lafzı Aynı, Anlamı Farklı Olan Kelimeler”adlı kitabında semantik analizi
ENES ALKASIM
Doktora
Arapça
2025
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMED TAHA RADWAN
- التحليل الأدبي لديوان محمد بهجة الأثري.
Muhammed Behçet el-Eserî'nin divanının edebi analizi
ALİ FAİSAL ABDULWAHİD ABDULWAHID
Yüksek Lisans
Arapça
2022
DinÇankırı Karatekin ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HİDAYET ZERTÜRK