Tehânevî'nin Keşşâfü Istılâhâti'l-Funûn ve'l-'Ulûm adlı ansiklopedik eserindeki tasavvufî kavramlardan hallere ilişkin maddelerin incelenmesi
An analysis of entries on spiritual states (Ahwâl) in al-Thanawi's Kashshaf Istilahat al-Funun wal Ulum
- Tez No: 989835
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MAHMUT ULU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Tehânevî, Keşşâf, Hâl, Makâm, Sûfî, Sufism, al-Tahânewî Kashshâf, Hâl (State), Maqâm (Station), Sufi
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Aksaray Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İlmi çalışmaların, telif ve şerh sürecinin yoğun olduğu on sekizinci yüzyılın ikinci yarısında ilimlere dair geniş bir ansiklopedi ele alan Tehânevî, Keşşâfü Istılâhâti'l-Fünûn ve'l-'Ulûm adlı ansiklopedik eserinde; tıp, fen, kimya, astroloji, astronomi, matematik, dini ilimler, edebi ilimler ve sair ilimlere yönelik çalışmaları çeşitli katmanlarıyla ele almış, özgün tanımlamalar yapmıştır. Eserin bu özgün ve kapsamlı haliyle ilim dünyasına katkıda bulunduğunu söylemek mümkündür. Bunun yanısıra bu ansiklopedik eser incelenmeye değer bulunmuş ve bu çalışmanın ilgili konu özelinde temel kaynağı olmuştur. Tehânevî'nin Keşşâfü Istılâhâti'l-Fünûn ve'l-'Ulûm adlı ansiklopedik eserinde tasavvufî kavramlara da oldukça geniş bir alan açtığı, tasavvuf terminolojisindeki temel kavramların pek çoğuna yer verdiği görülmüştür. Tasavvuf ilmi, nefs ve hususiyetleri gibi kavramlar bunlardan bazılarıdır. Tehânevî'nin üzerinde durduğu kavram gruplarından biri de hâller ve makâmlara ilişkin maddelerdir. İşte bu çalışma Tehânevî'nin eserinde, tasavvuf ilminin hâllere dair olan kavramlarını temel tasavvuf eserleri ve Tehânevî'nin ele alışı yönünden karşılaştırmalı olarak incelenmesini amaçlamaktadır. Bu amaca dönük olarak tasavvuf dönemi sûfîlerinin, kavramların sistemleşme döneminde hâl ve makâm olan kavramları ifade etmeleri, ayrıma tabi tutmaları, ölçütleri ele alınmış, Tehânevî'nin ansiklopedik eserinde bu ölçütlere ne seviyede uyduğu ve kavramları aktarma şekli incelenmiştir. İnceleme sonunda, kavramların on sekizinci yüzyıla kadar anlam kaybı yaşamadan geldiği, anlam genişlemesi yaşasa bile mahiyetini kaybetmediği tespit edilmiştir. Ancak Tehânevî, eserinde bu kavramları sûfîlerin koyduğu ölçütleri vererek açıklamamış, bu da kavramlarda anlam kaymalarına, hâl ve makâmların birbiri ile karıştırılmasına sebep olmuştur.
Özet (Çeviri)
In the second half of the seventeenth century a period characterized by intense scholarly activity, authorship, and commentary al-Tahânavî compiled a comprehensive encyclopedia of sciences. In this encyclopedic work titled Kashshâf Istılâhât al-Funûn wa'l-'Ulûm, he addressed studies regarding medicine, physical sciences, chemistry, astrology, astronomy, mathematics, religious sciences, literary sciences, and other disciplines through various layers and provided original definitions. It can be stated that this work has made a significant contribution to the scholarly world with is original and comprehensive nature. Furthermore, this encyclopedic work is deemed worthy of examination and serves as the primary source fort his study within the context of the specific subject matter. It is observed that al-Tahânevî dedicated a substantial section to Sufistic concepts in Kashshâf Istilâhât al-Funûn wa'l-'Ulûm, including many of the fundamental concepts of Sufi terminology. Concepts such as the science of Sufism, the nafs (self/soul), and its characteristics are among these. One of the conceptual groups emphasized by al-Tahânevî consist of entries related to spiritual states (hâl) and stations (makâm). Thus, this study aims to comparatively examine the concepts regarding spiritual states in the science of Sufism within al-Tahânevî's approach. For this purpose, the way Sufis expressed, distinguished, and established criteria for the concepts of state (hâl) and station (maqâm) during the period of conceptual systematization is addressed; furthermore, the extent to which al-Tahânewî adhered to these criteria and his encyclopedic work are analyzed. At the conclusion of the study, it was determined that these concepts survived until the seventeen century without loss of meaning, and even if they underwent semantic expansion, they did not lose their essential nature. However, al-Tahânewî did not explain these concepts in his work by providing the criteria established by the Sufis; this resulted in semantic shifts in the concepts and led to the confusion of spiritual states (hâl) with stations (maqâm).
Benzer Tezler
- Ta'rîfât, hudûd ve mustalahât Kitâbiyâtında tefsir ve Kur'ân ilimleri terimleri
The terms of tafsir and Qur'ani̇c sciences in the literature of“Ta'ri̇fat”,“Hudud”and“Mustalahat”
ZAKİR DEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULHAMİT BİRIŞIK
- Tehânevî'nin İ'lâü's Sünen adlı eserinin nikâh bölümünün fıkhî açıdan incelenmesi
Examining of chapter of marriage contract of Thanawi's book named i'la al-Sunan in terms of Islamic Law
AYŞE COŞAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SABRİ ERTURHAN
- Zafer Ahmed et-Tehânevî'nin Kavâid fî Ulûmi'l-Hadîs adlı eserinin değerlendirilmesi
Evaluation of Zafar Ahmad al-Thanawi's book called Qawaid fî Ulûm al Hadith
SEVBAN ÖZDEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDULLAH KARAHAN
- İmdâdullah Tehânevî'nin hayatı, eserleri ve tarîkatı
The life, works and sufi order of Imdadullah Thanwi
MUHAMMAD FAZAL KAREEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
DinNecmettin Erbakan ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DİLAVER GÜRER
- Eşref Ali Tehânevî'nin hayatı, hadis ilmindeki eserlerive görüşleri
Ashraf Ali Thanawi's life, legacy, legacy of hadith science and perspecti̇ves
ODIL KHAMIDOV
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinFatih Sultan Mehmet Vakıf ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL İBRAHİM KUTLAY