Matematik öğretmenlerinin fark etme becerileri ve öğretimlerinin niteliği: Alan ölçme bağlamında keşfedici bir durum çalışması
Mathematics teachers' noticing skills and the quality of their instruction: An exploratory case study in the context of area measurement
- Tez No: 994104
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL YEŞİLDERE İMRE
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Matematik, Education and Training, Mathematics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Dokuz Eylül Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İlköğretim Matematik Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Öğretmenlerin öğrencilerin matematiksel düşüncelerini nasıl fark ettikleri ve bu fark etme sürecinin sınıf içi uygulamalara nasıl yansıdığı, matematik öğretimi araştırmalarında giderek önem kazanan bir çalışma alanıdır. Bu çalışmanın amacı farklı düzeyde mesleki fark etme becerisine sahip ortaokul matematik öğretmenlerinin alan ölçme konusundaki uygulamalarında matematik öğretimlerinin niteliğini incelemektir. Çalışmada, öğretmenlerin mesleki fark etme (MF) becerileri ile öğretimlerinin matematiksel niteliği arasındaki ilişkiler alan ölçme özelinde detaylı biçimde ele alınmıştır. Çalışma keşfedici çoklu durum çalışması olarak desenlenmiş ve iki aşamada yürütülmüştür. İlk aşamaya geçmeden önce alan ölçme ve hesaplama bağlamına özgü yazılı ve videolu gözlemci araştırma araçları geliştirilmiştir. İlk aşamada veri doyumu sağlanana kadar öğretmenlerle fark etme görüşmeleri yapılmış ve bu süreçte toplam 16 öğretmen ile görüşülmüştür. Her bir öğretmen ile, yazılı ve videolu öğrenci çalışmalarının incelendiği iki görüşme gerçekleştirilmiştir. Öğretmenlerin MF düzeyleri, öğrencilerin matematiksel düşünüşleri mesleki fark etme çerçevesi kullanılarak belirlenmiştir. İkinci aşamada ise MF düzeylerini temsil edecek biçimde maksimum çeşitlilik örneklemesiyle 6 öğretmen seçilmiştir. Bu öğretmenlerin alan ölçme ve hesaplama konusunu işledikleri dersleri gözlemlenmiş ve ardından gözlem sonrası görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Gözlemlenen dersler MQI (Mathematical Quality of Instruction) çerçevesiyle analiz edilirken görüşmeler için içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın bulguları, mesleki fark etme becerisinin (dikkat kesilme, yorumlama ve karar verme) öğretmenler arasında farklı biçimlerde işlediğini ve bu süreçlerdeki farklılıkların sınıf içi uygulamaların niteliğine yansıdığını göstermiştir. Öğretmenlerin yazılı ve videolu öğrenci çalışmalarını incelerken sergiledikleri yaklaşımlar arasında belirgin farklar görülmüştür. Öğretmenler yazılı çalışmalarda öğrenci stratejisine ve işlem süreçlerine daha fazla odaklanırken videolu çalışmalarda çoğunlukla cevabın doğruluğuna yöneldikleri tespit edilmiştir.“Nasıl karşılık vereceğine karar verme”becerisinin öğretmenler arasında en zayıf beceri olduğu belirlenmiştir. Ayrıca dikkat kesilme, yorumlama ve nasıl karşılık vereceğine karar verme süreçlerinin her zaman doğrusal ilerlemediği, zaman zaman ileri–geri geçişli bir yapıda işlediği görülmüştür. Öğrenci stratejilerini daha isabetli tanımlayan, hataları ve kavram yanılgılarını daha doğru yorumlayan ve bu yorumları öğretimsel kararlarına yansıtan öğretmenlerin daha tutarlı fark etme örüntüleri gösterdikleri tespit edilmiştir. Bu farklı MF örüntüleri, öğretimin matematiksel niteliğine MQI bileşenleri üzerinden yansımıştır. Görüşmelerde farklı strateji ve çözüm yollarına dikkat kesilip yorumlayan öğretmenlerin derslerinde de açıklamaları çeşitlendirdikleri, matematiksel ilişkileri yapılandırdıkları, genelleme ve örüntüleri fark ettirdikleri ve öğrencilerin alternatif çözüm yollarının derse entegre ettikleri aşamaların daha belirgin ve sık ortaya çıktığı görülmüştür. Bu öğretmenlerin öğrencilerin düşüncelerini açığa çıkaran sorular yönelttikleri, öğrenci hata ve zorluklarını öğrenme fırsatına dönüştürdükleri ve öğretimlerini öğrencinin düşüncesi doğrultusunda esnetebildikleri görülmüştür. Buna karşın MF düzeyi yetersiz katılımcıların görüşmelerde öğrencilerin stratejilerine ve hatalarına odaklanamadıkları, derslerinde ise öğrenciyi adım adım işlemsel bir çözüm yoluna yönlendiren