Yaşam döngüsü sürdürülebilirlik analizinin evrensel tasarım göstergeleriyle geliştirilmesi
Enhancing life cycle sustainability assessment with universal design indicators
- Tez No: 989293
- Danışmanlar: PROF. DR. VEYSEL ÖZDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Endüstri Ürünleri Tasarımı, Industrial Design
- Anahtar Kelimeler: Endüstri tasarımı, Endüstriyel sürdürülebilirlik, Endüstriyel tasarım, Evrensel tasarım, Sosyal sürdürülebilirlik, Çevresel sürdürülebilirlik, Industrial sustainability, Industrial design, Universal design, Social sustainability, Sustainable environment
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gazi Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstriyel Tasarım Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüz koşullarında sürdürülebilirlik değerlendirmeleri, ürün sistemlerinin çevresel, ekonomik ve sosyal etkilerinin bütüncül biçimde ele alınmasını gerektirir. Bu tezde, sürdürülebilir ürün tasarımı bağlamında Yaşam Döngüsü Sürdürülebilirlik Analizi (LCSA) kullanılarak çevresel (LCA), ekonomik (LCC) ve sosyal (SLCA) boyutlar tek ve izlenebilir bir iş akışında birleştirilmiştir. Sosyal boyutun hâlen gelişme aşamasında olması ve geçerli/ölçülebilir gösterge setlerinin sınırlılığı, LCSA çıktılarının bütüncül yorumunu güçleştirmektedir. Bu sınırlılığa yönelik olarak, Evrensel Tasarım (UD) ilkeleri SLCA'ya ölçülebilir göstergeler olarak entegre edilmiş ve LCA, LCC ile SLCA sonuçlarının birlikte incelenmesini sağlayan yeni bir çerçeve önerilmiştir. Bu çalışmada, OpenLCA 2.0.3 yazılımı ile ecoinvent 3.7.1 ve Soca v2. veri tabanları kullanılarak Mutfak Dolapları ile Hava Veri Ölçüm İstasyonu olmak üzere iki örnek olay üzerinde test edilmiştir. Mutfak dolaplarında sürdürülebilirlik etkisini en fazla belirleyen sıcak noktaların tanımlanmasına odaklanılmış; Hava Veri Ölçüm İstasyonu'nda ise batarya seçimine bağlı iki senaryo karşılaştırılmıştır. Bulgular, Mutfak Dolapları'nda tedarik ve üretimin iklim değişikliği ve kaynak kıtlığı kategorilerinde başlıca etkiyi oluşturduğunu göstermektedir. Hava Veri Ölçüm İstasyonu'nda Senaryo-2, diğer seçeneğe kıyasla iklim değişikliği ve toksisite göstergelerinde daha yüksek olumsuz etki göstermiştir. LCC sonuçları, her iki sistemde malzeme alımı ve işçiliğin toplam maliyete anlamlı katkı yaptığını göstermektedir. UD temelli göstergeler, erişilebilirlik ve algılanabilir bilgi alanlarında kullanıcı odaklı performans üzerinde yüksek düzeyde etki göstermiştir. Önerilen çerçeve, LCSA çıktılarının tutarlı biçimde birlikte okunmasını mümkün kılmakta ve yalın bir çok ölçütlü değerlendirme adımı (TOPSIS) aracılığıyla tasarım ve tedarik seçimlerinin nesnel olarak gerekçelendirilmesine olanak sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Contemporary sustainability assessments require a holistic evaluation of the environmental, economic, and social impacts of product systems. This dissertation used Life Cycle Sustainability Assessment (LCSA) to integrate environmental Life Cycle Assessment (LCA), Life Cycle Costing (LCC), and Social Life Cycle Assessment (SLCA) within a single, traceable workflow. Because the social dimension is still developing and valid, measurable indicator sets remain limited, the holistic interpretation of LCSA outputs is challenging. To address this, Universal Design (UD) principles were integrated into SLCA as measurable indicators, and a reproducible framework was proposed to enable combined evaluation of LCA, LCC, and SLCA results. The framework was tested on two case studies, Kitchen Cabinets and an Air Data Measurement Station, using OpenLCA 2.0.3 with the ecoinvent 3.7.1 and SOCA v2 databases. The Kitchen Cabinets case identified hotspots that most strongly shape sustainability performance, while the station case compared two alternatives that differ by battery choice. The findings show that procurement and manufacturing are the main contributors to climate change and resource scarcity in Kitchen Cabinets. In the station system, Scenario-2 showed higher impacts than the alternative in climate change and toxicity indicators. The LCC results indicate that materials procurement and labor contribute significantly to total cost in both systems. UD based indicators permit quantitative comparison of user oriented performance in domains such as accessibility and perceptible information. The proposed framework enables consistent joint reading of LCSA outputs and, through a concise multicriteria evaluation step (TOPSIS), provides objective support for design and sourcing decisions.
Benzer Tezler
- İzmir tulum peyniri üretiminde yaşam döngüsü analizi ile çevresel etkilerin sürdürülebilirlik kapsamında incelenmesi
Investigation of environmental impacts within the scope of sustainability with life cycle analysis in Izmir tulum cheese production
İPEK GÜLÇİN UYSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Gıda MühendisliğiEge ÜniversitesiSürdürülebilir Tarım Gıda Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NURCAN KOCA
DR. ÖĞR. ÜYESİ NESLİHAN ÇOLAK GÜNEŞ
- Erzincan Atıksu Arıtma Tesisi için yaşam döngüsü analizi
Life cycle assessment of Erzincan Wastewater Treatment plant
FATMA SUDE TANDIROĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Çevre Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖZLEM KARAHAN ÖZGÜN
- Kentsel katı atık yönetim uygulamalarının yaşam döngüsü analizi ile değerlendirilmesi: İstanbul ili örneği
Evaluation of urban solid waste management practices through life cycle analysis: The case of İstanbul province
AYŞE KALAYCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Çevre MühendisliğiYıldız Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AFŞIN YUSUF ÇETİNKAYA
- Şasi salıncak kolu üretimi ürün karbon ayak izinin hesaplanması ve yaşam döngüsü analizi yapılması
Chassis swing arm production product carbon footprintcalculation and life cycle assessment
AYBİKE SARAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Çevre MühendisliğiBursa Teknik ÜniversitesiÇevre Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN TANER CAN
- Simulation and life cycle assessment of combined bioheat and biopower plant using hungary oak (Quercus frainetto L.) coppices as a feedstock
Macar meşesi (Quercus frainetto L.) baltalıklarını hammadde olarak kullanan birleşik biyoısı ve biyogüç santralinin simülasyonu ve yaşam döngüsü analizi
FAHRİYE ENDA TOLON
Doktora
İngilizce
2024
Enerjiİstanbul Teknik ÜniversitesiEnerji Bilimi ve Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ KARAOSMANOĞLU