Aile sağlığı merkezine başvuran kronik hastalığı olan bireylerin ilaç tedavilerine uyumunum değerlendirilmesi
Evaluation of medication adherence among individuals with chronic diseases who apply to family health centers
- Tez No: 984377
- Danışmanlar: DOÇ. DR. FUNDA YILDIRIM BAŞ
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Süleyman Demirel Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kronik hastalıkların uzun süreli ve çoğu zaman semptomsuz seyreden yapısı, tedaviye uyumu hastalık yönetiminin merkezi bir bileşeni hâline getirmektedir. Tedaviye uyumsuzluk; hastalık kontrolünün zayıflaması, komplikasyonların artması ve sağlık sistemlerine yönelik ekonomik yükün belirginleşmesi gibi sonuçlar doğurmaktadır. Uyumun düşük olmasında hastalık farkındalığının yetersizliği, çoklu ilaç kullanımı, sosyoekonomik kısıtlılıklar, eğitim düzeyi ve sağlık hizmetine erişimdeki güçlükler gibi çok boyutlu etkenlerin rol oynadığı bilinmektedir. Bu nedenle tedaviye uyumun sistematik olarak değerlendirilmesi ve birinci basamak sağlık hizmetlerinde izlem ile danışmanlık süreçlerinin güçlendirilmesi önem taşımaktadır. Bu çalışma, Isparta ilindeki aile sağlığı merkezlerine başvuran bireylerde ilaç tedavisine uyum düzeylerinin ve uyumu etkileyen faktörlerin saptanmasını amaçlamaktadır. Bu araştırma, Ocak–Nisan 2024 tarihleri arasında Isparta İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı aile sağlığı merkezlerinde, yüz yüze anket uygulanması yoluyla yürütülmüştür. Çalışmaya, 18 yaşından büyük, en az bir kronik hastalığı bulunan ve bu hastalık nedeniyle düzenli ilaç kullanması önerilen gönüllü bireyler dâhil edilmiştir. Veri toplama aracı olarak sosyodemografik form, ilaç tedavisine uyum öz yeterlik ölçeği, ilaçlar hakkında inançlar anketi ve kısa hastalık algısı ölçeği kullanılmış; eksik veya hatalı doldurulan formlar elenmiştir. Analizler SPSS 26.0 programında yapılmış, dağılım uygunluğu Kolmogorov-Smirnov ve Shapiro-Wilk testleri ile değerlendirilmiş; uygun istatistiksel yöntemler kullanılarak p<0,05 anlamlılık düzeyi kabul edilmiştir. Araştırma, yaş ortalaması 58,2±15,8 yıl olan, %60'si (n=233) 384 kronik hastada yürütülmüştür. Erkeklerde ilaç tedavisine uyum öz yeterliği (SEAMS) daha yüksek, kadınlarda ise ilaçlara yönelik spesifik endişe düzeyleri daha fazla bulunmuş; kronik hastalık ve ilaç sayısı arttıkça uyum azalırken, ilaçların gerekliliğine ve olası zararlarına ilişkin kaygıların arttığı saptanmıştır. Düzenli kontrole giden, ilaçlarını kendi kullanan, prospektüs okuyan bireylerde uyum belirgin biçimde daha yüksek saptanmıştır. SEAMS puanı ilaçların gerekliliğine ilişkin inançlarla pozitif; genel zarar ve aşırı kullanım inançlarıyla ise negatif ilişkili göstermiştir. Bu çalışma, kronik hastalarda ilaç tedavisine uyumun büyük ölçüde hastaların ilaçlara yönelik inançları ve hastalık yüküyle ilişkili olduğunu göstermiştir. Düzenli kontrole giden ve prospektüs okuyan bireylerde uyum daha yüksekken, çoklu hastalığı ve ilaç endişesi olanlarda uyum düşmektedir. Bulgular, ilaç tedavisine uyumun artırılmasında hastaların ilaçlara yönelik algılarının önemli bir belirleyici olduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The long-term and often asymptomatic course of chronic diseases renders treatment adherence a central component of disease management. Non-adherence is associated with weakened disease control, increased complications, and substantial economic burden on healthcare systems. Various multidimensional factors—including insufficient disease awareness, polypharmacy, socioeconomic limitations, educational status, and difficulties in accessing healthcare—are known to contribute to poor adherence. Therefore, systematic assessment of treatment adherence and strengthening follow-up and counseling processes in primary care services are of significant importance. This study aims to determine the level of medication adherence and the factors influencing adherence among individuals presenting to family health centers in the province of Isparta. This research was conducted between January and April 2024 in family health centers affiliated with the Isparta Provincial Health Directorate through