Geri Dön

Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan olgularda tedavi süresi ve uyumu ile nöropsı̇kolojı̇k test puanları ve prognostik faktörler arasındaki ilişkinin incelenmesi: Bir doğal izlem çalışması

Investigation of the relationship between treatment duration and compliance with neuropsychological test scores and prognostic factors in patients with attention deficit hyperactivity disorder: A naturalistic follow-up study

PDF İndir

  1. Tez No: 990917
  2. Yazar: SEVİL SAVRAN YORULMAZ
  3. Danışmanlar: PROF. DR. EYÜP SABRİ ERCAN
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Psikiyatri, Psychiatry
  6. Anahtar Kelimeler: Dikkat, Dikkat eksikliği ve yıkıcı davranış bozukluğu, Nöropsikolojik testler, Prognoz, Tedaviye bağlılık ve uyum, Attention, Attention deficit and disruptive behavior disorders, Neuropsychological tests, Prognosis, Treatment adherence and compliance
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Ege Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Bu araştırmada dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) olan çocuk ve ergenlerde tedavi süresi ve tedaviye uyum ile nöropsikolojik test performansları, klinik düzelme düzeyleri, dijital medya kullanım alışkanlıkları, aile ruh sağlığı özellikleri ve çeşitli prognostik faktörler arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, DEHB'nin yalnızca belirtilerle sınırlı olmayan, bilişsel, davranışsal ve çevresel etkenlerin bir araya geldiği çok boyutlu yapısını sistematik biçimde ele almayı hedeflemektedir. Gereç ve yöntem: Bu doğal izlem çalışmasına 2017-2018 yıllarında (5 yıl önce) DEHB tanısı almış 80 çocuk ve ergen dâhil edildi. Klinik değerlendirmelerde Turgay DSM-IV Ölçeği (Ön test-Son Test), Klinik Global İzlem (CGI) ölçekleri kullanıldı. Nöropsikolojik performans CNS Vital Signs (CNSVS) test bataryası ile değerlendirildi; nörokognitif indeks, kompozit bellek, bilişsel esneklik, psikomotor hız, reaksiyon süresi ve karmaşık dikkat alanları incelendi. Dijital medya kullanımı, oyun oynama süreleri, internetle tanışma yaşı, aile ruh sağlığı öyküsü, sosyoekonomik durum ve davranışsal sonuçlar (disiplin cezası, sınıf tekrarı, acil servis başvuruları) sistematik olarak kaydedildi. Tedavi süresi, ilaç türü, ilaç tatili ve diğer prognostik faktörlerin klinik düzelmeyi öngörmedeki etkileri çok değişkenli regresyon analizleri ile test edildi. Bulgular: Tedavi sonrası DEHB'nin tüm çekirdek belirtilerinde anlamlı azalma saptandı (p<0.001). CGI-I puanlarına göre olguların %72.5'i klinik olarak anlamlı düzelme gösterirken, %27.5'i tedaviye yetersiz yanıt verdi. Buan ek olarak tüm TURGAY alt ölçeklerindeki puanlar ilk tanıdan tedavi sonrası döneme göre anlamlı seviyede (p<0,001) azaldı. Yetersiz yanıt grubunda atomoksetin kullanımı oranı, ilaç tatili sıklığı ve ortalama tedavi süresi