Çanakkale Gelibolu Yarımadası (Thrakia Khersonesosu) Antik Çağ yerleşmelerinin materyal kültürü ve yerleşim dokusunun incelenmesi
An examination of the material culture and settlement pattern of ancient settlements on the Gallipoli Peninsula (Thracian Khersonesos) in Çanakkale
- Tez No: 996548
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP KOÇEL ERDEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Arkeoloji, Archeology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Arkeoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klasik Arkeoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Çanakkale Gelibolu Yarımadası (Thrakia Khersonessosu) Antikçağ Yerleşmelerinin Materyal Kültürü ve Yerleşim Dokusunun İncelenmesi”başlıklı tez konusu kapsam bakımından bugünkü Çanakkale İli Gelibolu Yarımadası antik ismiyle Thrakia Khersonessosu'nu kapsayacaktır. Thrakia Khersonessos'unda Arkaik, Klasik, Hellenistik, Roma ve Geç Roma Devirlerinde yerleşim ve yerleşim şemalarını tespit etmek tezin ana konusu ve hedefi olacaktır. Tez çalışması kapsamında incelenmesi planlan bölgenin sınırlarını Kuzeyde Koru Dağları, doğuda Hellespontos (Çanakkale Boğazı), Batıda Melas Kolpos (Saros Körfezi) ve güneyde Aegeos Pontos (Ege Denizi) oluşturmaktadır. Bölgedeki çalışmalar, gerek antik kaynaklarda bahsi geçen, gerekse modern araştırmacılar tarafından ilgi odağı olmuş kıyı/liman yerleşmelerinde gerçekleştirilmiştir. Bugüne kadar yapılan incelemelerde ise sadece Antik kaynaklar referans olarak kullanılmış ancak arkeolojik materyal kısıtlı olarak değerlendirilmiştir. Tez çalışmasının ilk ayağını oluşturan yüzey araştırmaları Prof. Dr. Zeynep Koçel-Erdem tarafından 2013- 2019 yılları arasında yürütülmüştür. Araştırmalar sırasında tespit edilen yerleşim yerleri, nekropol alanları, kutsal alanlar, savunma yapıları ve tekil buluntular bir bütün halinde değerlendirilip birbirleri ile olan ilişkileri uzaktan algılama yöntemleriyle ele alınmıştır. Bu bağlamda harita üzerinde topografyaya bağlı olarak yeni yerleşmelerin, savunma alanlarının vb. var olabileceği düşünülmüş ve belli sorular ortaya konmuştur. Araştırmanın ikinci ayağını oluşturan ve tarafımdan yürütülen olan arazi çalışmaları ise yukarıda sözü edilen bu çalışmalar kapsamında ortaya çıkan sorular üzerinden gerçekleştirilmiş olup, bölgedeki kıyı yerleşmelerinin yanı sıra özellikle iki kıyı arasında (Çanakkale Boğazı ve Saros Körfezi) ilişkiyi sağlayan iç kesim yerleşmelerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Ayrıca antik kaynaklarda ismi geçen yerleşmelerin, farklı bilim insanları tarafından önceden yapılmış farazi lokalizasyonlarının yanı sıra arkeolojik veriler doğrultusunda konumlarının belirlenip, yayılım alanına ilişkin gözlemler, ek olarak da yerleşmeler özelinde kronolojik olarak dönemlere göre kentin büyüme/küçülme durumları araştırılması planlanmıştır. Son olarak tüm verilerin elde edilmesi ve sürdürülmesi planlanan yüzey araştırması ile bölgenin yerleşim şemasının anlaşılması ve birbirleri ile olan ilişki ağı ortaya konmuştur. Bu yüzey araştırmaları bağlamında bölgenin sınırları dahilindeki tüm antik yerleşimler incelenerek söz konusu dönemlere ilişkin yüzey bulguları ile antik kaynakların bahsettiği yerleşmelerin lokalizasyon önerileri yapılmıştır. Bu bağlamda Antik Çağ'daki yerleşmelerin birbirleri ile olan ilişkileri anlaşılarak, bölge özelinde yeni yerleşme/kentleşme sistemlerine ilişkin görüşler ortaya konmuştur. Doktora tezi kapsamında bölgede tarafımdan yürütülen yüzey araştırması ayrıca, kent ile kırsal arasındaki ilişkiyi anlamada oldukça önemli bir rol teşkil etmektedir. Bu doğrultuda özellikle kenti besleyen ve ticari faaliyetlerinde önemli rol oynayan tarım alanları uzaktan algılama yöntemleriyle belirlenmeye çalışılarak kentlerin antikçağ ekonomisindeki yerleri ortaya konmuştur. Böylelikle antik kaynaklar, arkeolojik vii materyal, nümismatik verileri, topografya ve coğrafya bir bütün olarak değerlendirilerek bölge için sentez bir çalışma planlanmıştır. Yukarıda anılan ve tarafımca yapılmış ön araştırmalardan elde edilen bilgiler ışığında bölge ile ilgili bahsi geçen kriterleri ve bölümleri kapsayacak ve yine yukarıda değinilen plan kapsamında bir doktora tezi hazırlanmasının hem bölgenin tarihi ve arkeolojik gelişimine ışık tutacağı, hem de Batı ve Kuzey Trakya (Bulgaristan ve Yunanistan topraklarında kalan bölge) ile karşılaştırıldığında görece daha az araştırma yapılmış olan Türkiye Trakyası için kültürel varlıklar konusunda bilimsel literatüre katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.
