İlkokul öğrencilerinin yapay zeka ile ürettikleri öykülere ilişkin okur tepkilerinin incelenmesi: Bir eylem araştırması
An examination of reader responses to stories generated by elementary school students with artificial intelligence: An action research
- Tez No: 987029
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA YUNUS ERYAMAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: İnsan-yapay zeka etkileşimi, Human-artificial intelligence interaction
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel Eğitim Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sınıf Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, üretken yapay zekâ uygulamalarının (ChatGPT, Microsoft Copilot, Sora ve Abacus Video-Gen) ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okuma–yazma becerileri ile yapay zekâ okuryazarlığının altı boyutu (eleştirel yaklaşım, farkındalık, analiz, saygı, sorumluluk, yetkin kullanım) üzerindeki etkilerini incelemeyi ve öğrencilerin yapay zekâ destekli öykülere verdikleri tepkileri Rosenblatt'ın Okur Tepki Kuramı çerçevesinde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Nitel eylem araştırması deseninde yürütülen çalışma, Türkiye'de iki farklı ilkokulda gerçekleştirilmiş; 30 öğrenci arasından maksimum çeşitlilik ve ölçüt örnekleme yoluyla seçilen altı“anahtar katılımcı”derinlemesine incelenmiştir. Öğrencilerin yapay zekâ araçlarıyla ürettikleri hikâyeler, Hikâye Edici Metni Anlama ve Yazma Becerilerini Ölçme Formları aracılığıyla değerlendirilmiş; okur tepkilerinin incelenmesinde Hancock'un (2008) Okur-Tepki Formu'ndan yararlanılmıştır. Veriler, gözlem ve alan notları, öğrenci ürünleri ve yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanmış; analizler Okur Tepki Kuramı ve 2024 Türkçe Dersi Öğretim Programı kazanımlarıyla ilişkilendirilmiştir. Bulgular, öğrencilerin metni anlama, çıkarım yapma, ayrıntı farkındalığı, empati ve yazıda örgütleme–akıcılık alanlarında gelişim gösterdiğini; buna karşın söz varlığı farkındalığı, bağlaç çeşitliliği ve noktalama doğruluğunda sınırlı ilerleme kaydettiğini ortaya koymuştur. Okur Tepki Kuramı bağlamında öğrencilerin tepkileri büyük ölçüde okur merkezli nitelikte olup duygusal bağ kurma ve özdeşim özellikleri göstermektedir. Sonuç olarak, üretken yapay zekâ destekli öyküleme, okuryazarlık öğretimini zenginleştiren ve yapay zekâ okuryazarlığını bütüncül biçimde geliştirmeye katkı sunabilecek yenilikçi bir pedagojik yaklaşım önerisi getirmektedir.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the effects of generative artificial intelligence applications (ChatGPT, Microsoft Copilot, Sora, and Abacus Video-Gen) on fourth-grade primary school students' reading–writing skills and the six dimensions of AI literacy (critical approach, awareness, analysis, respect, responsibility, and competent use), as well as to evaluate students' responses to AI-assisted stories within the framework of Rosenblatt's Reader Response Theory. Designed as a qualitative action research study, it was conducted in two primary schools in Türkiye with 30 students, among whom six“key participants”were selected through maximum variation and criterion sampling for in-depth analysis. The stories produced by students using AI tools were evaluated through Narrative Text Comprehension and Writing Skills Assessment Forms, while Hancock's (2008) Reader-Response Form was utilized to analyze their responses. Data were collected through observation and field notes, student products, and semi-structured interviews, and analyzed in relation to Reader-Response Theory and the 2024 Turkish Language Curriculum outcomes. Findings revealed notable improvement in comprehension, inference, attention to detail, empathy, and textual coherence–fluency, while vocabulary awareness, use of conjunctions, and punctuation accuracy showed limited progress. Within the Reader-Response framework, students' reactions were predominantly reader-centered, reflecting emotional engagement and identification with characters. Overall, generative AI-supported storytelling offers an innovative pedagogical approach that enriches literacy instruction and has the potential to contribute to the holistic development of AI literacy.
Benzer Tezler
- İlkokul öğrencilerinin okuma seviyelerinin ses üzerinden yapay zekâ ile sınıflandırılması
Classification of reading levels of primary school students by artificial intelligence on sound
RUSUL QASIM ABED
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolKırşehir Ahi Evran Üniversitesiİleri Teknolojiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMRAH AYDEMİR
ÖĞR. GÖR. MELİH DİKMEN
- Çocuk dostu yapay zekâ çerçeve programının ilkokul öğrencilerinin dijital esenliğine etkisi
The impact of a child-friendly artificial intelligence framework on the digital well-being of primary school students
MUSTAFA UZUNAĞAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimÇukurova ÜniversitesiBilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MEHMET EMRE SEZGİN
- Yapay zeka destekli eğitimin ilkokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik tutum, motivasyon ve kaygı düzeylerine etkisi
The effect of artificial intelligence-supported instruction on primary school students' attitudes, motivation, and anxiety levels toward science education
AYDIN BİŞİRİCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimFırat ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA UĞRAŞ
- Yapay zekâ destekli hikâye yazımının ilkokul öğrencilerinin hikâye yazmaya yönelik tutumlarına etkisi
The effect of artificial intelligence assisted story writing on primary school students' attitudes towards story writing
NEFİSE EDA DURMUŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İHSAN SEYİT ERTEM
- Yapay zekâ, öğretmen ve hibrit geri bildiriminin ilkokul 4. sınıf öğrencilerinin yazma becerileri ve yazma öz-yeterliklerine etkisi
The effects of AI, teacher, and hybrid feedback on fourth-grade students' writing skills and writing self-efficacy
FURKAN KAZAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Eğitim ve ÖğretimMarmara ÜniversitesiTemel Eğitim Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OKTAY AYDIN