Osmanlı minyatür sanatı bağlamında savaş alanı arkeolojisi: Âsafî Dal Mehmed Çelebi'nin Şecâatnâmesi
Battlefield archaeology in the context of Ottoman miniature art: Âsafî Dal Mehmed Çelebi's Şecâatnâme
- Tez No: 988093
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ŞEBNEM PARLADIR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Arkeoloji, Sanat Tarihi, Archeology, Art History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Katip Çelebi Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk İslam Arkeolojisi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Savaş Alanı Arkeolojisi, tarihsel savaşların ve çatışmaların gerçekleştiği coğrafi alanların bilimsel yöntemlerle incelenmesini ifade eden bir disiplindir. Bu alan, savaşların mekânsal, kültürel ve toplumsal boyutlarını anlamamıza yardımcı olurken, tarih bilimi başta olmak üzere birçok disiplini destekleyen veri ve yorumlar sunmaktadır. Geçmişteki savaşlar sadece savaşın kendisini değil, aynı zamanda dönemin sosyal yapıları, yaşam biçimleri, askeri stratejiler ve teknoloji kullanımı hakkında da çok önemli bilgiler ortaya koymaktadır. Bu tez, Osmanlı İmparatorluğu'nun görsel kültürünün önemli bir unsuru olan minyatürlerin, savaş alanı arkeolojisi perspektifiyle incelenmesini amaçlamaktadır. Osmanlı minyatürleri, dönemin askeri stratejilerini, savaş sahnelerini ve coğrafi özelliklerini detaylı bir şekilde yansıtmaktadır. Özellikle savaş alanlarında yapılan kazılar ve bu alanlardan elde edilen buluntular, savaşların coğrafi, kültürel ve askeri etkilerini anlamada önemli veriler sunmaktadır. Tezin temel amacı, Âsafî mahlasını kullanan Dal Mehmed Çelebi tarafından kaleme alınan Şecâ'atnâme'de yer alan savaş sahnelerinin savaş alanı arkeolojisi bağlamında nasıl bir belge işlevi görebileceğini incelemektir. Minyatürlerdeki savaş temsilleri, yalnızca sanatsal değil, aynı zamanda dönemin askeri organizasyonu, topografyası ve stratejik unsurlarına dair kritik bilgiler sağlamaktadır. Bu çalışma, minyatürlerin savaş alanlarının tespiti ve arkeolojik kazılarla doğrulanması açısından ne denli önemli bir kaynak oluşturduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Tezde, Şecâatnâme'de yer alan savaş sahnelerinin, dönemin askeri yapısını ve stratejilerini nasıl görsel olarak yansıttığı analiz edilecek, ayrıca bu minyatürlerin, savaş alanı arkeolojisi çalışmalarına nasıl katkı sağladığı tartışılacaktır. Savaşın mekânsal dağılımı, yerin topografik özellikleri ve askeri düzenlemeler, minyatürler aracılığıyla detaylı bir biçimde ele alınacaktır. Bu çalışmada, Şecâatnâme minyatürlerinin tarihsel ve arkeolojik veri sağlayan belgeler olarak önemini vurgulamak amaçlanmakta olup, bu minyatürlerin savaş alanı arkeolojisi alanındaki potansiyel kullanımına dair yeni bir perspektif sunulacaktır.
Özet (Çeviri)
Battlefield Archaeology constitutes a multidisciplinary research domain that systematically investigates the geographical contexts of historical wars and armed conflicts through scientific methodologies. Beyond reconstructing the military events themselves, this field illuminates broader aspects of past societies including social structures, technological practices, strategic thinking, and patterns of daily life. Within this framework, Ottoman miniature painting, as a central component of the empire's visual culture, provides exceptionally detailed representations of martial organization, battlefield dynamics, and spatial configurations, thereby serving as a critical corpus of visual-historical data. This thesis seeks to analyze the battle scenes depicted in Şecâatnâme, authored by Dal Mehmed Çelebi under the pseudonym Âsafî, through the analytical lens of battlefield archaeology. The miniatures contained in this work encapsulate significant information regarding topography, troop disposition, tactical arrangements, and weapon technologies. Such visual evidence not only reflects the operational and strategic logic of the period but also holds considerable potential for corroborating archaeological findings and informing the identification or reconstruction of historical battlefields. By examining how these pictorial narratives convey military structures, spatial organization, and the experiential qualities of warfare, the study evaluates the extent to which Ottoman miniatures can function as quasi-archaeological documents. Ultimately, the research demonstrates that the illustrated scenes in Şecâatnâme transcend their artistic function and constitute valuable sources for the interdisciplinary study of past conflicts, offering a refined perspective on the methodological integration of visual culture into battlefield archaeological research.
Benzer Tezler
- Nevruz Bayramı merasiminin Azerbaycan ve Türkiye'de icrası melo-poetik esaslarının hususiyetleri
The performance of the Nevruz Day ceremony in Azerbaijan and Turkey characteristics of melo-poethics principles
DAİMİ CENGİZ
Doktora
Türkçe
2005
Güzel SanatlarBaku Musıc Academy-Uzer HajıbejovPROF. DR. GÜLNAZ ABDULLAHZADE
DOÇ. DR. MEHERREM QASIMLI
- Osmanlı minyatürlerinde dervişler ve kıyafetleri
The derwishes and their dresses in Ottoman miniature
NUREFŞAN KORKMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FATMA BANU MAHİR
- Zigetvar Seferi konulu üç eser üzerinden Osmanlı ordusu askeri düzen ve teçhizatını betimleyen minyatürlerin kompozisyon analizi
Composition analysis of miniatures describing the military order and equipment of the Ottoman army through three works on the Zigetvar Expedition
YESEVİ BATUHAN ZOR
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Güzel SanatlarSüleyman Demirel ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
PROF. DR. YUSUF BİLEN
- 16. yüzyıl Osmanlı saray halıları örneğinde yeni medya sanatı alanında tasarım önerileri
Design proposals in the field of new media art in the example of 16th century Ottoman palace carpets
DİLARA KARAYEL
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
DOÇ. SERVET SENEM UĞURLU
- Cumhuriyet sonrası Türk resim sanatının gelişimi, yapısal ve kurumsal sorunları
The development, structural and institutional problems of Turkish painting after the proclamation of Republic
AYŞE ÖZTÜRK