Kuzey Afrika İbâdîliği ve Mizâb Havzasında İbâdî ıslah hareketi
North African Ibadism and the Ibadi reform movement in the Mzab Valley
- Tez No: 999794
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA EKİNCİ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Harran Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Kuzey Afrika İbâdîliğinin tarihsel gelişimini, sosyo-kültürel dinamiklerini ve Mizâb Vadisi merkezli modern Islah hareketlerini bütüncül bir perspektifle analiz eder. Araştırmada, İbâdîliğin kökenleri, Ebû Ubeyde Müslim b. Ebî Kerîme'nin doktriner sistemleşmedeki rolü ve temel paradigmalar incelenmiştir. Kuzey Afrika'nın İbâdîlik öncesi durumu resmedilerek; mezhebin Berberî kabilelerle etkileşimi, kurumsallaşma süreçleri, iç bölünmeleri ve Şiî, Muʻtezilî, Sufrî çevrelerle temasları değerlendirilmiştir. İbâdî akaidinin temelini oluşturan iman, tevhid, büyük günah, şefaat, vaʻd-vaʻîd ve velâyet-berâet kavramları ile imâmet anlayışı teolojik bir çerçevede ele alınmıştır. Tezin odak noktalarından Mizâb Vadisi'nin tarihsel gelişimi; yerleşim düzeni (kasırlar), Osmanlı ve Fransız sömürge dönemlerindeki dönüşümü üzerinden analiz edilmiştir. Bu mecrada filizlenen Islah hareketi; Ettafeyyiş, İbrâhîm Beyyûd ve Ebû Yekzân gibi öncülerin ilmî ve toplumsal faaliyetleri ekseninde tetkik edilmiştir. Son olarak, günümüz Mizâb İbâdîliğinin kurumsal yapıları ve modern dünyadaki varoluş stratejileri tespit edilmiştir. Çalışma, Kuzey Afrika İbâdîliğini tarihsel, sosyo-dinî ve modern boyutlarıyla kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
This study analyzes the historical development of North African Ibāḍism, its socio-cultural dynamics, and the modern reform movements centered in the Mzab Valley from a holistic perspective. It examines the origins of Ibāḍism, the role of Abū ʿUbayda Muslim b. Abī Karīma in the doctrinal systematization of the school, and its foundational paradigms. By portraying the pre-Ibāḍī condition of North Africa, the study evaluates the interaction of the school with Berber tribes, its processes of institutionalization, internal schisms, and its engagements with Shīʿī, Muʿtazilī, and Ṣufrī circles. The principal theological concepts of Ibāḍī doctrine faith, divine unity (tawḥīd), the grave sinner, intercession, the doctrine of promise and threat (waʿd-waʿīd), loyalty and dissociation (walāya-barāʾa), and the theory of imamate are addressed within a systematic theological framework. The historical development of the Mzab Valley, a central focus of the dissertation, is analyzed through its settlement pattern (qaṣr), and its transformation during the Ottoman and French colonial periods. The reform (iṣlāḥ) movement that emerged in this context is examined through the scholarly and social activities of leading figures such as al-Aṭfayyish, Ibrāhīm Bayyūḍ, and Abū al-Yaqẓān. Finally, the institutional structures of contemporary Mzab Ibāḍism and its strategies of existence in the modern world are identified. The study presents North African Ibāḍism comprehensively in its historical, socio-religious, and modern dimensions.
Benzer Tezler
- Günümüz Cezayir İbâzîliği
Contemporary Algerian Ibadiyya
MURAT ÖNDER
Doktora
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DOĞAN KAPLAN
- Kuzey Afrika ibadîliği ve imâmet düşüncesi
Ibadis of North Africa and imamet thought
MAHMOUD BENRAS
Doktora
Türkçe
2022
Tarihİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN YILDIRIM
- İbâdîler'de imamet anlayışı
Ibadhi's conception of imamate
ŞEREF SAFA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HARUN YILDIZ
- Rüstemîler döneminde itikâdî İslam mezhepleri
Islamic theological sects in the Rustamid period
ZİKRULLAH ALİM
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinKütahya Dumlupınar ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RİFAT TÜRKEL
- Kuzey Afrika Libya Trablus garb Müziği:“Muvaşşah”
North Africa Libya Trablus garb Music:“Muvaşşah”
ABDULLAH HASAN ALI ARAIBY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
MüzikEge ÜniversitesiTemel Bilimler Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ESİN DE THORPE MILLARD