Ayaz İshaki'nin Tatar'ın Kızı romanına kültürdilbilimsel bir yaklaşım
A cultural linguistic apporoach to Ayaz Ishaki's novel“the Tatar's Daughter”
- Tez No: 997606
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMİLYA YARULLİNA YILDIRIM
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İnönü Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kültür; bir milletin edebiyatı, sanatı, tarihi, geleneği, müziği, maddi ve manevi değerlerinin toplamıdır. Her dönemde canlılığını koruduğu için, oluştuğu millet yok olsa dahi varlığını dil aracılığıyla gelecek nesillere aktarabilir. Dil, dünya görüşünün oluşumu açısından önemli bir araçtır. Batılı dil bilginleri ve filologlar, dilin belli bir yerde ve dönemde tükenmiş olsa dahi yazılı ve sözlü kültür aracılığıyla gelecek nesillere aktarıldığını belirtirler. Bu bağlamda araştırmacılar eserlere ayrı bir özenle, bir arkeolog titizliğiyle yaklaşırlar. Böylece dilin hem şekil hem de muhtevasına bakarak insan kültürünü tanıyabilirler. Her milletin kendine özgü ayrı ayrı kültür öğeleri olabileceği gibi kardeş milletlerde ortak kültürel değerlere de rastlanır. Bu açıdan zengin kültürel değerlere sahip olan Kazan Tatarlarının edebi mirası ayrı bir yer tutmaktadır. Özellikle toplumun gerçek yaşantısına dayalı eserlerden oluşan XX. yüzyıl başı Kazan Tatar edebiyatı, yüzyıllar boyunca şekillenen ve bu dönemde kendisini tam anlamıyla ifade eden milli kültür ögeler açısından dikkat çekicidir. Altın Çağ olarak adlandırılan dönemin güçlü kalem ustaları: Ayaz İshaki, Alimcan İbrahimov, Aliesgar Kamal, Mirheyder Feyzi gibi nesir ve dram yazarlarının eserlerindeki kültürel unsurlar Tatar söz varlığının zenginleşmesine büyük katkı sağlamıştır. Tez çalışmasında, Ayaz İshaki'nin muhacirlik döneminde, vatan hasretiyle kaleme aldığı ve Kazan Tatar kültürüne özgü değerleri yoğun bir üslupla işlediği Tatar'ın Kızı adlı romanı edebi ve kültürdilbilimsel açıdan incelenmiştir. Somut kültürel ögeler; akrabalık ilişkileri, yurt ve toprak kavramı, milli yemek kültürü, milli giyim gibi başlıklar, soyut yani insanın iç dünyasını kapsayan kavramlar; kişinin niteliksel ve ahlaki dünyasını anlatan kavramlar, his ve duyguları niteleyen kavramlar, kişinin iç dünyasını işleyen kavramlar gibi alt başlıklar altında ele alınmıştır. Dilsel unsurlar aracılığıyla dilde varlığını sürdüren ve eserlere yansıyan kültürün değişmez nitelikleri tespit edilmiş; böylece bir milletin kendine özgü söz varlığı üzerinden dünya görüşü analiz edilmeye çalışılmıştır.
Özet (Çeviri)
Culture is the sum of a nation's literature, art, history, traditions, music, and material and spiritual values. Since culture maintains its vitality in every era, it can pass on its existence to future generations thru language, even if the nation it originated from ceases to exist. Language is an important tool in the formation of worldview. Western linguists and philologists say that even if a language has become extinct in a certain place and time, it is transmitted to future generations thru written and oral culture. In this context, researchers approach the works with special care, with the meticulousness of an archeologist. Thus, by examining both the form and content of the language, they can understand human culture. While each nation may have its own unique cultural elements, there are also shared cultural values among brother nations. In this respect, the literary heritage of the Kazan Tatars, who possess rich cultural values, holds a special place. Especially the early 20th-century Kazan Tatar literature, composed of works based on the real lives of the society, is noteworthy in terms of national cultural elements that had been shaped over centuries and were fully expressed during this period. The strong literary masters of the period known as the Golden Age, such as Ayaz İshaki, Alimcan İbrahimov, Aliesgar Kamal, and Mirheyder Feyzi, have made significant contributions to the enrichment of the Tatar lexicon thru the cultural elements in their prose and drama works. In the thesis, the novel“Tatars' Daughter,”written by Ayaz Ishaki during his exile period with a longing for his homeland and richly portraying the values unique to Kazan Tatar culture, has been examined from a literary and cultural-linguistic perspective. Concrete cultural elements such as kinship relations, the concept of homeland and land, national cuisine, and national clothing are addressed under headings, while abstract concepts encompassing the inner world of humans, such as those describing a person's qualitative and moral world, those characterizing feelings and emotions, and those exploring a person's inner world, are examined under subheadings. The unchanging characteristics of culture, which continue to exist in language thru linguistic elements and are reflected in works, have been identified; thus, an attempt has been made to analyze the worldview of a nation thru its unique vocabulary.
Benzer Tezler
- Ayaz İshaki'nin piyeslerinde sosyal ve siyasi konular
The Social and political themes in the Ayaz İshaki's theatral works
ALSU KAMALIEVA
Doktora
Türkçe
1999
Türk Dili ve EdebiyatıGazi ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALEMDAR MUSTAFA YALÇIN
- Ayaz İshaki'nin iki hikayesinde söz varlığı: ?İke Yöz Yıldan Son İnkraz? ve ?Zindan?
The word corpus in the fictional works of Ayaz İshaki: ?İke Yöz Yıldan Son İnkıraz? ve ?Zindan?
ARİFE GÜLSÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiYeni Türk Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ.DR. MUSTAFA ÖNER
- Uzak Doğu'daki Türk-Tatarların Milli Bayrak Gazetesi (1935-1945) ve Ayaz İshaki'nin yazıları
The Milli Bayrak Newspaper of the Turk-Tatars in the Far East (1935–1945) and the Writings of Ayaz İshaki
SEHER YİĞİT
- Muhammed Ayaz İshakî'nin“Öyge Taba”adlı romanı üzerinde dil ve üslûp incelemesi
The language and stylistic analysis of Muhammad Ayaz İshakî's novel Öyge Taba
MURAT UZUN
Doktora
Türkçe
2020
DilbilimKocaeli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ADNAN RÜŞTÜ KARABEYOĞLU
- Ayaz Ishakî hayatı ve fikirleri
Ayaz Ishaki's life and ideas
SELDA ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
TarihKaradeniz Teknik ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KARAÇAVUŞ