Yardım kuruluşlarının zekât toplama ve dağıtma faaliyetlerinin fıkhi analizi
The fikhī analysis of zakat collection and distribution of non-governmental organizations
- Tez No: 990649
- Danışmanlar: PROF. DR. NECMETTİN KIZILKAYA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Zekât ibadeti, bireysel olarak eda edilmesinin yanı sıra günümüzde gitgide kurumsal bir boyut kazanmaya başlamıştır. Bu kurumsallaşma çoğunlukla devlet eksenli biçimde gelişmiş olsa da Türkiye gibi bazı ülkelerde kurumsallaşma, hayır kurumları üzerinden icra edilen bir uygulamayı ortayı çıkarmıştır. Günümüzde pek çok mükellef, farklı sebeplerle zekâtlarını bu kurumlar üzerinden ulaştırmayı tercih etmektedir. Ancak bu tercih, zekâtın geçerliliğine dair bazı dinî kaygıları da gündeme getirmektedir. Akademik literatürde devlet merkezli zekât uygulamalarının geniş biçimde incelenmesine karşın sivil kurumların zekât faaliyetleri yeterince ele alınmamıştır. Mevcut az sayıdaki çalışmanın ise genellikle tek bir kurumu konu aldığı veya münhasıran bir konu çerçevesinde meseleyi değerlendirdiği ya da alan araştırması olmadan yalnızca meseleyi teorik olarak tartıştığı görülmektedir. Bu çalışma, hayır kurumlarının zekâtı mükelleften teslim almasından muhtaç kimselere ulaştırıncaya kadar geçen sürecin bütününü ayrıntılı biçimde ortaya koymayı ve bu süreçleri fıkhî açıdan değerlendirmeyi hedeflemektedir. Araştırmada, ülke çapında faaliyet gösteren, güven kazanmış ve zekât konusunda hassasiyet beyan eden kurumlarla yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmış; veriler tematik kodlama ve nitel içerik analizi yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, hayır kurumlarının zekât faaliyetlerinin“toplama, muhafaza ve dağıtım”olmak üzere üç temel aşamadan oluştuğunu göstermektedir. Kurumların, kendilerini genellikle zekât memuru (âmil) ya da mükellefin vekili olarak konumlandırdığı; bazı kurumların muhafaza aşamasında zekât fonlarını nemalandırdığı, dağıtım aşamasında ise temlik şartına riayet ederek zekâtı hak sahiplerine ulaştırdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak incelenen kurumların büyük çoğunluğu, zekâtın toplanması, muhafazası ve dağıtımını İslâm hukukunun ilkelerine uygun şekilde yürütmekte ve bu süreci hassas bir şekilde icra ettiklerini göstermektedir. Çalışma, modern dönemde zekâtın sivil kurumsal mekanizmalar üzerinden uygulanabileceğini, ancak bunun titizlikle gözetilmesi gereken bir fıkhî denge gerektirdiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Today, many zakat payers choose to deliver their zakat via non-governmental organizations in order to reach regions they cannot access personally, to preserve the dignity of the needy during the assistance process and to ensure a more effective distribution. However, this preference also raises certain religious concerns regarding the validity of zakat. Although state-centered zakat practices have been extensively examined in academic literature, the practices of charitable organizations carrying out zakat activities in the civil sphere have not been sufficiently addressed. The few existing studies tend either to focus on a single organization, or to evaluate the matter within a narrowly defined topic, or to discuss it purely theoretically without any field research. This study aims to present in detail the entire process through which charitable organizations handle zakat -from its collection from the payer to its delivery to the needy- and to assess these processes from a jurisprudential (fiqh) perspective. Semi-structured interviews were conducted with trusted organizations operating nationwide that explicitly express sensitivity regarding zakat; the data were analyzed through thematic coding and qualitative content analysis. Findings indicate that the zakat activities of charitable organizations consist of three main stages: collection, preservation and distribution. It was observed that these organizations generally position themselves either as zakat officials (āmil) or as agents (wakil) of the payer; that some organizations invest zakat funds during the preservation stage; and that during the distribution stage, they comply with the condition of tamlik by delivering zakat to eligible recipients. In conclusion, most of the organizations examined are shown to carry out the processes of collecting, preservation and distributing zakat in accordance with the principles of Islamic law.
Benzer Tezler
- Türkiye'de meydana gelen Kahramanmaraş depremlerinde sosyal medyanın etkisinin incelenmesi
Investigation of the effect of social media on the Kahramanmaraş earthquakes in Turkey
TUBA AVANOZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Yönetim Bilişim SistemleriUfuk ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALAATTİN PARLAKKILIÇ
- Şantlı çocuğa sahip ailelere verilecek eğitimin ailenin bakım vermeye hazır oluşluğuna etkisinin belirlenmesi
Determining the effect of education to be given to families with children with shunts on the for family's preparedness to for caregiving
İMREN ERER
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sağlık EğitimiEskişehir Osmangazi ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEDİME KÖŞGEROĞLU
- آيات األحكام المالية في القرآن الكريم ودورها في معالجة مشكلة الفقر
Kur'ân-ı Kerim'de mali hükümlerle ilgili âyetler ve bunların fakirlik sorununun çözümündeki rolü
AMEER MOHAMMED HASAN
Doktora
Arapça
2024
DinVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULBAKİ GÜNEŞ
- Dijital gelişmelerin zekât açısından potansiyeli: Türkiye için model önerisi
The potential of digital developments in terms of zakat: A model proposal for Turkey
BAHAR AĞCA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinMarmara Üniversitesiİslam Ekonomisi ve Finansı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MURAT ŞİMŞEK
- Provincial structure of Social Security Institution the case of Ankara: The deficits in application and solution proposals
Sosyal Güvenlik Reformu öncesi ve sonrasindaki kurumsal yapi: Reform sonrasinda kurulan taşra teşkilat yapisi ve Ankara örneği
MEHMET ÇETİN
Yüksek Lisans
İngilizce
2011
Kamu YönetimiFatih ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ŞAMMAS SALUR