anlamlı düzeyde daha yüksekti (tüm p<0.05). Ayrıca internetle erken yaşta tanışma ve daha uzun günlük ekran süresi, tedaviye zayıf yanıtla ilişkili bulundu (p<0.05). Nöropsikolojik değerlendirmede hastalık şiddeti arttıkça nörokognitif indeks (r= –0,295, p = 0,008), kompozit bellek (r = –0,251, p =0,025) ve bilişsel esneklik (r = –0,227, p = 0,008) puanları anlamlı olarak azaldı. Buna karşın karmaşık dikkat ile hastalık şiddeti arasında pozitif ilişki saptandı (r = 0,329; p = 0,003). Son ölçüm Turgay Hiperaktivite belirtileri karmaşık dikkati artırırken (r = 0,338, p = 0,002), bilişsel esnekliği azalttı (r = -0,248, p = 0.026). Davranım bozukluğu belirtileri bilişsel esneklikte düşüşle ilişkiliydi (r = -0,228, p = 0,033). Regresyon analizlerinde, erkek cinsiyetin (OR = 13,833, p = 0,004) ve daha küçük yaşın (OR = 0,962, p = 0,040) dijital oyun oynama riskini anlamlı biçimde artırdığı görülmüştür. Buna karşılık daha büyük yaş (OR = 2,192, p = 0,042) ve yüksek psikomotor hız düzeyleri (OR = 1,06, p =0,036) madde kullanım riskini artıran bağımsız yordayıcılar olarak saptanmıştır. Vücut kitle indeksini (VKİ) en güçlü öngören değişkenin yaş olduğu belirlenmiş (β = 0,46; p < 0,001) ve ayrıca daha yavaş reaksiyon (β = 0,395; p = 0,018) süresinin daha yüksek VKİ ile ilişkili olduğu bulunmuştur (p<0.05). Buna karşın, sosyal medya kullanımı, disiplin cezası alma, sınıf tekrarı ve acil servis başvuruları gibi davranışsal göstergelerin nöropsikolojik performansla anlamlı bir ilişkisi olmadığı görülmüştür (p>0.05). CGI düzelme puanlarını açıklamada cinsiyet (β = 0,261, p = 0,021) ve reaksiyon süresinin (β = –0,438, p = 0,012) istatistiksel açıdan anlamlı değişkenler olduğu bulunmuştur. Sonuç: Bu doğal izlem çalışması, DEHB'li 80 çocuğun klinik ve nöropsikolojik izlemini değerlendirerek tedavi süresi, tedaviye uyum ve çeşitli prognostik etmenlerin etkileşimini incelemiştir. Tedavi sonrasında tüm çekirdek DEHB belirtilerinde anlamlı azalma görülmüş ve olguların %72,5'i klinik olarak yeterli düzelme gösterirken, %27,5'i yetersiz yanıt vermiştir. Yetersiz yanıt atomoksetin kullanımı, ilaç tatili, erken dijital maruziyet ve uzun ekran süresiyle ilişkili bulunmuştur. Regresyon analizleri, erkek cinsiyet ve küçük yaşın dijital oyun riskini, daha büyük yaş ve yüksek psikomotor hızın ise madde kullanım riskini artırdığını; VKİ'nin en güçlü yordayıcısının yaş olduğunu göstermiştir. Sosyal medya kullanımı ve davranışsal göstergeler nöropsikolojik performansla ilişkili değildir. Bulgular, DEHB'de tedavi yanıtının yalnızca belirtilere değil, bilişsel işlevler ve dijital davranış örüntüleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir. Regresyon analizlerinden elde edilen en önemli sonuç DEHB'da klinik düzelme için erkek cinsiyete ve reaksiyon süresine odaklanmanın yararlı olacağınına işaret etmektedir.

