Türk halk anlatmalarında erkeklik-mit,destan,halk hikayesi
Masculinity in Turkish folk narratives-myth,epic,folk tale
- Tez No: 999941
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DERYA ÖZCAN GÜLER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Folklore
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Uşak Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Toplumsal cinsiyet perspektifiyle bakıldığında; erkeklik, doğuştan gelen sabit bir nitelik değil, kültürel süreçlerle edinilen ve toplumsal dinamikler eşliğinde durmaksızın yeniden inşa edilen dinamik bir süreçtir. Nitekim erkeklik, tarih boyunca mekâna ve zamana bağlı olarak farklılaşmış; durağan bir yapı yerine dönüşen, akışkan bir karakter sergilemiştir. Her ne kadar çağdaş erkeklik algısını doğrudan gözlemlemek mümkün olsa da geçmişe yönelik gözlemler sınırlıdır. Bu sınırlılık, kültürel birikimi yansıtan sözlü anlatılar aracılığıyla aşılabilmekte; böylece günümüz erkeklik algısının tarihsel uzantıları takip edilebilmekte ve erkekliğin zaman içerisindeki dönüşümü izlenebilmektedir. Bu doğrultuda hazırlanan çalışmada, profesyonel anlatıcılık geleneğine ait metinlerden (mit-destan-halk hikâyesi) yararlanılarak geçmiş dönem erkeklik kurgusunun hangi alanlarda oluşturulduğu anlamlandırılmaya ve bu temsil alanları arasındaki ilişkiler ortaya konmaya çalışılmıştır. Eleştirel erkeklik çalışmaları perspektifi benimsenerek idealize edilmiş erkeklik rollerinin fiziki, törensel, duygusal-düşünsel, sosyo-kültürel (sosyo-ekonomik), söylemsel ve mekânsal olmak üzere altı boyutta nasıl inşa edildiği tespit edilmiştir. Zira anlatılarda kurgulanan ideal erkek tipi, söz konusu alanlarda hem birbirinden bağımsız hem de birbiriyle bağlantılı biçimde şekillendirilmektedir. Analiz malzemesi olarak farklı dönem ve türleri temsil eden Yaratılış mitleri, Oğuz Kağan Destanı, Seyit Battal Gazi Destanı, Danişmend-nâme, Dede Korkut Kitabı, Köroğlu Destanı, Tahir ile Zühre, Âşık Garip, Kirmanşah, Kerem ile Aslı, Yaralı Mahmut gibi temel halk anlatıları ile modern dönüşümü temsil eden Tıfli Hikâyeleri seçilmiştir. Metinler, belirlenen altı boyut doğrultusunda nitel araştırma ve doküman analizi yöntemleri kullanılarak derinlemesine incelenmiştir. Çalışmanın bulguları, ideal erkek modelinin anlatı türleri arasında belirgin bir evrim geçirdiğini, ancak erkek egemen (hegemonik) yapının sürekliliğini koruduğunu göstermektedir. Mit ve destanlarda erkeklik; olağanüstü fiziki güç, savaş ve gaza ritüelleri ile tanımlanmakta, tahakküm söylemi mutlak liderliğin temel koşulu olarak sunulmaktadır. Klasik halk hikâyelerinde ise bu güç merkezli yapı yerini estetik güzelliğe ve aşıklık gibi bireysel yeteneklere bırakmıştır. Fiziksel güçten duygusal güce yönelen bu dönüşüme rağmen, kadın karakterlerin tavırları karşısında dahi eril üstünlük söylemi sürdürülmüştür. Modern dönemi temsil eden anlatılarda ise erkeklik homososyal kent mekanlarında yeniden şekillenmiş; duygusal ifadelerin ve söylemsel yapıların daha belirgin hale geldiği görülmüştür. Sonuç olarak çalışma, Türk halk anlatılarındaki erkeklik figürünün“süper insan”tipinden“sosyal figür”e doğru evrildiğini, ancak bu dönüşüme karşın anlatıların temelinde yer alan erkek egemen tahakküm arzusunun farklı boyut ve mekanlarda yeniden üretilerek varlığını sürdürdüğünü ortaya koymaktadır. Tez, Türk halk anlatılarının erkekliği biyolojik ya da değişmez bir statü olarak değil; toplumsal ihtiyaçlar, kültürel bağlam ve anlatı türüne göre sürekli yeniden kurgulanan dinamik bir yapı olarak sunduğunu göstermektedir. Destanların savaşçı idealinden halk hikâyelerinin duygusal aşığına, oradan da Tıfli hikâyelerinin haz merkezli erkeklik tasavvuruna uzanan süreç, erkekliğin kolektif hafıza tarafından her dönemde yeniden şekillendirilen akışkan bir olgu olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca bu çalışma, toplumsal cinsiyet araştırmalarında erkekliğin mekânsal ve söylemsel analizinin önemine dikkat çekerek literatüre bir katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