ve kavramsal tartışmayı sınırlayan bir öğretim yaklaşımının baskın olduğu görülmüştür. Bu öğretmenler öğrenci katkıları yüzeysel biçimde ele alınmış, hatalar ve muğlaklıklar çoğu zaman fark edilmemiş ve bazı durumlarda öğretmenin açıklamaları yeni muğlaklıklar üretmiştir. Öğrenci katkılarını derse katma ve yaptıkları akıl yürütmeleri destekleme süreçlerinde MF düzeyi, özellikle videolu öğrenci çalışmalarının kullanıldığı görüşmelerde karar verme becerisi ayırt edici olmuştur. MF becerisi güçlü öğretmenlerin öğrencilerin çözüm yollarını tartışma sürecine anlamlı biçimde dahil ettikleri, akıl yürütme ve sorgulamalarına fırsat tanıdıkları ve sordukları ek sorularla bilişsel talebi artırdıkları; MF yetersiz öğretmenlerin ise açıklamaları sınırladıkları, öğretmen merkezli bir anlatıma yöneldikleri ve aşırı yönlendirme nedeniyle etkinliklerin bilişsel talebini düşürdükleri tespit edilmiştir. Dolayısıyla, çalışmada MF'nin salt öğrenci düşüncesinin fark edilmesine ilişkin bir beceri olmanın ötesinde öğretimsel karar alma süreçlerinin niteliği, matematiksel açıklamaların derinliği, hata ve muğlaklık yönetimi, öğrenci katkılarının değerlendirilmesi ve sınıf içi etkileşimlerin niteliği ile ilişkili pedagojik bir yetkinlik olduğu ortaya konmuştur. Sonuç olarak MF'nin nitelikli matematik öğretiminin belirli boyutlarının ortaya çıkmasına aracılık ettiği belirlenmiştir. Bu sonuçlardan yola çıkılarak politika yapıcılara, araştırmacılara ve öğretmenlere önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The purpose of this study is to investigate the quality of mathematics instruction in area measurement practices of middle school mathematics teachers with varying levels of professional noticing. The way teachers notice students' mathematical thinking and how this noticing process is reflected in classroom practices is a burgeoning field of inquiry area of research in mathematics education. In this study, the relationships between teachers' professional noticing (PN) and the mathematical quality of their instruction are addressed in detail, specifically within the context of area measurement. The study was designed as an exploratory multiple-case study and was conducted in two phases. Prior to the first phase, written and video-based observer research tools specific to the context of area measurement were developed. In the first phase, noticing interviews were conducted with teachers until data saturation was achieved, and a total of 16 teachers were interviewed during this process. Two interviews were conducted with each teacher, where written and video-recorded student work was utilised, and the teachers' PN levels were determined using the professional noticing framework for students' mathematical thinking. In the second phase, six teachers were selected through maximum variation sampling to represent different levels of professional noticing. The area measurement lessons of these teachers were observed, and post-observation interviews were subsequently conducted. The observed lessons were analyzed using the MQI (Mathematical Quality of Instruction) framework, while content analysis was performed for the interviews. The findings of the study indicate that professional noticing skill (attending, interpreting, and deciding) operates in different ways among teachers, and these differences in the processes are reflected in the quality of their classroom practices. Significant distinctions were observed in the approaches teachers exhibited while examining written and video-recorded student work. It was determined that teachers focused more on student strategies and procedures in written work, but primarily shifted their attention to the correctness of the answer in video-recorded work. The skill of“deciding how to respond”was identified as the weakest component among the teachers. Furthermore, the processes of attending, interpreting, and deciding how to respond were found not always to progress linearly, but rather to function with a back-and-forth, non-linear structure at times. Teachers who defined student strategies more accurately, interpreted errors and misconceptions more precisely, and reflected these interpretations in their