Pay sahipleri sözleşmelerinde opsiyon klozları
Option clauses in shareholders' agreements
- Tez No: 999026
- Danışmanlar: PROF. DR. SITKI ANLAM ALTAY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Galatasaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Anonim ortaklıkların kişiselleştirilmesini sağlayan korporatif araçlar oldukça kısıtlıdır. Bu durum, pay sahiplerini“pay sahipleri sözleşmesi”adı verilen borçlar hukuku sözleşmeleri akdetmeye sevk eder. Pay sahipleri sözleşmelerinin merkezinde, oy sözleşmeleri ve pay devrine ilişkin hükümler yer alır. Pay devrine ilişkin hükümlerin önemli bir kısmı, opsiyon klozlarından oluşur. Bu klozlar, taraflara belirli şartların gerçekleşmesi halinde payları satın alma veya satma yetkisi vererek; ortaklık yapısının yabancılaşmasını önleme, güç dengesini koruma, kilitlenme durumlarını tasfiye etme ve sözleşmeye uyulmasını sağlama işlevini üstlenir. Çalışmada opsiyon hakları, alım hakları, satım hakları ve karma opsiyonlar olarak sınıflandırılmıştır. Birinci grubu oluşturan“alım hakları”; alım, geri alım, önalım ve azınlığın paylarını çoğunlukla birlikte satmaya zorlayan drag-along (birlikte satışa zorlama) haklarından oluşur. İkinci grubu oluşturan“satım hakları”ise satım, geri satım ve azınlığa çoğunluğun çıkışına katılma imkânı veren tag-along (birlikte satma) haklarını kapsar.“Karma opsiyonlar”ise alım ve satım haklarının bileşiminden oluşan, Rus Ruleti, shoot-out, kapalı teklif, deterrent approach gibi klozlardır. Dar ve teknik anlamda opsiyon hakları kurucu yenilik doğuran hak niteliği taşır. Bu hak kullanıldığında, muhatabın ek bir irade beyanına ihtiyaç duyulmaksızın, taraflar arasında asıl sözleşme (pay satış sözleşmesi) kurulur. Ancak pay sahipleri sözleşmelerinde opsiyon olarak adlandırılan ancak yenilik doğuran hak değil, alacak hakkı niteliği taşıyan haklar da bulunur.“Geniş anlamda opsiyon”olarak adlandırılabilecek bu haklar, ekonomik açıdan yenilik doğuran opsiyon haklarıyla benzer bir işlevi üstlenir. Bu haklar, muhatabı bir irade beyanında bulunma borcu altına sokarak, hak sahibinin iradesi doğrultusunda pay satış sözleşmesinin kurulmasını sağlar. Opsiyon klozlarının unsurları ve geçerlilik koşulları, borçlar hukukuna ilişkin genel esaslardan hareketle belirlenmelidir. Opsiyon sözleşmesinin kurulabilmesi için tarafların irade uyuşması, asıl sözleşmenin (pay satış sözleşmesinin) esaslı unsurlarını da kapsamalıdır. Buna göre, satış konusu paylar ve satış bedeli, belirli veya belirlenebilir olmalıdır. Pay sahipleri sözleşmelerindeki opsiyon klozlarının geçerliliği değerlendirilirken, anonim ortaklıklar hukukunun emredici hükümleri ve pay sahibinin ekonomik özgürlüğünün aşırı ölçüde sınırlandırılıp sınırlandırılmadığı göz önünde bulundurulmalıdır. Opsiyon hakları, nitelikleri gereği borçlar hukuku karakterli, nispi haklardır. Bu durum, söz konusu hakların üçüncü kişilere ve anonim ortaklığın kendisine karşı ileri sürülmesini engellemektedir. Bu haklar esas sözleşmeye yansıtılsa dahi emredici hükümler ilkesi (TTK m. 340), tek borç ilkesi (TTK m. 480/1) ve bağlam sistemi (TTK m. 492 vd.) hükümleri nedeniyle korporatif nitelik kazanamaz. Ancak kaçış klozunun çizdiği sınırlar içinde kalan şarta bağlı alım hakları ile imtiyaz olarak nitelendirilebilen alım ve satım opsiyonlarının korporatif etki taşıması mümkün olabilir. Yenilik doğuran dar ve teknik anlamdaki opsiyon hakları, tek taraflı bir hukuki işlem (yenilik doğuran işlem) ile kullanılır. Hakkın kullanılması ile birlikte taraflar arasında asıl sözleşme (pay satış sözleşmesi) meydana gelir.