Çok katmanlı kırsal yerleşimler için bütüncül koruma stratejileri: dülük yerleşimi örneği
Integrated conservation strategies for multi-layered rural settlements: the case of dülük settlement
- Tez No: 989291
- Danışmanlar: PROF. DR. EMİNE DİLAY GÜNEY
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Kültürel peyzaj, Kırsal peyzaj, Çok katmanlılık, Cultural landscape, Rural landscape, Multi-layered
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Topkapı Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimarlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Çok katmanlı kırsal peyzajlar, farklı tarihsel dönemlere ait fiziksel kalıntılar, kültürel uygulamalar ve sosyal ilişkilerin iç içe geçerek oluşturduğu dinamik alan yapıları olarak tanımlanmakta olup, Anadolu'nun zengin kültürel mirasının sürdürülebilirliği açısından kritik bir araştırma alanını oluşturmaktadır; bu bağlamda sürdürülebilirlik, söz konusu mirasın gelecek kuşaklara aktarılması için koruma, kullanma ve geliştirme arasında denge kurulması olarak ele alınmaktadır. Bu çalışma, Gaziantep ilinin Dülük (Doliche) yerleşimini örnek alan olarak inceleyerek, çok katmanlı kırsal yerleşimlerin korunmasına yönelik evrensel stratejiler geliştirmeyi hedeflemiştir. Paleolitik Dönemden günümüze yaklaşık 600.000 yıllık kesintisiz yerleşim tarihiyle dikkat çeken Dülük, Jupiter Dolichenus kültü merkezi, kaya mezarları, Mithras tapınakları, antik taş ocakları ve geleneksel kırsal doku gibi zengin arkeolojik ve kültürel katmanları bünyesinde barındırmaktadır. Araştırma, yetki karmaşası, yasal ve denetimsel çerçevedeki eksiklikler, kentleşme/sanayileşme baskısı, ekonomik zorluklar, bilinç eksikliği ve turizm potansiyelinin değerlendirilememesi gibi temel sorunları kapsamlı literatür taraması, yerinde saha çalışmaları, drone görüntüleme ve detaylı envanter analizleri ile irdelemiştir. Metodolojik çerçevede Sirakuza, Bergama, Sagalassos ve Dokimeion gibi benzer yerleşimlerle karşılaştırmalı analizler yapılarak, çok katmanlı kırsal yerleşimlerin korunmasındaki farklı yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Bu çalışmada, Sürdürülebilir kültürel miras yönetimi bağlamında geliştirilen bütüncül stratejiler, koruma, ekonomik kalkınma, kültürel miras yönetimi ve sürdürülebilirlik olmak üzere dört ana başlıkta sistematik olarak yapılandırılmış, akademik kurumlar, yerel yönetimler, merkezi yönetim ve sivil toplum kuruluşlarının koordineli yaklaşımını gerektiren üç aşamalı model (kısa vade: acil müdahale, orta vade: geliştirme, uzun vade: stratejik dönüşüm dönemleri) önerilmiştir. Bu yaklaşım, Dülük yerleşimi örneğinden yola çıkarak çok katmanlı kırsal peyzaj alanlarının sürdürülebilir korunmasına yönelik özgün bir metodolojik katkı sağlarken, benzer özelliklere sahip diğer yerleşimlere de uygulanabilir evrensel potansiyel taşımaktadır.
Özet (Çeviri)
Multi-layered rural landscapes are defined as dynamic spatial configurations formed through the stratified integration of physical remnants from different historical periods, cultural practices, and social structures, constituting a critical research domain for the sustainability of Anatolia's rich architectural and cultural heritage. In this context, sustainability is conceptualized as establishing equilibrium between preservation, adaptive reuse, and development strategies for the transmission of this heritage to future generations. This study aimed to develop universal conservation strategies for multi-layered rural settlements by examining the Dülük (Doliche) settlement in Gaziantep province as a case study area. Distinguished by its approximately 600,000-year continuous occupation history from the Paleolithic period to the present, Dülük encompasses stratified archaeological and architectural layers including the Jupiter Dolichenus cult center, rock-cut sepulchral structures, Mithras sanctuaries, ancient quarry sites, and vernacular rural built environment. The research examined fundamental challenges including administrative fragmentation, deficiencies in planning legislation and regulatory frameworks, urban sprawl and industrial encroachment pressures, economic constraints, public awareness deficits, and underexploited tourism potential through comprehensive literature review, on-site field surveys, aerial documentation via drone technology, and detailed heritage inventory analyses. Within the methodological framework, comparative case study analyses were conducted with analogous settlements including Siracusa, Bergama, Sagalassos, and Dokimeion to evaluate different conservation approaches for multi-layered rural settlements. In this study, integrated strategies developed within the framework of sustainable cultural heritage management were systematically structured under four principal domains: heritage conservation, economic development, cultural heritage stewardship, and sustainability. A tri-phase implementation model requiring coordinated multi-stakeholder approaches among academic institutions, municipal authorities, central government agencies, and civil society organizations was proposed, encompassing short-term (emergency intervention), medium-term (capacity building and development), and long-term (strategic transformation) phases. This approach, drawing from the Dülük settlement exemplar, provides an original methodological contribution to the sustainable conservation of multi-layered rural landscape environments while demonstrating universal applicability potential for other settlements with comparable morphological characteristics.
Benzer Tezler
- Arkeolojik mirasın çevresel bağlamı içinde analizi ve bütüncül korunması için öneriler: Bozburun Yarımadası örneği
Analysis of archaeological heritage in its environmental context and recommendations for integrated preservation: The case of Bozburun Peninsula
GÜNSU ÖZBOZDAĞ
- Conservation of archeological and living rural heritage coexistence: The case of Altınkaya/Ancient City of Selge
Arkeolojik ve yaşayan kırsal mimari miras birlikteliğinin korunması: Altınkaya/Antik Selge Kenti örneği
ZEYNEP BENGİSU KARAN
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
MimarlıkOrta Doğu Teknik ÜniversitesiKültürel Mirası Koruma Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE GÜLİZ BİLGİN ALTINÖZ
- Arapgir'in geleneksel mimari dokusunun kentsel ve kırsal alan kapsamında incelenmesi
An analysis of the traditional architectural texture of arapgir within the scope of urban and rural areas
MUHAMMED OYTUN KASAPGİL
Doktora
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KEMAL KUTGÜN EYÜPGİLLER
- 1920-1960 arası dönemde planlanan çok katmanlı Batı Anadolu yerleşimlerinin modern mimarlık mirası değerlerinin korunması
Conservation of modern architectural heritage values of multi-layered Western Anatolian settlements planned between 1920-1960
ZEREN ÖNSEL ATALA
Doktora
Türkçe
2023
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SAKİNE YILDIZ SALMAN
- Arkeolojik alanlar üzerinde gelişen kırsal yerleşmelerde bütüncül koruma modeli: Soğmatar antik kenti (Şanlıurfa) örneği
An integrated conservation model for rural settlements developed on archaeological sites: The case of the Soğmatar ancient city (Şanliurfa)
SÜMEYRA ÇİFTÇİ