Prunus cinsine giren bazı yerel genotiplerin morfolojik ve moleküler karakterizasyonu ile aroma profillerinin belirlenmesi
Morphological and molecular characterization with determination of aroma profiles of some local genotypes in prunus genus
- Tez No: 989350
- Danışmanlar: PROF. DR. MURAT ŞEKER
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Biyoteknoloji, Agriculture, Biotechnology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Prunus cinsine ait beş farklı tür (şeftali, nektarin, erik, kiraz ve badem) kapsamında yer alan tescilli çeşitler ve yerel genotipler morfolojik, pomolojik, uçucu aroma bileşenleri ve moleküler düzeyde karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Çalışma, 2023 ve 2024 yıllarında Çanakkale ili ekolojik koşullarında yürütülmüş olup, yerel genetik kaynakların fenotipik ve genetik çeşitliliğinin belirlenmesi, kalite ve adaptasyon potansiyellerinin ortaya konulması ve ıslah programlarında kullanılabilecek üstün materyallerin seçilmesi amaçlanmıştır. UPOV kriterlerine dayalı morfolojik ve pomolojik analizler sonucunda ilgili türe ait çeşit ve genotipler arasında anlamlı varyasyonlar belirlenmiştir (p<0,05). Şeftali çeşitlerinde meyve ağırlığı 74,47-225,73 g arasında değişmiş, yerel“Sırrı”genotipi en yüksek meyve ağırlığıyla öne çıkmıştır. Nektarinlerde suda çözünür kuru madde miktarı %12,4-15,8 arasında değişmiş, Tip 3“Bayramiç Beyazı”%15,80 ile en yüksek değeri göstermiştir. Yaprak morfolojisinde belirgin farklar saptanmış; şeftali çeşitlerinde yaprak boyu 144,0-160,6 mm, eni 35,4-44,2 mm; nektarin gruplarında ise meyve boyu 113,4-129,2 mm, meyve eni 23,4-34,4 mm aralığında bulunmuştur. Çoğu genotipte yaprak kenar şekli shallow serrate/hafif dişli tipinde olup, sap-bezesi sayısı 0-2 arasında değişmiştir. Sap bezeleri çoğunlukla reniform/böbrek biçimli yapıda olduğu belirlenmiştir. Kirazlarda“Gullabi”genotipi kısa yaprak sapı (33,3 mm) ve açık pembe meyve kabuk rengiyle ayırt edilmiştir.“Güvem Eriği”küçük meyve yapısı ve mor renk tonlarıyla tipik yerel karakter sergilerken,“Alçıtepe”badem genotipi 129,6 mm yaprak boyu ve açık yeşil yaprak rengiyle dikkat çekmiştir. HS-SPME-GC-MS analizleri sonucunda ise, farklı tür ve genotiplerde çok sayıda uçucu bileşik tanımlanmış, bunların çoğunluğunu ester, aldehit ve alkol grupları oluşturmuştur. Şeftali ve nektarinlerde aroma profili büyük ölçüde C6 aldehit ve ester gruplarınca belirlenmiş;“Glohaven”de metil siklopentan %47,49,“Cresthaven”de benzaldehit %63,91, Bayramiç Beyazı Tip 1'de hekzil asetat %23,97, Tip 2'de trans-2-heksanal %25,91, Tip 3'te n-heksanal %21,99 ile baskın bileşikler olmuştur. Eriklerde temel bileşik n-hekzanol olup“Angeleno”,“Ağustos Papazı”ve“President”çeşitlerinde sırasıyla %46,90, %45,96 ve %45,25 düzeylerine ulaşmıştır. Kirazlarda çeşitlere göre değişen karakteristik bileşikler belirlenmiş;“Starks Gold”da n-hekzil formiat %52,31,“0900 Ziraat”ta benzil alkol %16,37,“Regina”da trans-2-heksenol %23,47, yerel“Gullabi”genotipinde trans-2-heksanal %61,88 ile belirgin olmuştur. Badem türünde tescilli çeşitlerde etanol baskın olurken, yerel“Alçıtepe”genotipinde benzaldehit %35,23 ile tipik badem aroması en yüksek düzeyde saptanmıştır. 20 SSR markırı kullanılarak gerçekleştirilen moleküler karakterizasyon çalışmaları sonucunda ise toplam 171 bant tespit edilmiş olup, bunlardan 138'inin polimorfik olduğu belirlenmiştir. Buna göre genel polimorfizm oranı %80,70 olarak hesaplanmıştır. En fazla bant 11 adet ile BBCT009 markırında, en az bant ise 6 adet ile STŞ OPAG8 markırında gözlenmiştir. Polimorfik bant sayısı 3 ile 10 arasında değişmiş, ortalama polimorfik bant sayısı 6,90 olarak bulunmuştur. En yüksek polimorfizm oranı BBCT009 markırında %90,9, en düşük ise STŞ OPAG8 markırında %50,0 olarak belirlenmiştir. Ortalama polimorfizm bilgi içeriği 0,75 olarak bulunmuş, markırlar arasındaki PIC değerleri 0,55 ile 0,86 arasında değişmiştir. UPGMA dendrogramına göre“Gullabi”kiraz genotipi,“Black Abdos”ve“Sırrı”şeftali genotipleri,“Güvem Eriği”genotipi ve“Alçıtepe”badem genotipi tür içi gruplarından ayrılarak yüksek genetik özgünlük göstermiştir. Tez çalışması kapsamında elde edilen veriler değerlendiriğinde bu genotiplerin gen bankalarında korunması ve gelecekteki ıslah programlarında ebeveyn materyal olarak değerlendirilmesi önerilmektedir.