“Geniş anlamda opsiyon”hakları ise öneri veya kabul beyanıyla kullanılır. Kabul beyanıyla kullanılan haklarda, hakkın kullanılmasıyla birlikte asıl sözleşme (pay satış sözleşmesi) kurulur. Öneri beyanıyla kullanılan haklarda ise hakkın kullanılması, asıl sözleşmenin (pay satış sözleşmesinin) kurulmasını tek başına sağlamaz. Bunun için muhatabın öneriyi kabul etmesi gerekir. Opsiyon sözleşmesinin kurulmasından opsiyon hakkının kullanılmasına kadar geçen sürede muhatap, asıl sözleşmenin (pay satış sözleşmesinin) ifasına hazır bulunmak ve asıl sözleşmenin (pay satış sözleşmesinin) ifasını engelleyecek her türlü davranıştan kaçınmakla yükümlüdür. Ayrıca kullanılması belirli koşulların gerçekleşmesine bağlı önalım, öncelik, birlikte satma (tag-along) haklarında muhatap, koşulun gerçekleştirdiğini bilgilendirme yükümlülüğü altındadır. Opsiyon hakkı sahibi ise kararlaştırılmışsa opsiyon primini ödemekle yükümlüdür. Ancak pay sahipleri sözleşmelerindeki opsiyon klozlarında genellikle opsiyon primi öngörülmemektedir. Opsiyon hakkı kullanıldıktan ve asıl sözleşme (pay satış sözleşmesi) kurulduktan sonra ise tarafların borçları, asıl sözleşmeye (pay satış sözleşmesine) göre belirlenir. Buna göre, opsiyon hakkı sahibi, alım hakkına konu payların mülkiyetini veya satım hakkına konu payların satış bedelini talep edebilir. Öneri beyanı yoluyla kullanılan“geniş anlamda opsiyon”haklarında ise asıl sözleşmenin (pay satış sözleşmesinin) kurulmasından önce, muhatabın irade beyanında bulunma borcunu yerine getirmesi gerekir. İrade beyanında bulunma borcu, kabulde öncelik hakkında“hak sahibinin önerisini kabul etme”; karma opsiyonlarda ise“öneriyi kabul etme veya karşı öneride bulunma”şeklindedir. Opsiyon sözleşmesinin veya pay satış sözleşmesinin ihlali hâlinde, yalnızca borçlar hukukuna özgü yaptırımlar devreye girmekte, ortaklıklar hukukuna özgü yaptırımların işletilmesi mümkün olmamaktadır. Bu nedenle tarafların opsiyon sözleşmesine uyulmasını sağlamaya yönelik çeşitli araçlardan yararlanması önem taşımaktadır. Bu yöntemler arasında ceza koşulu, opsiyon konusu paylar üzerinde rehin hakkı tesis edilmesi ve opsiyon konusu pay senetlerinin escrow aracısına tevdi edilmesi ön plana çıkmaktadır. Son olarak, pay sahipleri sözleşmesinin akdedilmesinden opsiyon hakkının kullanılmasına kadar geçen ve oldukça uzun olabilecek süre içinde, tarafların sözleşmenin akdedilmesi sırasında öngördükleri koşullarda ciddi değişiklikler meydana gelebilmekte ve asıl sözleşmedeki (pay satış sözleşmesindeki) edim-karşı edim dengesi bozulabilmektedir. Bu hâlde, opsiyon sözleşmesinin veya asıl sözleşmenin (pay satış sözleşmesinin) uyarlanıp uyarlanamayacağı değerlendirilmelidir.
