Anne beslenme okuryazarlığı düzeyinin okul çağı çocuklarının (6-12 yaş) bazı antropometrik ölçümleri üzerine etkisi
The effect of maternal nutrition literacy level on some anthropometric measurements of school-aged children (6–12 years)
- Tez No: 985043
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MEHMET AKMAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: beslenme okuryazarlığı, antropometrik göstergeler, çocuk büyümesi, beden kütle indeksi, Z skoru, nutrition literacy, anthropometric indicators, child growth, body mass index Z-score
- Yıl: 2024
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İzmir Tınaztepe Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu yüksek lisans tezi, 6–12 yaş arası okul çağı çocukları ve annelerinden oluşan bir örneklemde (n=398 anne-çocuk çifti), annelerin beslenme okuryazarlığı düzeyleri ile çocukların büyüme durumu ve beslenme göstergeleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çocukluk çağı obezitesi ve yetersiz beslenme, hem günümüzün önemli bir halk sağlığı sorunu hem de gelecekteki kronik hastalıkların temel belirleyicilerindendir. Ayrıca, ebeveynlerin, özellikle de annelerin beslenme okuryazarlığı; çocukların doğru beslenme alışkanlıkları kazanmasında kritik bir rol üstlenmektedir. Araştırma, tanımlayıcı ve kesitsel tipte olup Eylül–Aralık 2024 tarihleri arasında çevrim içi yöntemlerle yürütülmüştür. Çalışmanın evrenini Türkiye'de yaşayan, 6–12 yaş arası en az bir çocuğa sahip anneler oluşturmuş; katılımcılar Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesinden TÜİK verilerine göre orantılı olarak seçilmiş ve coğrafi temsiliyeti yüksek bir dağılım sağlanmıştır. Veriler, üç bölümden oluşan çevrim içi anket ile toplanmıştır: (1) annelerin sosyodemografik özellikleri, (2) çocuklara ait demografik ve sağlık bilgileri, (3) Yetişkinlerde Beslenme Okuryazarlığı Değerlendirme Aracı (YBOYDA). Çocukların antropometrik ölçümleri anneler tarafından bildirilmiş, yaşa göre vücut ağırlığı, boy uzunluğu, boya göre ağırlık ve Beden Kütle İndeksi (BKİ) Z skorları WHO büyüme eğrileri temel alınarak değerlendirilmiştir. Tezin sonunda, annelerin beslenme okuryazarlığı düzeyinin çocukların büyüme göstergeleri ve beslenme davranışları üzerinde anlamlı ilişkiler olduğunu ortaya konmuştur. Genel beslenme bilgisi, okuduğunu anlama, besin grupları/porsiyon bilgisi, sayısal okuryazarlık ve gıda etiketi okuma alt boyutları ile çocukların sağlıklı beslenme davranışları arasında pozitif yönde ilişki saptanmıştır. Beslenme okuryazarlığı yüksek annelerin çocuklarında sebze ve meyve tüketim sıklığının anlamlı derecede yüksek olduğu, şekerli içecek ve paketli gıda tüketiminin ise düşük olduğu bulunmuştur. BKİ Z skorları açısından değerlendirildiğinde, annelerin beslenme okuryazarlığı düşük grupta yer alan çocukların daha yüksek Z skoruna sahip olduğu ve fazla kilo/obezite riskinin anlamlı ölçüde arttığı belirlenmiştir (p<0,05). Ayrıca, annelerin eğitim düzeyi, gelir durumu ve kendi BKİ değerleri ile beslenme okuryazarlığı puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Eğitim düzeyi yüksek ve normal BKİ'ye sahip annelerin beslenme okuryazarlığı düzeyleri daha yüksek, çocuklarının büyüme durumları ise ideal aralıklara daha yakın bulunmuştur. Çalışmanın öne çıkan bir diğer bulgusu, gıda etiketi okuma ve sayısal okuryazarlık alt boyutlarının çocukların sağlıklı beslenme davranışlarını öngörmede en güçlü belirleyiciler arasında yer almasıdır. Bu durum, yalnızca genel bilgi değil, aynı zamanda bilgiyi günlük hayatta uygulayabilme becerisinin de kritik olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, bu araştırma annelerin beslenme okuryazarlığı düzeyinin çocukların büyüme durumu, BKİ Z skorları ve sağlıklı beslenme davranışları üzerinde belirleyici bir faktör olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, toplum temelli beslenme eğitimi programlarının annelere yönelik olarak geliştirilmesinin, çocukluk çağı obezitesinin önlenmesinde ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarının kazandırılmasında stratejik önem taşıdığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This master's thesis aims to examine the relationship between mothers' nutrition literacy levels and the growth status and dietary indicators of school-aged children (6–12 years old) in a sample of 398 mother-child pairs. Childhood