Özet (Çeviri)

Objective: This study aimed to examine the relationship between treatment duration, treatment adherence, neuropsychological test performance, clinical improvement levels, digital media use habits, family mental health characteristics, and various prognostic factors in children and adolescents diagnosed with attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD). The study sought to systematically address the multidimensional nature of ADHD, which encompasses cognitive, behavioral, and environmental components beyond core symptoms Materials and methods: This naturalistic follow-up study included 80 children and adolescents diagnosed with ADHD between 2017 and 2018. Clinical assessments consisted of the Turgay DSM-IV Scale (pre- and post-treatment) and the Clinical Global Impression (CGI) scales. Neuropsychological performance was evaluated using the CNS Vital Signs (CNSVS) battery, covering the Neurocognition Index, composite memory, cognitive flexibility, psychomotor speed, reaction time, and complex attention. Digital media exposure, gaming duration, age at first internet use, family mental health history, socioeconomic status, and behavioral outcomes (disciplinary actions, grade repetition, emergency department admissions) were systematically recorded. The effects of treatment duration, medication type, medication holidays, and other prognostic factors on clinical improvement were analyzed using multivariable regression models Results: After treatment, all core ADHD symptoms showed significant reductions (p<0.001). According to CGI-I scores, 72.5% of participants demonstrated clinically significant improvement, while 27.5% showed inadequate response. Additionally, all Turgay subscale scores significantly decreased from baseline to post-treatment (p<0.001). The inadequate-response group had higher atomoxetine use, more frequent medication holidays, and longer treatment duration (all p<0.05). Earlier internet exposure and longer daily screen time were associated with poor treatment response (p<0.05). Greater symptom severity was associated with lower Neurocognition Index scores (r = –0.295, p = 0.008), composite memory (r = –0.251, p = 0.025), and cognitive flexibility (r = –0.227, p = 0.008), whereas complex attention showed a positive association (r = 0.329, p = 0.003). Final hyperactivity scores increased complex attention (r = 0.338, p = 0.002) but decreased cognitive flexibility (r = –0.248, p = 0.026). Conduct problems were associated with reduced cognitive flexibility (r = –0.228, p = 0.033). Regression models indicated that male sex (OR = 13.833, p = 0.004) and younger age (OR = 0.962, p = 0.040) significantly increased the risk of digital gaming, whereas older age (OR = 2.192, p = 0.042) and higher psychomotor speed (OR = 1.06, p = 0.036) independently predicted substance-use risk. Age was the strongest predictor of body mass index (BMI) (β = 0.46, p < 0.001), and lower reaction time (β = 0.395, p = 0.018) was also positively associated with higher BMI. Behavioral indicators such as social media use, disciplinary action, grade repetition, and emergency visits were not significantly related to neuropsychological performance (p>0.05). CGI-I improvement was significantly predicted by sex (β = 0.261, p = 0.021) and reaction time (β = –0.438, p = 0.012) Conclusion: This naturalistic follow-up study evaluated the clinical and neuropsychological follow-up of 80 children with ADHD, examining the interaction between treatment duration, treatment adherence, and various prognostic factors. A significant reduction was observed in all core ADHD symptoms after treatment, with 72.5% of cases demonstrating clinically adequate improvement, while 27.5% showed an inadequate response. Inadequate response was associated with atomoxetine use, drug holidays, early digital exposure, and extended screen time. Regression analyses showed that male gender and younger age increased the risk of digital gaming, while older age and higher psychomotor speed increased the risk of substance use. Age was the strongest predictor of BMI. Social media use and behavioral indicators were not associated with neuropsychological performance. The findings suggest that treatment response in ADHD should be evaluated not only based on symptoms but also on cognitive functions and digital behavioral patterns. The most important result obtained from regression analyses indicates that focusing on male gender and reaction time would be beneficial for clinical improvement in ADHD.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    982981

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan ergenlerde bilişsel kopma sendromu (yavaş bilişsel tempo) belirtileri, psikolojik esneklik düzeyleri ve yürütücü işlevlerin değerlendirilmesi

    Slow cognitive tempo symptoms, psychological flexibility levels andevaluation of executive functions in adolescents with attention deficit and hyperactivity disorder

    GİZEM BUKET YAYLA COŞGUN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriSağlık Bakanlığı

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. GONCA ÖZYURT

  2. Tez No

    984880

    Patolojik internet kullanımı olan ve olmayan dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu tanılı ergenlerde mizaç özellikleri, proaktif-reaktif saldırganlık ve prososyal davranışların incelenmesi

    An examination of temperament traits, proactive–reactive aggression, and prosocial behaviors in adolescents with attention-deficit/hyperactivity disorder with and without pathological internet use

    FATMA BİLGE KILIÇ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DR. İPEK SÜZER GAMLI

  3. Tez No

    759536

    Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu olan çocuk olguların duygu düzenleme ve duygu tanıma becerilerinin tedaviyle olan ilişkisi

    The relationship between emotion regulation, emotion recognition skills and treatment of children with attention deficit hyperactivity disorder

    MERVE TAŞKAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    PsikiyatriBolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. ALİ EVREN TUFAN

  4. Tez No

    940073

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan hastalarda erken dönem uyumsuz şemaların, ebeveyn tutumunun, algılanan hastalık yükünün major depresif bozukluk komorbiditesi gelişimine etkisi

    The impact of early maladaptive schemas, parenting styles, and perceived illness burden on the development of major depressive disorder comorbidity in patients with attention deficit and hyperactivity disorder

    BEYZA ŞALLI

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET TEKDEN

  5. Tez No

    730970

    Dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu olan çocukların tedavisinde kullanılan ilaçların kardiyovasküler yan etkilerinin belirlenmesi

    Başlık çevirisi yok

    NUBAR MUSTAFAYEVA

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara Üniversitesi

    Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. TAYFUN UÇAR

Geri Dön