Osmanlı döneminde Mühr-i Süleyman sembolünün kullanım alanları
The usage areas of the Seal of Suleiman symbol in the Ottoman period
- Tez No: 994175
- Danışmanlar: PROF. DR. HÜSEYİN HÜSNÜ KOYUNOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Dini semboller, soyut kavramları somut şekilde ifade edebilmek için en etkili araçlardan biridir. Çeşitli dinlerde ve medeniyetlerde birbirinden ayrı anlamlar yüklenilen sembollerden biri olan Mühr-i Süleyman, İslam kültüründe Süleyman (a.s.)'a verilen güç, kudret ve hâkimiyetin sembolü olarak görülür. İslamiyet'te peygamberlere iman, Müslüman olmanın şartı kabul edildiğinden Kur'an ve sünneti merkeze alan Osmanlı Devleti de bir peygamber olarak Süleyman (a.s.)'a hürmet göstermiş ve O'na ait olduğuna inanılan altı köşeli yıldız sembolünü birçok alanda kullanmıştır. Bu çalışmada ise Mühr-i Süleyman'ın İslam kültüründeki önemi ve dua kitaplarındaki kullanımına bağlı olarak Osmanlı döneminde kullanıldığı alanlar araştırılacaktır. Ayrıca, Osmanlı tekke ve derviş eşyalarında nasıl kullanıldığı ve bu sembolün tasavvufi boyutta nasıl anlamlandırıldığı incelenecektir. Böylece, Mühr-i Süleyman'ın kullanıldığı alanlar derinlemesine araştırılarak, sembolün Osmanlı Devleti ve toplumundaki çok yönlü kullanımını anlamaya yönelik önemli bir katkı sağlanması amaçlanmıştır. Dua kitaplarında Mühr-i Süleyman'ın Allah'ın esmalarından en yüce ismi olan İsm-i Âzam'ı temsil ederken aynı zamanda kazalardan, belalardan, cin, peri musallatlarından ve hastalıklardan emin olmak için çeşitli dualar ve tılsımlı kelimelerle kullanımı anlatılır. Ev ve iş yerlerinde çeşitli dua kalıpları ile Mühr-i Süleyman'ın kullanılmasıyla bereket ve rızkın artması, zehirlenmeye karşı çeşitli terkiplerle uygulanmasından bahsedilir. Hiçbir zaman dua kitaplarında tek başına yalın bir şekilde sembol olarak yer almaz. Osmanlı toplumunda bulunduğu yere göre ne şekilde kullanılacağına bağlı olarak dua ve tılsımlı kelimeler farklılaşmaktadır. Mühr-i Süleyman ile beraber yazılan dua ve kelime terkiplerinin ne için kullanıldığı da bu çalışmada ayrıca belirtilmiştir. Mühr-i Süleyman'ın Osmanlı'da kullanım alanı padişahların tılsımlı gömleklerinde, askerlerin kalkanlarında, zırhlarında, savaş toplarına varıncaya kadar Osmanlı savunmasında görülmekle beraber mimaride de cami duvar süslemelerinde ve avizelerinde, mezar taşlarında, çeşmelerde, evlerin duvarlarında, mutfak eşyalarında, su taslarında, tepsilerde, kadınların kemer tokalarında olduğu gibi geniş bir alanı kapsar. Mühr-i Süleyman'ın tekke ve derviş eşyalarında da kullanılması bu mühre verilen önemin tasavvuf kanalıyla da Osmanlı toplumunu etkilediği anlaşılır. Mühr-i Süleyman'ın Osmanlı Devleti'nde en üst yönetimden halka kadar pek çok kademede özümsenmesi, gündelik hayattan, mimariye ve sanattan tekkelere kadar birçok alanda kullanılması Osmanlı'da bu mührün İslami ve kültürel bir kimlik haline geldiğini gösterir. Bundan da anlaşılıyor ki Mühr-i Süleyman, Osmanlı topraklarında Müslümanlarca sevgi, saygı ve içten bir bağlılıkla sahiplenilen bir sembol olmuştur.
Özet (Çeviri)
Religious symbols are one of the most effective tools to express abstract concepts concretely. The Seal of Suleiman, one of the symbols attributed with different meanings in various religions and civilizations, is regarded in Islamic culture as a symbol of the power, might, and authority given to Prophet Suleiman (a.s.). Since faith in the prophets was accepted as a condition of being a Muslim in Islam, the Ottoman state, which centered on the Quran and the Sunnah, also considered Prophet Suleiman as a prophet. It showed respect to Suleiman and used the six-pointed star symbol, which was believed to belong to him, in many areas. This study will investigate the significance of the Seal of Suleiman in Islamic culture and its usage in the Ottoman period based on its presence in prayer books. Additionally, it will examine how it was used in Ottoman tekke and dervish belongings and how this symbol was interpreted in a Sufi context. Thus, by thoroughly researchşng the areas where the Seal of Suleiman was used, this study aims to provide a significant contribution to understanding its multifaceted role in the Ottoman State and society. In prayer books, the Seal of Suleiman is depicted as representing the Greatest Name of Allah among His attributes, while also being used with various prayers and talismanic words to ward off accidents, calamities, jinn, evil spirits, and diseases. It is mentioned that the application of the Seal of Suleiman in homes and workplaces with various prayer formulas is believed to bring about an increase in blessings and sustenance, as well as protection against poisoning through various concoctions. However, it is never presented solely as a symbol in prayer books; rather, its usage alongside prayers and talismanic words varies depending on its location in Ottoman society. The combination of prayers and word sequences written alongside the Seal of Suleiman is also specified in this study. The usage of the Seal of Suleiman in the Ottoman Empire encompasses a wide range of areas, from the embroidered garments of the sultans to the shields and armors of soldiers, even in warfare equipment such as cannons. It is also observed in architecture, embellishing mosque walls, chandeliers, tombstones, fountains, household items, kitchenware, water basins, trays, and even women's belt buckles. The incorporation of the Seal of Suleiman in tekke (dervish lodges) belongings indicates its influence on Ottoman society through the Sufi channel. The widespread adoption of the Seal of Suleiman from the highest echelons of Ottoman governance to the common populace, evident in its integration into daily life, architecture, art, and tekkes, demonstrates that it became an Islamic and cultural identity in the Ottoman realm. Thus, it is evident that the Seal of Suleiman became a symbol cherished by Muslims in the Ottoman territories with love, respect, and sincere devotion.
Benzer Tezler
- Köprülü Mehmed Paşa hayatı, şahsiyeti ve faaliyetleri
Koprulu Mehmed Pasha`s life, his personality and activities
MAHMUT DUMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
TarihSelçuk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF.DR. MEHMET ALİ KAPAR
- Osmanlı Devletinde vezir-i azamlık kurumu
The Institution of the grand vizierata in the Ottoman State
ENVER KAPLAN
- Çerkesler Katibi Yusuf'un Selim-Name'sinin mukayeseli metin tenkidi ve değerlendirilmesi
The edition critigue Selim-Name of Çerkesler Katibi Yusuf and its evaluation
MEHMET DOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
1997
DinAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM SARIÇAM
- Van Bölge Müzesi'nde bulunan Osmanlı Dönemi mühürleri
Seals of the Ottoman Period in Van Region Museum
MURAT ÇABAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Sanat TarihiYüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET KULAZ
- Malatya Etnografya Müzesi'nde bulunan Osmanlı dönemi mühürleri
Seals of the Ottoman in Malatya Museum
İBRAHİM VURAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET KULAZ