From a gender perspective, masculinity is not an innate, fixed attribute but rather a dynamic process acquired through cultural mechanisms and continually reconstructed alongside social dynamics.. Indeed, masculinity has varied throughout history depending on time and place, exhibiting a transforming, fluid character rather than a static structure. Although it is possible to directly observe the contemporary perception of masculinity observations concerning the past are limited. This limitation can be overcome through oral narratives that reflect cultural accumulation, thus allowing the historical extensions of today's perception of masculinity to be traced and its transformation over time to be monitored. In line with this, the study aims to interpret in which areas the construction of masculinity in past periods was formed and to establish the relationships between these fields of representation, utilizing texts belonging to the professional narration tradition (myth-epic-folk tale). Adopting the perspective of critical masculinity studies, it was determined how idealized masculinity roles were constructed across six dimensions: physical, ceremonial, emotional-intellectual, socio-cultural, discursive, and spatial. This is because the ideal male type constructed in the narratives is shaped in these aforementioned areas, both independently and in connection with one another. As analysis material, fundamental folk narratives representing different periods and genres were selected, including the Creation myths, Oğuz Kağan Epic, Sayyid Battal Gazi Epic, Danişmend-name, The Book of Dede Korkut, Köroğlu Epic, Tahir and Zühre, Asık Garip, Kirmansah, Kerem and Aslı and Yaralı Mahmut, along with Tıfli Tales which represent the modern transformation. The texts were examined in depth using qualitative research and document analysis methods in line with the six dimensions determined. The study's findings indicate that the ideal male model underwent a marked evolution across the narrative genres, but that the hegemonic (male-dominated) structure maintained its continuity. In myth and epic, masculinity is defined by extraordinary physical strength, and rituals of war and ghaza, where the discourse of domination is presented as the fundamental condition for absolute leadership. In classical folk tales, this power-centered structure gave way to aesthetic beauty and individual talents such as minstrelsy. Despite this shift from physical strength towards emotional strength, the discourse of masculine superiority was maintained, even in the face of female characters' attitudes. Finally, in narratives representing the modern period, masculinity was reshaped within homosocial urban spaces, where emotional expressions and discursive structures became more prominent. In conclusion, the study reveals that the figure of masculinity in Turkish folk narratives evolved from a“superhuman”type towards a“social figure.”However, despite this transformation, the underlying male-dominated desire for domination within the narratives reproduces and maintains its existence in different dimensions and spaces. The thesis demonstrates that Turkish folk narratives present masculinity not as a biological or unchangeable status, but as a dynamic structure that is constantly reconstructed according to social needs, cultural context, and narrative genre. The process extending from the warrior ideal of the epics to the emotional lover of the folk tales, and further to the pleasure-centered conception of masculinity in the Tıfli tales, proves that masculinity is a fluid phenomenon reshaped by collective memory in every period. Also this study aims to contribute to the literature by drawing attention to the importance of the spatial and discursive analysis of masculinity in gender studies.
Benzer Tezler
- Türk halk anlatmalarında süt
A research on milk in Turkish folk narratives
MERAL DOĞRU
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BERAT ALPTEKİN
- Türk halk anlatmalarında olumsuz tipler -mit, destan, halk hikayesi
Evil character types in Turkic folk narratives -myth, epic, minstrel story
MUSTAFA DUMAN
Doktora
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Halk Bilimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. METİN EKİCİ
- Türk halk anlatmalarında değerler eğitimi
Values education in Turkish folk narratives
YASEMİN KATI
Doktora
Türkçe
2023
Halk Bilimi (Folklor)Niğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEDİM BAKIRCI
- Halk anlatmalarında elma motifi üzerine bir araştırma
Research on the apple motifs at public expression
RUKİYE BÜYÜKOFLAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2004
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ BERAT ALPTEKİN
- Halk anlatmalarında Hızır
Başlık çevirisi yok
PERVİN ERGUN
Yüksek Lisans
Türkçe
1993
Türk Dili ve EdebiyatıSelçuk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. SAİM SAKAOĞLU