Yapay zekâ sistemlerinde unutulma hakkı
The right to be forgotten in artificial intelligence systems
- Tez No: 989254
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET ÇOĞALAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Hukuk, Law
- Anahtar Kelimeler: Kişisel verilerin kaydedilmesi, Özel alan, Özel bilgi, Özel hayatın gizliliğinin korunması, Recording of personal data, Private sphere, Private information, Right of privacy and its protection
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Hacettepe Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Özel Hukuk Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Özel Hukuk Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Gelişen teknolojiyle birlikte bilginin toplanması, işlenmesi, depolanması ve yayılması son derece kolaylaşmıştır. Elde edilen bilgiler internet ortamında süre ve alan sınırlaması olmaksızın saklanabilmekte, bu bilgilere dünyanın her yerinden anında erişim sağlanabilmektedir. İnternetin sağladığı sınırsız paylaşım ve erişim imkânı bireylerin özel hayatının gizliliğinin ve kişisel verilerinin korunması açısından ciddi tehditleri de beraberinde getirmektedir. Bireylerin geçmiş yaşantılarına ve düşüncelerine ilişkin içeriklerin üçüncü kişilerin erişebileceği ortamlarda yer alması; zaman içerisinde bu içeriklerin güncelliğini ve bağlamını yitirmesi gibi sebeplerle bireyler açısından mağduriyet yaratabilmektedir. Bu doğrultuda, bireylere geçmişlerine dair yayımlanan içeriklerin kaldırılmasını veya erişilemez kılınmasını talep etme hakkı olarak“unutulma hakkı”ortaya çıkmıştır. Unutulma hakkı, bireylerin geçmişlerinden bağımsız olarak onurlu, özgür ve ayrımcılıktan uzak bir yaşam sürebilmeleri ve kendilerini gerçekleştirebilmeleri açısından temel bir güvence niteliğindedir. Günümüzde yapay zekâ teknolojilerinin yoğun şekilde kullanılması unutulma hakkının uygulanabilirliğini önemli ölçüde zorlaştırmaktadır. Zira yapay zekâ sistemleri yalnızca verileri elde etmek ve depolamakla kalmamakta, aynı zamanda bu verilerden öğrenmekte, tahminlerde ve çıkarımlarda bulunabilmektedir. Hakkın uygulanışı çoğunlukla arama motorları ve internet ortamındaki kişisel verilerin silinmesi veya yok edilmesi yoluyla gerçekleşmekteyken yapay zekâ sistemlerinin yaygınlaşması ile yeni ve karmaşık bir boyut kazanmıştır. Yapay zekâ sistemleri, öğrenen ve öğrendiği bilgiler doğrultusunda çeşitli çıkarımlar yaparak gelişebilen yapılar olduklarından bireye ait verilerin silinmesi, sistemin o birey hakkında öğrenmiş olduğu bilgileri ve bu bilgilerden yaptığı çıkarımları ortadan kaldırmak için yeterli gelmeyecektir. Dolayısıyla unutulma hakkının yapay zekâ sistemlerinde etkin biçimde uygulanabilmesi için yalnızca eğitim veri havuzundan kişiye ait verilerin silinmesi yeterli olmayacak; bu sistemlerin öğrenme süreçlerinin, algoritmik işleyişlerinin ve karar alma mekanizmalarının da hak bağlamında yeniden değerlendirilmesi gerekecektir. Bu çalışmada unutulma hakkının ve yapay zeka sistemlerinin hukuki niteliği ele alınmış; yapay zeka sistemlerinde unutulma hakkının uygulanabilirliği tartışılmıştır. Çalışma, mevcut hukuki çerçevenin yapay zeka ortamında unutulma hakkını tam olarak güvence altına almakta yetersiz kaldığını ve bu nedenle hem teknik hem hukuki düzeyde yeni mekanizmalara ihtiyaç duyulduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
With the advancement of technology, the collection, processing, storage and dissemination of information have become remarkably easy. Information obtained online can be stored without any limitations and can be accessed instantly from anywhere in the world. However, the unlimited possibilities for sharing and accessing data also bring significant risks concerning individuals' privacy and the protection of personal information. Content relating to individuals' past, once made available in environments accessible to third parties, can cause harm- particularly when such information loses its relevance or context over time. In response to these concerns, the“right to be forgotten”has emerged, granting individuals the ability to request the removal or restriction of access to content published about their past. This right serves as a crucial safeguard, enabling individuals to live a dignified, free, non-discriminatory life and to achieve self-fulfilment. Today, the extensive use of AI, makes the practical implementation of the right considerably more challenging. AI-systems not only collect and store data but also learn from this data, generate predictions and form inferences. While the right has traditionally been exercised through the deletion or erasure of data from search engines and online platforms, the increasing prevalence of AI adds a new layer of complexity. Since such systems evolve by learning from accumulated information, removing data from the training set does not eliminate the knowledge or inferences the system has already generated. Therefore, ensuring the effective application of the right within AI systems requires more than simply deleting data; the learning processes, algortihmic structures and decision-making mechanisms of these systems must also be reassessed. In this study, the right to be forgotten and the legal nature of AI systems are examined and the applicability of the right to be forgotten within such systems is discussed. The study concludes that the current legal framework is insufficient to fully safeguard the right to be forgotten in the context of AI and therefore new mechanisms ar needed at both the technical and legal levels.
Benzer Tezler
- Savunma sanayiinde büyük veri analitiğinin kullanıldığı yapay zeka tabanlı nesne tanıma sistemlerinin hukuken değerlendirilmesi
Legal evaluation of ai-based object recognition systems utilizing big data analytics in the defense industry
ELİFE FİLİZ GÖKDAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Savunma ve Savunma TeknolojileriAnkara Sosyal Bilimler ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERVE AYŞEGÜL KULULAR İBRAHİM
- Veri sahibinin kişisel verilerinin korunması kapsamında veri erişim hakkı üzerine güvenli bir model geliştirilmesi
Developing a secure model on the right of access to personal data by the data subject within the scope of personal data protection
FERİDUN TOY
Doktora
Türkçe
2025
Yönetim Bilişim SistemleriGazi ÜniversitesiYönetim Bilişim Sistemleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ALKAN
- Mesane kanseri tur materyallerinin histopatolojik değerlendirmesinde yapay zekanın rutine katkısı
The role of artificial intelligence in the workflow of histopathological evaluation of bladder cancer in transurethral resection specimens
NACİYE BETÜL BARUT
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Patolojiİstanbul ÜniversitesiPatoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MESUDE YASEMİN ÖZLÜK
- The role of environmental design methods in player experience: a comparative analysis of procedurally generated and handcrafted game levels
Oyuncu deneyiminde çevresel tasarım yöntemlerinin rolü: prosedürel olarak üretiılmiş ve elle yapılmış oyun seviyelerinin karşılaştırmalı analizi
HANDE NUR YAZKAN ARDIÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrolİstanbul Teknik ÜniversitesiOyun ve Etkileşim Teknolojileri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. DR. LEMAN FİGEN GÜL
- Yapay zekâ sistemlerinde ayrımcılık yasağı
Non-discrimination in artificial intelligence systems
TARIK VURAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Hukukİstanbul Medeniyet ÜniversitesiÖzel Hukuk Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÜMİT GEZDER