Özet (Çeviri)
Corporate instruments for the personalization of joint-stock companies are quite limited. This situation leads shareholders to conclude contracts under the law of obligations known as“shareholders' agreements”. At the core of shareholders' agreements are voting agreements and provisions regarding the share transfers. A significant portion of the provisions regarding share transfers consists of option clauses. By granting the parties the right to purchase or sell shares upon the occurrence of certain conditions, these clauses serve functions such as preventing the alienation of the corporate structure, preserving the balance of power, resolving deadlock situations, and ensuring compliance with the agreement. In this study, option rights are classified as call options, put options, and hybrid options. The first group,“call options,”comprises call rights, repurchase rights, pre-emption rights, and drag-along rights, which compel minority shareholders to sell their shares together with the majority. The second group,“put options,”includes put rights, sell-back rights, and tag-along rights, which allow minority shareholders to participate in the majority's exit.“Hybrid options”consist of combinations of call and put options, such as Russian roulette, shoot out, sealed bid, and deterrent approach clauses. In the narrow and technical sense, option rights qualify as formative rights. Once such a right is exercised, the principal contract (the share purchase agreement) is concluded between the parties without the need for an additional declaration of intent by the addressee. However, in shareholders' agreements, there are also rights called options that are not formative rights but have the character of a personal claim. These rights, which may be described as“options in the broad sense,”perform a function that is economically similar to that of formative option rights. By placing the addressee under an obligation to make a declaration of intent, these rights ensure the conclusion of a share purchase agreement in accordance with the will of the right holder. The constituent elements and validity requirements of option clauses must be determined on the basis of the general principles of the law of obligations. For an option contract to be validly concluded, the parties' concurrence of wills must extend to the essential elements of the principal contract (the share purchase agreement). Accordingly, the shares to be sold and the purchase price must be determined or at least determinable. When assessing the validity of option clauses in shareholders' agreements, the mandatory provisions of joint-stock company law and whether the shareholder's economic freedom is excessively restricted must be taken into consideration. By their nature, option rights are relative rights governed by the law of obligations. Accordingly, such rights cannot be asserted against third parties or against the joint-stock company itself. Even if these rights are reflected in the articles of association, they cannot acquire a corporate character due to the principle of mandatory provisions (TCC Art. 340), the principle of single obligation (TCC Art. 480/1), and the system of transfer restrictions (TCC Arts. 492 et seq.). However, conditional call rights that remain within the limits drawn by escape clauses, as well as call and put options that may be characterized as privileges, may produce corporate effects. Formative option rights in the narrow and technical sense are exercised through a unilateral legal transaction (formative transaction). Upon the exercise of the right, the principal contract (the share purchase agreement) comes into existence between the parties.“Options in the broad sense,”by contrast, are exercised through an offer or acceptance. In the case of rights exercised by acceptance, the principal contract (the share purchase agreement) is concluded upon the exercise of the right. Where rights are exercised by an offer, the exercise of the right alone does not suffice to conclude the principal contract (the share purchase agreement); the addressee must also accept the offer. During the period between the conclusion of the option contract and the exercise of the option right, the addressee is obliged to remain ready to perform the principal contract (the share sale agreement) and to refrain from any conduct that would prevent its performance. Moreover, in the case of pre-emption, rights of first offer and refusal, and tag-along rights whose exercise depends on the occurrence of certain conditions, the addressee is under an obligation to inform the right holder of the occurrence of the relevant condition. The holder of the option right, on the other hand, is obliged to pay the option premium, if so agreed. However, option clauses in shareholders' agreements generally do not provide for an option premium. After the option right has been exercised and the principal contract (the share purchase agreement) has been concluded, the parties' obligations are determined by the terms of the principal contract. Accordingly, the holder of a call option may demand the transfer of ownership of the shares, while the holder of a put option may demand payment of the purchase price. In the case of“options in the broad sense”exercised by an offer, the addressee must first perform the obligation to make a declaration of intent before the principal contract (the share purchase agreement) can be concluded. This obligation consists, in the case of right of first refusal, of accepting the right holder's offer, and in the case of hybrid options, of accepting the offer or submitting a counteroffer. In the event of a breach of the option contract or the share purchase agreement, only remedies specific to the law of obligations become applicable; it is not possible to invoke sanctions specific to corporate law. For this reason, it is important for the parties to make use of various mechanisms to ensure compliance with the option contract. Among these mechanisms, penalty clauses, the establishment of a pledge over the shares subject to the option, and the deposit of the share certificates with an escrow agent are particularly noteworthy. Finally, during the period -often a lengthy one- between the conclusion of the shareholders' agreement and the exercise of the option right, significant changes may occur in the circumstances foreseen by the parties at the time of contracting, and the balance of performance and counter-performance in the principal contract (the share purchase agreement) can be disrupted. In such cases, it must be assessed whether the option contract or the principal contract (the share purchase agreement) may be adapted.
Benzer Tezler
- Pay sahipleri sözleşmesinde ve esas sözleşmede yer verilen opsiyon haklarının etki ve sonuçları
Effects and consequences of option rights regulated in the shareholders' agreement and the articles of association
AYŞE SELİN KAVDIR
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
HukukBahçeşehir ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ AYŞE ŞAHİN
- Pay opsiyon hakları ve hukuki nitelikleri
Legal analysis and framework of share option rights
KEVSER NİHAN KUL
- Pay sahipleri sözleşmesinden doğan birlikte satma hakkı ve birlikte satışa zorlama hakkı
Tag along right and drag along right in shareholders'agreement
GÜLŞAH YILMAZ
- Anonim ortaklıkta kilitlenmenin pay sahipleri sözleşmeleri bağlamında aşılması
Overcoming deadlock of joint stock companies in the context of shareholders' agreements
GÜLŞAH ÇAĞDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
HukukDokuz Eylül ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ HAYDAR YILDIRIM