face-to-face questionnaire administration. Voluntary participants aged 18 and above, diagnosed with at least one chronic disease and advised to use regular medication, were included. Data were collected using a sociodemographic form, the Self-Efficacy for Appropriate Medication Use Scale (SEAMS), the Beliefs About Medicines Questionnaire (BMQ), and the Brief Illness Perception Questionnaire (B-IPQ), and incomplete forms were excluded. Statistical analyses were performed using SPSS 26.0, with normality evaluated via the Kolmogorov–Smirnov and Shapiro–Wilk tests and p<0.05 considered significant. The study was conducted with 384 individuals with chronic diseases, with a mean age of 58.2±15.8 years, 60% (n=233) of whom were male. Medication adherence self-efficacy (SEAMS) scores were higher in men, whereas women exhibited higher levels of specific concerns regarding their medications. As the number of chronic diseases and medications increased, adherence declined, while concerns about medication necessity and potential harms intensified. Adherence was significantly higher among individuals who attended regular follow-up visits, used their medications independently, and read medication leaflets. SEAMS scores were positively associated with beliefs regarding medication necessity, and negatively associated with beliefs concerning general harm and overuse. This study demonstrates that medication adherence in individuals with chronic diseases is strongly influenced by patients' beliefs about medicines and their overall disease burden. While adherence was higher among those who regularly attended follow-up visits and read medication information, it was lower in individuals with multiple chronic conditions and heightened medication-related concerns. The findings indicate that patients' perceptions of their medications constitute an important determinant of adherence.
Benzer Tezler
- Birinci basamağa başvuran hastaların geleneksel ve tamamlayıcı tıp yöntemleri konusundaki tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi
Evaluation of the attitudes and behaviors of patients referring to primary care towards traditional and complementary medicine methods
YEŞİM AVCI ATA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BERRİN TELATAR
- İzmir İl merkezinde Aile Sağlığı merkezlerine başvuran kronik obstruktif akciğer hastalığı olan hastaların tedavilerinin“kronik obstruktif akciğer hastalığı birleşik değerlendirme sistemi”ne uygunluğunun saptanması
Detection of the adherence of the treatments to“combined chronic obstructive pulmonary disease assessment system”of patients presenting with chronic obstructive pulmonary disease to primary care clinics in izmir province
ZEYNEP ÖZEN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2019
Aile HekimliğiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VİLDAN MEVSİM
- Edirne il merkezindeki aile sağlığı merkezine başvuran kronik hastalığı olan bireylerde akılcı ilaç kullanımının yaşam kalitesi üzerine etkisi
The effect of rational drug use on quality of life in individuals with chronic diseases attending family health centers in the city center of Edirne
BEGÜM MİLON
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiTrakya ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SERDAR ÖZTORA
- Kronik hastalığı olan yetişkinlerin sağlık okuryazarlık düzeylerine göre çoklu ilaç kullanımına bağlı yaşadıkları sorunlar ve aile sağlığı hemşiresinden beklentileri
Problems due to multiple medication use by adults with chronic diseases according to health literacy levels and their expectations from family health nurses
SULTAN RABİA TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk SağlığıMarmara ÜniversitesiHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. KAMER GÜR
- Çukurova Üniversitesi eğitim aile sağlığı merkezine başvuran bireylerin hasta merkezlilik algıları ve memnuniyet düzeyleri
Patient-centeredness perceptions and satisfaction levels of the individuals who consulted to Cukurova University training-family practice centre
CANSEN AYDIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiÇukurova ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HATİCE KURDAK