Mürşidü't-tālibîn Sinân Dede
Sinan Dede's the guide for seekers
- Tez No: 994101
- Danışmanlar: PROF. DR. YUSUF KÜÇÜKDAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Kto Karatay Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu yüksek lisans tezi, XVI. yüzyıl Anadolu coğrafyasında yazılmış olan Mürşidü't-Tālibîn Sinân Dede ve Menâkıb-ı Hazret-i Pîr Kuddise Sirruhû adlı yazma eser; iki menâkıbnâmeden oluşmaktadır. 126 varaktan 85'i Mürşidü't-Tālibîn Sinân Dede Menâkıbnâmesi'ni içermektedir. Mevlânâ İhtisas Kütüphanesi, envanter no. 4005 numarada ile kayıtlıdır. Yazılış tarihi 12 Şevval 992 (2 Kasım 1584)'dir. Menâkıbnâmeler, erken Osmanlı toplumunun manevi dinamiklerini, halk inançlarını ve gaza ideolojisini anlamak için kritik öneme sahipken alfabe farklılığı nedeniyle erişilebilirliği sınırlı kalmıştır. Mürşidü't- Tālibîn Sinân Dede Menâkıbnâmesi'nin günümüz Türk harflerine çevirisi ile tenkitli metni oluşturulmuş; bu bağlamda içerdiği menkıbelerin sosyal, siyasi ve kültürel analizleri yapılmıştır. Ayrıca filolojik analizi çok katmanlı bir biçimde yapılmış; öncelikle eserin Eski Anadolu Türkçesi metni transkribe edilmiş ve titiz bir dilbilimsel yaklaşımla değerlendirilmiştir. Ardından, eserin ana kahramanı olan Şeyh Sinan Dede'nin yaşamı; korsanlığı, Mevleviliğe intisabı, Mevlâna Dergâhı'na halife olarak atanması, burayı eline geçiren bir grup Kızılbaş'la mücadelesi; II. Bayezid, I.Selim ve I. Süleyman devirlerindeki nüfuzu ile Konya'da adına yaptırılan mimari eserlerle kendisine destek veren Sadrazam Piri Mehmet Paşa ve korsanlığı sırasında işbirliği yaptığı Barbaros Hayrettin Paşa gibi üst düzey devlet adamları ile münasebetleri üzerinde durulmuştur. Metin, Dânişmendnâme ve Saltuknâme gibi eserlere kıyasla daha az destanî; daha çok tasavvufi ve ahlaki bir üslup sergileyerek Mevlevîliğin halk arasındaki kabulünü sağlamlaştırmıştır. I. Selim'in 1514 Çaldıran Seferi sırasında Konya'ya uğraması ve Sinan Dede'ye seferin akıbetini sorması ve Sinan Dede'den iki ordunun karşılaşması sonucu Selim'in galip geleceği işaretini alarak Şah İsmail ile karşılaşmak için yola devam etmesi ve zafer kazanması olayındaki keramet motifi, Konya'da kabulünü sağlamlaştıran bir olaydır. Belgrad'a katır sırtında gidip kuşatma esnasında Sultan Süleyman'a, Konya Valisi'ni şikâyet ederek haksız yere İbn Yâman adlı bir mutasavvıfı Konya Hisarı'na hapsetmesini, bu haksızlık giderilinceye kadar fethin gerçekleşmeyeceğini söylemesi ve I.Süleyman'ın dervişi serbest bırakması için Konya Beyi'ne ferman göndermesi, yerini sağlamlaştıran bir başka olaydır. Burada tasavvuf erbabının devlet otoritesiyle ilişkisi, devlet adamlarının keramet sahibi dervişlere büyük hürmet göstermesi, mürşidin devlet karşısındaki tutarlı tavrı, toplum için adalet arayışı ve nasihati öne çıkmaktadır. Dolayısıyla bu metin tasavvuf-devlet ilişkisine dair bir belge niteliğindedir. Menâkıbnâmede, Mevlânâ önemli bir şahsiyettir. Şems-i Tebrizî ile Mevlânâ'nın ilk karşılaşmalarından sonra Selâhaddin-i Zerkubî'nin bağ evinde üç ay süreyle baş başa kaldığı iddiasını açıklayıcı mahiyetteki bilgi Mevlânâ ve Şems-i Tebrizî'ye yönelik iddiaların asılsız olduğunu ortaya koymakta; sû-i zannın ve iddianın asılsız olduğu da belge niteliğinde olan bu menâkıbnâmedeki bilgilere istinaden ortaya çıkmakta; mevcut literatürdeki boşluğu dolduran özgün birincil veriler sunmaktadır. Bu çalışma ile Mürşidü't-Tālibîn Sinân Dede, XVI. yüzyıl Osmanlı tarihi ve Türk Edebiyatı'nın incelenmesine kazandırılarak alana doğrudan birincil kaynak erişimi sağlanmıştır.