obesity and inadequate nutrition are not only major public health issues today but also key determinants of future chronic diseases. Additionally, parents, particularly mothers, play a critical role in ensuring that children develop proper eating habits. The study is descriptive and cross-sectional in design and was conducted online between September and December 2024. The study population consisted of mothers living in Türkiye with at least one child aged 6–12 years; participants were proportionally selected from Türkiye's seven geographical regions based on Turkish Statistical Institute (TURKSTAT) data, ensuring high geographical representativeness. Data was collected using an online questionnaire consisting of three sections: (1) sociodemographic characteristics of mothers, (2) demographic and health information of children, and (3) the Evaluation Instrument of Nutrition Literacy on Adults (EINLA) to evaluate mothers' nutrition literacy. Children's anthropometric measurements were reported by their mothers, and weight-for-age, height-for-age, weight-for-height, and Body Mass Index (BMI) Z-scores were evaluated based on WHO growth standards. The thesis found that mothers' nutrition literacy levels have significant effects on children's growth indicators and dietary behaviors. Positive correlations were observed between general nutrition knowledge, reading comprehension, food groups/portion knowledge, numeracy, and food label reading sub-dimensions and children's healthy eating behaviors. Children of mothers with high nutrition literacy consumed fruits and vegetables significantly more frequently, while consumption of sugary drinks and packaged foods was lower. In terms of BMI Z-scores, children in the low maternal nutrition literacy group had higher Z-scores and a significantly increased risk of overweight/obesity (p<0.05). Moreover, statistically significant relationships were found between mothers' education level, income status, and BMI with nutrition literacy scores. Mothers with higher education and normal BMI had higher nutrition literacy levels, and their children's growth status was healthier. Another notable finding is that the sub-dimensions of food label reading, and numeracy were the strongest predictors of children's healthy eating behaviors. This indicates that not only general knowledge but also the ability to apply knowledge in daily life is critical. In conclusion, this study demonstrates that mothers' nutrition literacy is a determining factor in children's growth status, BMI Z-scores, and healthy eating behaviors. The findings highlight the strategic importance of developing community-based nutrition education programs targeting mothers to prevent childhood obesity and promote healthy lifestyle habits.
Benzer Tezler
- Okul öncesi dönemde çocukların beslenme davranışları ile annelerin sağlık okuryazarlıklarının karşılaştırılması
A comparison of the nutrition behaviors of pre-school children and the health literacy of their mothers
İHSAN SARAÇ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
UZMAN ÖZGE TUNCER
- Lise öğrencilerinin beslenme okuryazarlıkları ve beslenmeyle ilgili görüşleri
High school students 'nutritional literacy and views on nutrition
YAĞMUR KARABAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimGazi ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERYEM SELVİ
- Beş-altı yaş çocuk ve ebeveynlerinin sağlık okuryazarlığı
Health literacy of five- and six-year-old children and their parents
HASAN UĞUR SERDAROĞLU
Doktora
Türkçe
2025
Halk SağlığıGazi ÜniversitesiOkul Öncesi Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HATİCE BEKİR
PROF. DR. ADNAN KAN
- Lise öğrencilerinde sağlık okuryazarlığı ve riskli sağlık davranışları
Health literacy and risky health behaviors among high school students
AYSUN AKBAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
EbelikSivas Cumhuriyet ÜniversitesiEbelik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BÜŞRA CESUR
- Adolesanlarda beslenme okuryazarlığı düzeyinin belirlenmesi: Samsun ili örneği
Assessing the level of nutrition literacy of adolescents: Samsun sample
ÇİĞDEM LAFCI
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Sağlık EğitimiOndokuz Mayıs ÜniversitesiMatematik ve Fen Bilimleri Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUNİSE HANDAN GÜNEŞ