Kuşaklararası sosyal hareketlilik, sınıf yapısı ve yükseköğretim ilişkisi: Örtük sınıf analizi yaklaşımı
Relationship of intergenerational social mobility, class structure, and higher education: A latent class analysis approach
- Tez No: 998642
- Danışmanlar: PROF. DR. ZAFER ÇELİK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sosyoloji, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sosyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sosyal hareketlilik ve eğitim ilişkisi, 1950'li yıllardan itibaren akademik alanda geniş bir yer bulmuştur. Türkiye'de ise sosyal hareketlilik ve eğitim ilişkisine odaklanan çalışmalar oldukça sınırlıdır. Türkiye'nin 2006 sonrası yükseköğretimde yaşadığı genişleme göz önünde bulundurulduğunda, yaşanan bu genişlemenin sosyal hareketliliği nasıl etkilediğine dair literatürde önemli bir eksiklik bulunmaktadır. Bu araştırmanın temel amacı, sosyal sınıf ve sosyal kökenin kuşaklararası sosyal hareketlilik üzerindeki etkisini, özellikle eğitimsel hareketlilik ve mesleki sınıf açısından ortaya koymaktır. Bu amaç doğrultusunda nicel bir araştırma olarak tasarlanan bu çalışmanın temel verileri, TÜİK tarafından sağlanan ve 2023 yılına ait veri setlerinden oluşmaktadır. Elde edilen veriler, örtük sınıf analiz tekniğiyle R programlama diliyle analiz edilmiştir. Yapılan analizler neticesinde dört model test edilmiştir. İlk modelde Türkiye'de kuşaklararası eğitimsel hareketlilik incelenmiştir. İkinci modelde kuşaklararası mesleki hareketlilik incelenmiştir. Üçüncü modelde üniversitelerin kuruluş dalgalarına göre üniversitelere giden bireylerin sınıf yapısı incelenmiştir. Dördüncü ve son modelde ise bazı üniversite programlarında sosyal kökene ve sınıf etkisine odaklanılmıştır. Araştırmada, Türkiye'de yükseköğretimde yaşanan genişlemeye rağmen eğitimsel hareketlilik açısından nüfusun orta eğitim kuşağında yer aldığı bulunmuştur. Bununla birlikte, üst ve orta sınıf mesleklerden gelen ailelerin çocuklarının orta eğitim düzeyinde kaldığı tespit edilmiştir. Üniversitelerin kuruluş dalgalarına göre değerlendirildiğinde, üniversite öğrencileri ve mezunlarının sosyal sınıfları bakımından benzerlik bulunmuştur. Sosyal sınıf ve sosyal köken etkisinin üniversite programları açısından önemli bir ayrım oluşturduğu ortaya çıkmıştır. Özellikle tıp ve hukuk bölümlerinde bu ayrım, ebeveyn eğitim düzeyi açısından daha da belirginleşmektedir. Çalışmanın sonuçları yeniden üretim ve eğitimsel eşitsizlikler bakımından değerlendirildiğinde, Türkiye'de yükseköğretimde yaşanan genişlemeye rağmen eğitimsel hareketliliğin yatay olarak sürdürüldüğü görülmektedir. Dahası, prestijli yükseköğretim programlarında bu ayrım daha da belirginleşmekte ve bu nedenle sınıflar arası özellikle eğitimsel hareketliliğin düşük olduğu ortaya konulmaktadır.
Özet (Çeviri)
The relationship between social mobility and education has been widely studied in academia since the 1950s. However, research on this relationship in Turkey is limited. Given the expansion of higher education in Turkey after 2006, there remains a significant gap in the literature on how this expansion has affected social mobility. The main objective of this research is to examine the effects of social class and social origin on intergenerational social mobility, particularly in educational mobility and occupational class. In accordance with this objective, the primary data for this research consist of datasets provided by TÜİK (Turkish Statistical Institute) for 2023. The data were analyzed using latent class analysis in the R programming language. Four models were built and compared. The first model examined intergenerational educational mobility in Turkey. The second model emphasized intergenerational occupational mobility. In the third model, the class structure of individuals attending universities across waves of university establishment was examined. The fourth model focused on social origin and social class within certain university programs. The study found that, despite the expansion of higher education in Turkey, the population remains in the middle education bracket in terms of educational mobility. Furthermore, children from upper- and middle-class professions remain at the middle education level. When evaluated by the waves of university establishment, similarities were found among the social classes of university students and graduates. This study shows that social class and background create notable differences in university programs. These differences are especially evident in medical and law faculties, where parental education levels play a crucial role. This study concludes that educational mobility remains largely horizontal despite the growth of higher education in Turkey. This difference is especially noticeable in prestigious higher education programs, leading to low interclass mobility.
Benzer Tezler
- Yurt dışındaki Türk ailelerle ilgili çekilmiş belgesellerde eğitim bağlamında dil-kültür-kimlik algısı
Perception of language-culture-identity in the context of education in documentaries shot about Turkish families abroad
RABİA ŞİMŞEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTürkçe ve Sosyal Bilimler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DEMET KARDAŞ
- The effects of paternal loss on child's educational life and intergenerational transmission of education for girls
Baba kaybının çoçuğun eğitim hayatına etkisi ve kız çocukları için eğitimin nesiller arası aktarımı
PINAR TAT
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Eğitim ve ÖğretimOrta Doğu Teknik Üniversitesiİktisat Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MELTEM DAYIOĞLU TAYFUR
- Köy ailesinin kuşaklararası sosyal hareketlilik analizi
Intergenerational social mobility analysis of the village family
EREN YAVUZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
SosyolojiNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHADIR NUROL
- Sosyal hareketlilik sürecinde toplumsal konumların aktarımı: Kayseri örneği
Transfer of social positions in the process of social mobility: The case of Kayseri
EMİNE SENA TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
SosyolojiNecmettin Erbakan ÜniversitesiSosyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KOYUNCU
- Eğitim ve toplumsal hareketlilik ilişkisine dair biyografik bir araştırma
A biographical research on the relationship between education and social mobility
YEŞER TORUN HAKVERDİ
Doktora
Türkçe
2014
Eğitim ve ÖğretimAnkara ÜniversitesiEğitimin Yönetimi ve Politikası Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEYLA IŞIL ÜNAL