Özet (Çeviri)
This doctoral thesis titled“An Examination of the Material Culture and Settlement Pattern of Ancient Settlements on the Gallipoli Peninsula (Thracian Khersonesos) in Çanakkale”will focus on the area known today as the Gallipoli Peninsula in the province of Çanakkale, historically referred to as Thracian Khersonesos. The main subject and objective of the thesis is to identify the settlements and settlement patterns in Thracian Khersonesos during the Archaic, Classical, Hellenistic, Roman, and Late Roman periods. The boundaries of the area to be examined within the scope of the thesis are defined by the Koru Mountains in the north, the Hellespont (Çanakkale Boğazı) in the east, the Melas Kolpos (Gulf of Saros) in the west, and the Aegeos Pontos (Aegean Sea) in the south. Research in the region has so far been conducted in coastal/harbour settlements that are either mentioned in ancient sources or have attracted the attention of modern researchers. However, previous studies have relied solely on ancient texts, without evaluating archaeological material. The first phase of the study consisted of surveys conducted by Prof. Dr. Zeynep Koçel Erdem between 2013 and 2019. During these surveys, settlements, necropoleis, sacred areas, fortification structures and off-site finds were identified and evaluated as a whole, with their interrelations analyzed through remote sensing methods. Based on topography, potential new settlements, defensive zones, and other features were hypothesized, leading to the formulation of new research questions. The second phase of the research, to be conducted by myself, will address the questions that emerged from the aforementioned studies. It will focus not only on coastal settlements but also on the inland settlements that connected the two coasts (Çanakkale Boğazı and the Gulf of Saros). Additionally, the study will attempt to determine the locations of settlements mentioned in ancient sources—both previously hypothesized by other scholars and newly proposed based on archaeological data. Observations on their distribution, as well as chronological analysis of urban expansion or decline through different periods are also planned. Another important component of the research involvesthe collections of the Çanakkale Archaeological Museum and Istanbul Archaeological Museums. Artifacts with well documented provenance from these collections will provide crucial insights into ancient settlements in the region. These artifacts will be incorporated into the database and evaluated alongside all other finds. Finally, with the data obtained and further surface surveys planned, the region's settlement patterns and intersettlement networks will be better understood. All ancient settlements within the study area will be examined and proposals for their localization will be made based on surface finds corresponding to specific historical periods and ancient literary references. In this context, the relationships between ancient settlements will be analyzed and comparisons will be made with urbanization models developed for other regions of Anatolia. Where current models do not align with findings in Thracian Khersonesos, new theoretical models specific to the region will be proposed. The surface survey that I plan to carry out as part of this doctoral thesis will also play a key ix role in understanding the relationship between urban centers and their rural surroundings. In this respect, agricultural zones that sustained the cities and played an important role in trade will be identified using remote sensing techniques, thereby contributing to an understanding of the role of cities in the ancient economy. By integrating ancient sources, archaeological materials, numismatic data, topography, and geography, a comprehensive and synthetic study is planned for the region. In light of preliminary findings from my earlier research, it is believed that a doctoral dissertation encompassing the criteria and sections mentioned above will not only elucidate the historical and archaeological development of the region but also contribute to the scholarly literature on cultural heritage in Turkish Thrace, which has been relatively less studied compared to Western and Northern Thrace (in present-day Bulgaria and Greece.
Benzer Tezler
- Şehir devletinden başkente: Gelibolu Yarımadası'nda kurulmuş olan Kardia, Agora, Paktye şehir devletlerinin Lysimakheia başkentine dönüşmesi sürecinin yüzey buluntuları aracılığıyla irdelenmesi
From the city state to the capital city: Established on the Gallipoli Peninsula Kardia, Agora, Paktye of transformation process to the capital city Lysimakheia investigation by evaluation survey finds
GÖKNUR BEKTAŞ
Doktora
Türkçe
2021
Tarihİstanbul ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA HAMDİ SAYAR
PROF. DR. BİLLUR TEKKÖK KARAÖZ
- Çanakkale-Gelibolu Yarımadası (1994) orman yangınının üst toprağın azot içeriği üzerine etkileri
Başlık çevirisi yok
ALİ KÜRŞAD KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
1995
Ormancılık ve Orman MühendisliğiZonguldak Karaelmas ÜniversitesiPROF.DR. HASAN ÇANAKÇIOĞLU
- Çanakkale Gelibolu Yarımadası üst inflarittoralinin kabuklu (Crustacea) türlerinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
FÜSUN ERKAN YURDABAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2002
Su ÜrünleriÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiSu Ürünleri Temel Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEZGİNER TUNÇER
- Gelibolu Yarımadası'ndaki (Çanakkale-Türkiye) kuş göç rotalarının incelenmesi ve rüzgar enerji santrallerinin (RES) kuş popülasyonları üzerine etkileri
An examination of the bird migration routes on the Gelibolu Peninsula (Canakkale, Turkey) and the effects of wind energy power plants (WEPPs) on bird popülations
İBRAHİM UYSAL
Doktora
Türkçe
2016
ZoolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT TOSUNOĞLU