instructional decisions were found to exhibit more consistent noticing patterns. These varying PN patterns were reflected in the mathematical quality of instruction through the MQI components. In their lessons, teachers who attended to and interpreted diverse strategies and solution methods in the interviews showed more pronounced and frequent stages of diversifying explanations, structuring mathematical relationships, facilitating the identification of generalizations and patterns, and integrating students' alternative solution methods into the lesson. These teachers were observed to pose questions that elicited students' thinking, turn student errors and difficulties into learning opportunities, and flex their instruction based on student thinkings. Conversely, participants with a lack-of-evidence noticing level were unable to focus on students' strategies and errors in the interviews, and their lessons were dominated by an instructional approach that guided the student step-by-step through a procedural solution and limited conceptual discussion. These teachers addressed student contributions superficially, errors and imprecisions often went unnoticed, and in some cases, the teacher's explanations generated new imprecisions. In the processes of using students' contributions and supporting their reasoning, the level of professional noticing—particularly the deciding how to respond skill in the interviews where video-based student work was used—was found to be determinative. Teachers with a robust-evidence PN level meaningfully integrated students' solution methods into the discussion process, provided opportunities for reasoning and inquiry, and increased cognitive demand with follow-up questions; whereas teachers with a lack-of-evidence PN level were found to limit explanations, resort to teacher-centered narration, and reduce the cognitive demand of activities due to heavy scaffolding. Consequently, the study demonstrated that PN is more than merely a skill related to noticing student thinking; it is a pedagogical competence associated with the quality of instructional decision-making processes, the depth of mathematical explanations, the management of errors and imprecisions, the use of student contributions, and the quality of classroom interactions. In conclusion, PN was determined to mediate the emergence of specific dimensions of high-quality mathematics instruction. Based on these findings, recommendations were made for policymakers, researchers, and teachers.
Benzer Tezler
- The noticing skills of novice mathematics teachers who have different teacher perspectives
Farklı öğretmen bakış açılarına sahip deneyimsiz öğretmenlerin fark etme becerileri
KÜBRA YILDIRIM
Yüksek Lisans
İngilizce
2020
Eğitim ve ÖğretimBoğaziçi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLSEREN KARAGÖZ AKAR
- Ortaokul matematik öğretmenlerinin fark etme becerilerinin matematik öğrenme fırsatları çerçevesiyle incelenmesi
Investigation of secondary mathematics teachers' noticing within the framework of mathematics learning opportunities
ELİF NUR TANIR GÜÇYETMEZ
Doktora
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimDokuz Eylül ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİBEL YEŞİLDERE İMRE
- A comparative analysis of noticing of mathematics teachers with varying teaching experience
Deneyimli ve deneyimsiz matematik öğretmenlerinin fark etme becerilerinin karşılaştırılması
EVRİM ERDİK
Yüksek Lisans
İngilizce
2014
Eğitim ve ÖğretimBoğaziçi Üniversitesiİlköğretim Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ENGİN ADER
- Modelleme sürecinde matematik öğretmenlerinin fark etme düzey değişiminin incelenmesi
An investigation of mathematics teachers' noticing levels in modelling process
BURCU KUŞAKCI KONUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ARZU AYDOĞAN YENMEZ
- Matematik öğretmenlerinin problem çözme sürecinde etkili soru sorma becerilerinin incelenmesi
Investigation of mathematics teachers' effective questioning skills in the problem-solving process
AYBİYÇE CEMİLE BEŞTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimEskişehir Osmangazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE EV ÇİMEN