Ortaokul (5-8) fen bilimleri ders kitaplarında yer alan metin ve görsellerin doğal afetler ve afet bilinci eğitimi açısından incelenmesi
Examining the text and images in the secondary school (5-8) science textbook in terms of natural disasters and disaster awareness education
- Tez No: 993496
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA MOLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Afet eğitimi, doğal afetler, fen bilimleri ders kitapları, içerik analizi, müfredat değerlendirmesi, ortaokul, Disaster education, natural disasters, science textbooks, content analysis, curriculum evaluation, secondary school
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Matematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fen Bilgisi Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma Türkiye'de Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafından yayımlanan ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında doğal afetler ve afet bilinci konularının ele alınış biçimini kapsamlı bir şekilde incelemeyi amaçlamıştır. Araştırma 2013, 2018 ve 2023-2024 eğitim öğretim yıllarında kullanılan 5. ve 8. sınıf ders kitaplarını kapsamakta olup nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve içerik analizi teknikleri kullanılarak yürütülmüştür. Analiz sürecinde kitaplardaki metinsel ifadeler ve görsel materyaller sistematik olarak kodlanmış, tematik kategorilere ayrılmış ve karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Araştırmanın temel bulguları afet eğitimi içeriğinin fen bilimleri müfredatında yalnızca 5. ve 8. sınıf düzeylerinde yer aldığını, 6. ve 7. sınıflarda ise bu konuya ilişkin kayda değer bir içeriğin bulunmadığını ortaya koymuştur. 2013 öğretim programına dayalı 5. sınıf kitabında içerik ağırlıklı olarak çevre sorunları ve erozyon üzerine odaklanırken aynı programın 8. sınıf kitabı deprem konusunu bilimsel mekanizmaları, riskleri ve korunma yöntemleriyle birlikte oldukça detaylı bir şekilde işlemiştir. 2018 program değişikliği sonrasında 5. sınıf kitaplarında deprem olgusu ve çeşitli afet türlerine (sel, kasırga, hortum, volkanik patlama) yönelik somut korunma bilgileri ön plana çıkmıştır. Ancak en çarpıcı değişim 8. sınıf düzeyinde gözlenmiştir. 2018 programıyla birlikte 8. sınıf kitaplarından depreme ilişkin tüm içerikler kaldırılmış, konu iklim değişikliği, küresel ısınma ve asit yağmurları gibi çevresel risk faktörleriyle sınırlandırılmıştır. Görsel analizler de metinsel bulguları doğrulamış; 5. sınıflarda deprem hazırlığına yönelik görsel kullanımı artarken 8. sınıflarda afet temalı görsel çeşitlilik ve niteliğinde bir azalma tespit edilmiştir. Sonuç olarak fen bilimleri ders kitaplarında afet eğitimi içeriğinin varlığı kabul edilmekle birlikte bu içeriğin sunumunun müfredat değişikliklerinden derin şekilde etkilendiği ve programlar arasında tutarlılık, süreklilik ve kademelendirme bakımından ciddi sorunlar içerdiği belirlenmiştir. Özellikle Türkiye'nin en önemli afet riski olan depreme yönelik kapsamlı eğitimin 8. sınıf düzeyinden çıkarılması afet bilinci oluşturma sürecinde kritik bir eksiklik olarak değerlendirilmektedir. Bu bulgular ışığında afet bilinci kazanımlarının tüm ortaokul kademelerine dengeli şekilde yayılması, ders materyallerinin çeşitli afet türlerini kapsayacak şekilde zenginleştirilmesi, öğretim yöntemlerinin çeşitlendirilmesi ve müfredatın ülke gerçeklerini yansıtan sürekli bir yapıya kavuşturulmasına yönelik öneriler sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to comprehensively examine how natural disasters and disaster awareness topics are addressed in secondary school science textbooks published by the Ministry of National Education (MEB) in Turkey. The research covers 5th and 8th-grade textbooks used in the 2013, 2018 and 2023-2024 academic years and was conducted using qualitative research methods, specifically document analysis and content analysis techniques. During the analysis process, textual expressions and visual materials in the textbooks were systematically coded, categorized thematically and evaluated comparatively. The main findings of the research reveal that disaster education content is included only in the 5th and 8th-grade levels of the science curriculum, with no significant content related to this topic found in the 6th and 7th grades. In the 5th-grade textbook based on the 2013 curriculum, the content primarily focused on environmental issues and erosion, while the 8th-grade textbook of the same program addressed the topic of earthquakes in considerable detail, including scientific mechanisms, risks, and prevention methods. Following the 2018 curriculum change, the concept of earthquakes and concrete protection information for various disaster types (floods, hurricanes, tornado, volcanic eruptions) came to the forefront in 5th-grade textbooks. However, the most striking change was observed at the 8th-grade level. With the 2018 curriculum, all content related to earthquakes was removed from 8th-grade textbooks and the topic was limited to environmental risk factors such as climate change, global warming and acid rain. Visual analyses also confirmed the textual findings; while the use of visuals for earthquake preparedness increased in 5th-grade textbooks, a decrease in the diversity and quality of disaster-themed visuals was detected in 8th-grade textbooks. In conclusion, while disaster education content exists in science textbooks, it has been determined that the presentation of this content is deeply affected by curriculum changes and contains serious problems in terms of consistency, continuity, and gradation between programs. Particularly, the removal of comprehensive education on earthquakes – Turkey's most significant disaster risk – from the 8th-grade level is considered a critical deficiency in the disaster awareness building process. In light of these findings, recommendations have been proposed for the balanced distribution of disaster awareness outcomes across all secondary school levels, the enrichment of teaching materials to cover various disaster types, the diversification of teaching methods, and the restructuring of the curriculum into a continuous framework that reflects the country's realities.
Benzer Tezler
- Ortaokul (5-8) fen bilimleri ders kitaplarında yer alan metinlerin değerler eğitimi açısından incelenmesi
The texts in changes in secondary school (5-8) science textbooks in terms of values review
NEFİSE ALADAĞLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ZEHRA MOLU
- Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarında yer alan ünite sonu sorularının yenilenmiş bloom taksonomisi'ne göre değerlendirilmesi ve kazanımlarla olan ilişkisinin incelenmesi
Examination of unit evaluation questions in secondary school science course books according to the renovated bloom taxonomy and examining the relationship with the learning gains
BETÜL GÜRLER GÖBEKLİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Eğitim ve ÖğretimKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFen Bilgisi Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EVRİM URAL
- Ortaokul matematik ders kitaplarındaki metin ve görsellerin değerler açısından incelenmesi
Examination of text and visual yield values in secondary school mathematics textbooks
MEHMET YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
MatematikZonguldak Bülent Ecevit ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA AKINCI
- 5-8. sınıf fen bilimleri ders kitaplarının etkinlikler temelinde eleştirel düşünme standartları bakımından incelenmesi
Investigation of 5-8 th class science textbooks in terms of activitiybased critical thinking standards
BURCU SARITAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimSüleyman Demirel ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MERVE LÜTFİYE ŞENTÜRK
DR. ÖĞR. ÜYESİ SERKAN ASLAN
- İlkokul ve ortaokul fen bilimleri dersi“Madde ve doğası”konu alanı üniteleri ile lise kimya ders kitaplarının Terim Frekansı-Ters Doküman Frekansı (TF-IDF) analizleri
Term Frequeney-Inverse Document Frequency (TF-IDF) analysis of primary and secondary school science course“Matter and its nature”subject area units and high school chemistry textbooks
MAKBULE BEGÜM DÜZGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Eğitim ve ÖğretimNiğde Ömer Halisdemir ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET YAVUZ