Geri Dön

Okul öncesi dönem 60–72 ay çocuklarda çocuk hakları farkındalığına yönelik görsel senaryo tabanlı ölçme aracının geliştirilmesi ve öğretim programının etkililiğinin incelenmesi

Development of a visual scenario–based measurement tool for children's rights awareness in preschool children aged 60–72 months and examination of the effectiveness of the educational program

PDF İndir

  1. Tez No: 989851
  2. Yazar: FEYZA YALMAN ÇETİNKAYA
  3. Danışmanlar: PROF. DR. ŞEHNAZ CEYLAN
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2025
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Karabük Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Erken çocukluk dönemi, bireyin temel haklara ilişkin farkındalığının şekillenmeye başladığı ve kendini ifade etme, korunma ve toplumsal yaşama katılım becerilerinin temellerinin atıldığı kritik bir gelişim evresidir. Bu dönemde çocuk hakları farkındalığının desteklenmesi kadar, bu farkındalığı gelişimsel olarak uygun, geçerli ve güvenilir biçimde değerlendirebilecek ölçme araçlarının sınırlı olması alanyazında önemli bir boşluk oluşturmaktadır. Bu araştırmanın amacı, okul öncesi dönem 60–72 ay çocuklara yönelik görsel senaryo tabanlı bir çocuk hakları farkındalık ölçme aracı geliştirmek ve geliştirilen ölçme aracına dayalı olarak hazırlanan çocuk hakları öğretim programının etkililiğini incelemektir. Araştırma iki aşamalı olarak yürütülmüştür. Birinci aşamada, çocukların gelişimsel özellikleri dikkate alınarak görsel senaryolar aracılığıyla bir ölçme aracı geliştirilmiştir. Ölçek, Tanıma ve Gerekçelendirme ile Çözüm Üretme ve Hakların Korunması olmak üzere iki ana boyuttan oluşmaktadır. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda ölçeğin geçerli ve güvenilir bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Araştırmanın ikinci aşamasında, geliştirilen ölçme aracına dayalı olarak hazırlanan Çocuk Hakları Öğretim Programı sekiz hafta boyunca deney grubunda uygulanmıştır. Program; hikâye, oyun, drama ve görsel senaryolar aracılığıyla çocukların hak ihlallerini fark etme, gerekçelendirme ve çözüm üretme becerilerini destekleyecek şekilde yapılandırılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu Karabük ilindeki okul öncesi eğitim kurumlarına devam eden toplam 60 çocuk oluşturmuş; çocuklar 30 deney ve 30 kontrol grubu olarak belirlenmiştir. Verilerin analizinde Genelleştirilmiş Lineer Karma Modeller (GLiM-Mixed) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, öğretim programına katılan çocukların her iki boyutta da kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek son test puanları elde ettiğini ve müdahalenin etkisinin yaş ve cinsiyete göre farklılaşmadığını göstermiştir. Sonuç olarak bu çalışma, erken çocukluk döneminde çocuk hakları farkındalığını hem ölçen hem de geliştiren bütüncül bir yaklaşım sunmakta; görsel senaryolarla desteklenen hikâye, oyun ve drama temelli hak eğitiminin etkili ve uygulanabilir olduğunu ortaya koymaktadır.

Özet (Çeviri)

Early childhood is a critical developmental period during which awareness of fundamental rights begins to emerge and the foundations of self-expression, protection, and participation in social life are established. While supporting children's rights awareness in this period is essential, the limited availability of developmentally appropriate, valid, and reliable measurement tools constitutes a significant gap in the literature. The aim of this study is to develop a visual scenario-based children's rights awareness measurement tool for preschool children aged 60–72 months and to examine the effectiveness of a children's rights instructional program developed based on this tool. The study was conducted in two stages. In the first stage, a measurement tool was developed using visual scenarios, taking children's developmental characteristics into account. The scale consists of two main dimensions: Recognition and Justification and Solution Generation and Protection of Rights. The results of exploratory and confirmatory factor analyses indicated that the scale has a valid and reliable structure. In the second stage of the study, the Children's Rights Instructional Program developed based on the measurement tool was implemented in the experimental group for eight weeks. The program was structured to support children's abilities to recognize rights violations, justify situations, and generate solutions through stories, games, drama activities, and visual scenarios. The study group consisted of a total of 60 preschool children attending early childhood education institutions in Karabük, with 30 children assigned to the experimental group and 30 to the control group. Data were analyzed using Generalized Linear Mixed Models (GLiM-Mixed). The results showed that children who participated in the instructional program obtained significantly higher post-test scores than those in the control group in both dimensions, and that the effect of the intervention did not differ according to age or gender. In conclusion, this study presents a holistic approach that both measures and enhances children's rights awareness in early childhood and demonstrates that children's rights education supported by visual scenarios and based on story, play, and drama is effective and applicable.

Geri Dön