Özet (Çeviri)
In this doctoral study, registered cultivars and local genotypes belonging to five Prunus species (peach, nectarine, plum, cherry, and almond) were comparatively evaluated based on their morphological, pomological, volatile organic compound (VOC) profiles, and molecular characteristics. The research was conducted under the ecological conditions of Çanakkale Province during the 2023 and 2024 growing seasons. The main objectives were to determine the phenotypic and genetic diversity of local germplasm, to assess their quality and adaptation potential, and to identify superior plant materials that could be utilized in future breeding programs. According to the morphological and pomological analyses performed in accordance with UPOV descriptors, significant variations were detected among cultivars and genotypes within each species (p<0,05). Fruit weight in peach ranged from 74,47 to 225,73 g, with the local genotype“Sırrı”exhibiting the highest value. Soluble solids content in nectarines varied between 12,4% and 15,8%, with the late-season“Bayramiç Beyazı”(Type 3) recording the highest level (15,80%). Distinct differences in leaf morphology were also observed: peach cultivars exhibited leaf lengths of 144,0-160,6 mm and widths of 35,4-44,2 mm, whereas nectarine groups showed fruit lengths of 113,4-129,2 mm and fruit widths of 23,4-34,4 mm. Most genotypes displayed shallow-serrate leaf margins and 0-2 gland numbers, with glands predominantly reniform in shape. In cherry, the local genotype“Gullabi”was distinguished by its short petiole length (33,3 mm) and light pink skin coloration.“Güvem Eriği”(local plum) exhibited small fruits with dark-purple hues, while the local almond genotype“Alçıtepe”was characterized by its long leaf length (129,6 mm) and light green foliage. HS-SPME-GC-MS analyses revealed a wide range of VOCs across species, predominantly belonging to ester, aldehyde, and alcohol classes. In peach and nectarine, the aroma profile was largely shaped by C6 aldehydes and ester derivatives: methylcyclopentane reached 47,49% in“Glohaven”, benzaldehyde 63,91% in“Cresthaven”, hexyl acetate 23,97% in Bayramiç Beyazı Type 1, trans-2-hexenal 25,91% in Type 2, and n-hexanal 21,99% in Type 3. In plum, n-hexanol constituted the major compound, reaching 46,90%, 45,96%, and 45,25% in“Angeleno”,“Ağustos Papazı”, and“President”, respectively. In cherry, characteristic compounds varied notably: n-hexyl formate reached 52,31% in“Starks Gold”, benzyl alcohol 16,37% in“0900 Ziraat”, trans-2-hexenol 23,47% in“Regina”, while the local genotype“Gullabi”exhibited exceptionally high trans-2-hexenal content (61,88%). In almond, ethanol predominated in registered cultivars (“Ferragnes”51,54%,“Texas”72,03%), whereas the local genotype“Alçıtepe”showed a remarkably high benzaldehyde level (35,23%) representing the characteristic almond-like aroma. Molecular characterization using 20 SSR markers revealed a total of 171 alleles, of which 138 were polymorphic, corresponding to an overall polymorphism rate of 80,70%. The highest allele number (11) was recorded for the marker BBCT009, whereas the lowest (6) was observed for STŞ OPAG8. The number of polymorphic alleles ranged from 3 to 10, with an average of 6,90. The highest polymorphism rate was obtained from BBCT009 (90,9%), while STŞ OPAG8 showed the lowest value (50,0%). The mean polymorphic information content (PIC) value was 0,75, with individual PIC values ranging between 0,55 and 0,86. The UPGMA dendrogram clearly separated the local genotypes“Gullabi”(cherry),“Black Abdos”and“Sırrı”(peach),“Güvem Eriği”(plum), and“Alçıtepe”(almond) from the intra-species clusters, indicating their high genetic distinctiveness. Based on the comprehensive evaluations of this study, these genotypes are recommended for conservation in national germplasm repositories and suggested as valuable parental candidates for future breeding programs.
Benzer Tezler
- Beyaz nektarin tiplerinin AFLP moleküler markör polimorfizmi ile aroma bileşenlerinin Prunus cinsine giren önemli tür ve çeşitlerle karşılaştırılması ve melez populasyonların oluşturulması
Comparison of AFLP polymorphism and aromatic compaunds of white nectarine types with important Prunus species and varieties, creation of hybrid populations
ENGİN GÜR
Doktora
Türkçe
2012
ZiraatÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBahçe Bitkileri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MURAT ŞEKER
- Sweetheart kiraz çeşidinde farklı budama uygulamalarının meyve gözü oluşumu ve meyve kalitesi üzerine etkileri
The effects of different pruning applications on fruit bey formation and fruit quality in Sweetheart cherry variety
BARIŞ DEMİR
- Bazı Prunus armeniaca l. (kayısı) çiçeklerinin yenilebilirlik özelliklerinin araştırılması
Investigation of edibility properties of some Prunus armeniaca l. (apricot) flowers
ABBAS KIRMIZIBAYRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
BiyolojiMalatya Turgut Özal ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEHRA TUĞBA MURATHAN
DOÇ. DR. NURCAN ERBİL
- Complete chloroplast genome sequence and phylogenetic analysis of common apricots (Prunus armeniaca L.) and comparative analysis with other Prunus chloroplast genomes
Kayılarının (Prunus armeniaca L.) tam kloroplast genom dizisi ve filogenetik analizi ve diğer Prunus kloroplast genomları ile karşılaştırmalı analiz
LUNGELO KHANYILE
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
ZiraatErciyes ÜniversitesiTarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KAHRAMAN GÜRCAN
- İzmir ili sınırları içinde bulunan otiorhynchus (col.: curculionidae) cinsine bağlı türlerin tanınmaları ve yayılışları üzerinde araştırmalar
The Morphological characters and distributions of the species of otiorhynchus occuring in Izmir district
GÜLER SAKAT