Özet (Çeviri)
This master's thesis consists of two menâkıbnâmes, written in the sixteenth-century inh Anatolian geography, named Mürşidü't-Tālibîn Sinân Dede and Menâkıb-ı Hazret-i Pîr Kuddise Sirruhû. 85 of the 126 leaves contain Mürşidü't-Tālibîn Sinân Dede Menâkıbnâmesi registered in Mevlana Specialized Library, under inventory no. 4005. The date of writing is 12 Shawwal 992 (2 November 1584). While Menâkıbnâmes have prominent importance for understanding the spiritual dynamics, popular beliefs, and ideology of ghaza in early Ottoman society, their accessibility has remained limited due to alphabet differences. Mürşidü't- Tālibîn Sinân Dede Menâkıbnâme has been transliterated into modern Turkish alphabet in the form of critical edition in this context, social, political and cultural analyzes of the text contained were conducted. In addition, philological analysis was made in a multi-layered way; initially the Old Anatolian Turkish text of the work was transcribed and evaluated with a meticulous linguistic approach. Subsequently, the life of Sheikh Sinan Dede, the main hero of the work; his piracy, his conversion to Mevlevi order, his appointment as khalifa to the Mevlana Lodge, his struggle against a group of Qizilbash who seized control of the lodge, his relations with high-level statesmen such as Grand Vizier Piri Mehmet Pasha, who supported him with his influence during the reigns of Bayezit II, Selim I and Suleiman I with the architectural works built in Konya in his name, and Barbaros Hayrettin Pasha, with whom he collaborated during his piracy, were emphasized. The text has strengthened the acceptance of Mevlevi among the community by displaying less epic, more mystical and moral style compared to works such as Dânişmendnâme and Saltuknâme. The miracle motif in the event that Selim I stopped by Konya during the 1514 Çaldıran Expedition and asked Sinan Dede about the fate of the expedition, and as a result of the meeting of the two armies from Sinan Dede, Selim received the signal that he would be victorious and continued on his way to meet Shah Ismail and won the victory, which is an event that strengthened its acceptance in Konya. Another event that strengthened his position is that he went to Belgrade on the back of a mule and complained to Sultan Suleiman during the siege, complaining to the Governor of Konya and unjustly imprisoning a Sufi named Ibn Yâman in Konya Fortress, saying that the conquest would not take place until this injustice was eliminated, and that Suleiman I sent an edict to the Konya Bey to release the dervish. Here, the relationship of the Sufi's with the state authority, the great respect of the statesmen to the miracle dervishes, the consistent attitude of the guide towards the state, the search for justice for the society and his advice come to the fore. Therefore, this text serves as a document regarding the relationship between Sufism and the state. In Menâkıbnâme, Mevlana appears as a prominent figure. The information explaining that Saladin was alone in the vineyard house for three months after the first meeting of Shams-i Tabrizi and Mevlana reveals that the allegations against Mevlana and Shams-i Tabrizi are unfounded; the fact that the assumption and claim are unfounded is also revealed based on the information in this menâkıbnâme, which is a document providing original primary data filling the gap in the existing literature. With this study, Mürşidü't-Tālibîn Sinân Dede was brought to the study of sixteenth-century century Ottoman history and Turkish Literature, and direct primary source access to the field was provided.
Benzer Tezler
- İbnu'l-Cezerî'nin Muncidu'l-Mukriîn ve Murşidu't-Tâlibîn adlı eserinin incelenmesi
Examination of Ibn al-Jazarī's work entitled Munjid al-Muqriīn and Murshid al-Tālibīn
CAN ATICI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinSüleyman Demirel ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ BULUT
- İbnü'l-Cezerî'nin Müncidü'l-Mukriîn adlı eserindeki temel kıraat kavramları
An analysis of the fundamental qiraat concepts in Ibn al-Jazari's Munjid al-Muqriin
MUHAMMED CİHAD KOMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinOndokuz Mayıs ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAŞAR KURT
- منظومة الإمام ابن الجزري في كتابه النهاية دراسة تحليلية
İbnü'l-Cezerî'nin en-Nihâye adlı manzum eseri / Ibn al-Jazari's work written in verse named as Nihaye
ABDULSELAM FITYAN
Yüksek Lisans
Arapça
2020
DinAksaray ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MURAT AKKUŞ
- Kur'ân ehlinin ahlâkı: Kadim kaynaklar çerçevesinde bir inceleme
The ethics of the people of the Qur'an: An examination within the framework of ancient sources
SÜMEYRA GÜRPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
DinBurdur Mehmet Akif Ersoy ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. FATİH CANKURT
- Mustafa Vahyi Efendi ve tasavvufi görüşleri
Moustapha Wahyee Efendi and his sufistic wiews
SÜLEYMAN ARİF ORAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Dinİstanbul ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN MUSLU